TÌNH HUỐNG SỐ 894: NGƯỜI DÂN TỰ Ý SỬ DỤNG MÁY KÍCH ĐIỆN CÔNG SUẤT LỚN BÌNH ẮC QUY THẢ SUỐI TẬN DIỆT NGUỒN LỢI CÁ GIỐNG SINH THÁI?

TÌNH HUỐNG SỐ 894: NGƯỜI DÂN TỰ Ý SỬ DỤNG MÁY KÍCH ĐIỆN CÔNG SUẤT LỚN BÌNH ẮC QUY THẢ SUỐI TẬN DIỆT NGUỒN LỢI CÁ GIỐNG SINH THÁI?

Dùng kích điện để bắt cá đang trở thành “nỗi đau” của nhiều con suối, con sông ở vùng nông thôn, miền núi. Chỉ cần một bình ắc quy và một chiếc máy kích điện công suất lớn, một đêm có thể quét sạch cả đoạn suối: từ cá lớn đến cá bột, cá giống – nguồn sinh thái mà thiên nhiên phải mất nhiều năm mới tái tạo được. Điều đáng nói là nhiều người vẫn xem đây là chuyện “bắt tí cá ăn”, không biết mình đang vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Suối M chảy qua thôn N, xã X, tỉnh Y là nơi sinh sống, sinh sản của nhiều loài cá bản địa; nhiều năm nay người dân trong thôn vẫn giữ nếp không bắt cá bột, cá giống để nguồn cá được tái tạo. Gần đây, ông Nguyễn Văn A cùng vài thanh niên mua máy kích điện công suất lớn, đấu vào bình ắc quy, ban đêm đi dọc suối thả điện bắt cá.

Sau vài đêm, cả đoạn suối cá chết nổi trắng, từ cá lớn đến cá con. Bà Trần Thị B, tổ trưởng tổ bảo vệ môi trường của thôn, phát hiện, nhắc nhở thì ông A đáp: “Suối là của chung, cá tự nhiên ai bắt cũng được, tôi chỉ bắt vài cân về ăn, có bán đâu mà vi phạm”. Bà B đề nghị chính quyền can thiệp nhưng nhiều người ngại va chạm với ông A. Bà con lo lắng không biết hành vi này vi phạm đến mức nào và cần xử lý thế nào cho đúng.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về mặt pháp luật, lập luận “cá tự nhiên, suối của chung, bắt về ăn không bán thì không vi phạm” của ông A là hoàn toàn sai. Căn cứ theo Luật Thủy sản 2017 và Bộ luật Hình sự hiện hành, hành vi này bị xử lý nghiêm khắc dựa trên các căn cứ sau:

1. Nguồn lợi thủy sản thuộc sở hữu toàn dân và hành vi bị nghiêm cấm:

Điều 4 Luật Thủy sản 2017 khẳng định nguồn lợi thủy sản thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện sở hữu và thống nhất quản lý; cá nhân chỉ được khai thác theo quy định của pháp luật. Điều 7 Luật này nghiêm cấm nhiều hành vi, trong đó có: hủy hoại nguồn lợi thủy sản, hệ sinh thái thủy sinh, khu vực thủy sản còn non tập trung sinh sống (khoản 1); và sử dụng xung điện, dòng điện cùng các phương pháp, phương tiện có tính hủy diệt, tận diệt để khai thác thủy sản (khoản 7). Pháp luật cấm theo phương pháp khai thác, nên dù bắt ít hay nhiều, bán hay không bán, việc dùng kích điện vẫn là vi phạm.

2. Xử phạt vi phạm hành chính:

Hành vi dùng điện để khai thác thủy sản bị xử phạt theo Điều 28 Nghị định 38/2024/NĐ-CP (hiện còn hiệu lực), kèm theo hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu máy kích điện, bình ắc quy và các phương tiện, tang vật dùng để vi phạm, cùng biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

3. Trách nhiệm hình sự – Tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản:

Điều 242 Bộ luật Hình sự quy định tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản, trong đó điểm a khoản 1 nêu rõ hành vi sử dụng chất độc, chất nổ, hóa chất, dòng điện hoặc phương tiện, ngư cụ bị cấm để khai thác thủy sản hoặc làm hủy hoại nguồn lợi thủy sản. Người vi phạm bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi gây thiệt hại nguồn lợi thủy sản từ mức luật định, hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm; nếu hậu quả nghiêm trọng hơn, như làm chết người do điện giật, sẽ thuộc khung hình phạt nặng hơn. Do Bộ luật Hình sự đã được sửa đổi nhiều lần, nhất là năm 2025, khi áp dụng cần đối chiếu mức thiệt hại cụ thể theo văn bản hiện hành.

