TÌNH HUỐNG SỐ 85: TRƯỜNG CÔNG LẬP TỰ Ý BÁN PHẾ LIỆU, BÀN GHẾ CŨ: SỰ LINH ĐỘNG TAI HẠI HAY HÀNH VI CỐ Ý LÀM TRÁI?

Trong môi trường giáo dục công lập, nhiều cán bộ quản lý vẫn giữ tư duy “đồ hỏng, đồ cũ bỏ đi thì bán đồng nát lấy tiền nộp quỹ”. Sự chủ quan, thiếu hiểu biết hoặc cố tình bỏ qua các quy định về tài chính công đã biến một hành vi tưởng chừng như “dọn dẹp kho bãi” trở thành một vụ việc vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Việc tự ý bán thanh lý tài sản của nhà nước không qua thủ tục không chỉ gây thất thoát ngân sách mà còn là mầm mống của tội phạm kinh tế, tham nhũng trong học đường.

Hãy cùng phân tích một tình huống pháp lý điển hình về quản lý tài sản công với các căn cứ Điều, Khoản cụ thể để làm rõ chế tài xử lý.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Văn phòng tư vấn pháp luật tiếp nhận một hồ sơ phản ánh từ tập thể giáo viên của một trường THCS công lập với nội dung như sau:

• Sự việc: Cuối năm học, nhà trường tiến hành dọn dẹp kho chứa đồ. Tại đây có lưu trữ khoảng 30 bộ máy tính đã hỏng hóc, lỗi thời từ phòng Tin học cũ và gần 100 bộ bàn ghế gãy hỏng không thể sử dụng. Hiệu trưởng đã chỉ đạo Kế toán gọi người thu mua phế liệu bên ngoài vào tự định giá và bán toàn bộ số tài sản này.
• Hành vi vi phạm: Quá trình bán phế liệu không hề được lập hội đồng đánh giá, không có quyết định thanh lý của cơ quan chủ quản (Phòng Giáo dục), không qua đấu giá và không có biên bản bàn giao. Số tiền bán được (khoảng hơn 15 triệu đồng) không được nộp vào Kho bạc Nhà nước hay hạch toán vào sổ sách kế toán của trường, mà được Hiệu trưởng và Kế toán giữ lại làm “quỹ ngoại giao”.
• Khủng hoảng phát sinh: Tập thể giáo viên phát hiện sự việc đã vô cùng bất bình, cho rằng Ban giám hiệu đang có khuất tất về tài chính và làm đơn tố cáo gửi lên Thanh tra Quận.

2. Góc nhìn Pháp lý 

Việc trường công lập tự ý bán máy tính, bàn ghế hỏng hóc không đơn giản là hành vi “bán giấy vụn”, mà là sự vi phạm trực tiếp các đạo luật quản lý kinh tế của Nhà nước. Cụ thể:

Thứ nhất, vi phạm quy định về thẩm quyền và trình tự thanh lý tài sản công:

• Căn cứ Khoản 2 Điều 43 Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017, tài sản công tại đơn vị sự nghiệp công lập (máy tính, bàn ghế) khi bị hư hỏng không thể sử dụng được phải được  thực hiện theo hình thức đấu giá, trừ trường hợp bán các loại tài sản công có giá trị nhỏ theo hình thức niêm yết giá công khai hoặc bán chỉ định theo quy định của Chính phủ.
• Quá trình thanh lý bắt buộc phải được thực hiện theo quyết định của cơ quan, người có thẩm quyền, cơ quan nhà nước theo các hình thức quy định tại Điều 45, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017. Việc Hiệu trưởng tự ý gọi đồng nát vào định giá là hành vi vượt quá thẩm quyền và sai hoàn toàn về trình tự luật định.

Thứ hai, vi phạm các hành vi bị nghiêm cấm trong quản lý tài sản:

Việc bán tài sản công không qua sổ sách và tự ý giữ lại tiền để chi tiêu nội bộ đã vi phạm trực tiếp quy định cấm tại Khoản 8 Điều 10 Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017 “Chiếm đoạt, chiếm giữ, sử dụng trái phép tài sản công”.

Thứ ba, cấu thành dấu hiệu của hành vi tham nhũng:

Dưới lăng kính của pháp luật phòng chống tham nhũng, việc thiết lập “quỹ ngoại giao” từ nguồn tiền bán tài sản nhà nước trái phép đã cấu thành vi phạm theo Điểm i Khoản 1 Điều 2 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018. Cụ thể, đây là hành vi: “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sản của cơ quan, tổ chức, đơn vị, tài sản công vì vụ lợi”.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị 

Về khía cạnh Tâm lý & Giáo dục: Sự việc tạo ra một môi trường làm việc độc hại. Tập thể giáo viên mất niềm tin vào sự liêm chính của người đứng đầu. Khi Hiệu trưởng – tấm gương cao nhất về đạo đức và sự tuân thủ pháp luật trong trường học – lại tùy tiện luồn lách các quy định về tài chính, đó là sự khinh nhờn pháp luật, làm băng hoại các giá trị giáo dục cốt lõi mà nhà trường đang cố gắng truyền đạt cho học sinh.

Về khía cạnh Quản trị học đường:

Bài toán đặt ra ở đây là sự thiếu hụt nghiêm trọng trong quản trị minh bạch tài sản công học đường. Nhiều Kế toán trường học vì nể nang hoặc sợ uy quyền của Hiệu trưởng mà nhắm mắt làm ngơ, “hợp thức hóa” các chỉ đạo sai trái thay vì đóng vai trò là “người gác đền” về tài chính. Hệ thống kiểm soát nội bộ cũng bị vô hiệu hóa khi tài sản bị tẩu tán mà không hề có sự giám sát.

4. Giải pháp toàn diện 

Để chấn chỉnh kỷ cương tài chính và xử lý nghiêm minh các cá nhân vi phạm, Chuyên gia kiến nghị áp dụng quy trình xử lý và khắc phục sau:

Bước 1 – Thanh tra đột xuất và thu hồi tài chính:

Thanh tra cần lập tức vào cuộc xác minh. Yêu cầu Hiệu trưởng và Kế toán làm giải trình, đồng thời lập biên bản thu hồi toàn bộ số tiền đã bán phế liệu (hoặc yêu cầu nộp lại bằng tiền mặt tương đương giá trị tài sản theo định giá của cơ quan chuyên môn nếu số tiền bán được thấp hơn thực tế) để nộp vào tài khoản tạm giữ của Kho bạc Nhà nước.

Bước 2 – Thiết lập quy trình quản trị tài sản công minh bạch: Sau sự cố, nhà trường phải cải tổ lại toàn bộ quy trình quản lý cơ sở vật chất. Định kỳ hàng năm, phải thành lập Hội đồng kiểm kê tài sản (có sự tham gia của Công đoàn và Thanh tra nhân dân). Mọi tài sản hư hỏng muốn thanh lý phải lập tờ trình gửi cơ quan quản lý cấp trên xin phê duyệt. Tuyệt đối chấm dứt tư duy “trường mình, đồ mình thì mình có quyền tự bán”.

Thông điệp đúc kết: “Tài sản công, dù là một chiếc máy tính hỏng hay một chiếc ghế gãy, đều là mồ hôi và tiền thuế của nhân dân. Sự minh bạch trong quản lý kinh tế học đường không chỉ là để tránh những bản án kỷ luật, mà còn là cách để bảo vệ danh dự và sự thanh sạch của chốn học hành.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.