Áp dụng vào tình huống:

• Về phương pháp: ông A dùng máy kích điện công suất lớn kết hợp bình ắc quy để thả suối là phương pháp mang tính tận diệt, thuộc diện bị cấm tuyệt đối.
• Về hậu quả: cá lớn, cá bột, cá giống chết hàng loạt là hủy hoại nguồn lợi và hệ sinh thái của suối M. Lý do “chỉ bắt vài cân” không loại trừ trách nhiệm, vì thiệt hại thực tế lớn hơn nhiều so với lượng cá thu được.

Kết luận pháp lý: Hành vi của ông A và nhóm thanh niên là vi phạm pháp luật, tối thiểu bị xử phạt hành chính và tịch thu phương tiện; nếu thiệt hại đạt ngưỡng hoặc tái phạm sau khi đã bị xử phạt thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Người dân và chính quyền có quyền và trách nhiệm tố giác, kiến nghị xử lý.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Tâm lý “của chung thì ai lấy cũng được” và “mình không lấy thì người khác cũng lấy” là nguyên nhân phổ biến khiến tài nguyên chung bị khai thác cạn kiệt. Thêm vào đó là tâm lý “chỉ một chút thì không sao”, trong khi tổng hợp từ nhiều người như vậy lại là sự tận diệt. Giáo dục ý thức cộng đồng, nhất là cho thanh niên, cần giúp mỗi người hiểu rằng con suối là tài sản chung của cả thôn và của thế hệ con cháu mai sau.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro

Bài học quản trị ở đây thuộc về cộng đồng và chính quyền cơ sở: không thể chờ cá chết rồi mới xử lý. Thôn nên đưa quy ước bảo vệ nguồn lợi thủy sản vào hương ước, quy ước, lập tổ tuần tra suối, xác định khu vực cá sinh sản cần bảo vệ, đồng thời tuyên truyền về hiểm họa điện giật chết người khi dùng kích điện. Với bản thân người vi phạm, cái giá phải trả gồm tiền phạt, mất thiết bị, nguy cơ hình sự và cả tai nạn tính mạng, lớn hơn rất nhiều so với vài cân cá bắt được.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết thấu tình đạt lý, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

1. Bước 1 – Ghi nhận chứng cứ và báo cáo đúng địa chỉ: Bà B và tổ bảo vệ môi trường không tự ý xử lý, đối đầu trực tiếp mà chụp ảnh, ghi hình cá chết, vị trí đoạn suối, nhân chứng; lập biên bản có xác nhận của trưởng thôn; báo cáo UBND xã X, công an xã và cơ quan quản lý thủy sản cấp tỉnh để kiểm tra, xác minh và xử lý theo thẩm quyền.
2. Bước 2 – Vận động, giáo dục và khắc phục nhân văn: Trường hợp mức độ chưa đến mức hình sự, chính quyền cùng trưởng thôn, người có uy tín gặp ông A và nhóm thanh niên, giải thích các căn cứ tại Điều 7 Luật Thủy sản và Điều 242 Bộ luật Hình sự. Ông A cam kết bằng văn bản không tái phạm, tự nguyện giao nộp máy kích điện, bình ắc quy cho cơ quan có thẩm quyền và tham gia thả cá giống bổ sung xuống suối để khắc phục hậu quả.
3. Bước 3 – Xử phạt, tố giác tội phạm (Giải pháp cuối cùng): Nếu ông A tiếp tục vi phạm, hoặc thiệt hại đã đạt mức hình sự, người dân và chính quyền chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra để xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự về tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản, đồng thời áp dụng xử phạt, tịch thu phương tiện theo quy định.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.