TÌNH HUỐNG SỐ 846: HỘ DÂN TỰ Ý ĐỐT LỐP XE, DÂY CÁP CŨ LẤY ĐỒNG TẠO CỘT KHÓI ĐEN KHÉT LẸT BAO PHỦ TOÀN BỘ NGÕ NGÁCH KHU DÂN CƯ? Đốt phế liệu để thu hồi

TÌNH HUỐNG SỐ 846: HỘ DÂN TỰ Ý ĐỐT LỐP XE, DÂY CÁP CŨ LẤY ĐỒNG TẠO CỘT KHÓI ĐEN KHÉT LẸT BAO PHỦ TOÀN BỘ NGÕ NGÁCH KHU DÂN CƯ?

Đốt phế liệu để thu hồi kim loại là một trong những thực trạng nhức nhối và phổ biến ở nhiều khu dân cư hiện nay. Chỉ cần một đống lốp xe cũ, vài cuộn dây cáp điện bỏ đi cùng mồi lửa, một cột khói đen đặc, khét lẹt có thể bốc lên và len vào từng ngõ ngách, từng mái nhà, từng buồng phổi của những người xung quanh.

Không ít người cho rằng “đất của tôi, đồ của tôi, tôi muốn đốt gì thì đốt”. Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để thấy rõ ranh giới pháp luật và tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Gia đình ông Nguyễn Văn A sống tại khu dân cư thuộc xã X, tỉnh Y. Ngoài làm ruộng, ông A thu mua dây cáp điện cũ, lốp xe hỏng với giá rẻ về sân sau, đốt lấy lõi đồng bán lại cho cơ sở thu mua. Lốp xe được dùng làm “mồi” cho cháy to, đốt xong là nhặt đồng. Việc đốt thường diễn ra vào chiều tối và ban đêm để tránh bị phát hiện.

Mỗi lần đốt, cột khói đen đặc, mùi khét lẹt bốc cao, lan khắp các ngõ ngách xung quanh. Nhiều gia đình phải đóng kín cửa dù trời nóng, trẻ nhỏ ho kéo dài, người già khó thở. Bà Trần Thị B, hàng xóm sát vách có cháu nhỏ, sang nhắc nhở thì ông A đáp: “Đất nhà tôi, tôi đốt đồ của tôi, khói thì bay đi chứ ai cấm được?”.

Bà con trong khu dân cư bức xúc, bà B băn khoăn không biết pháp luật xử lý ra sao, còn ông A bắt đầu lo lắng nguy cơ bị phạt nặng và mất nguồn thu nhập.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về mặt pháp luật, lập luận “đất của tôi, tôi muốn đốt gì cũng được” của ông A là hoàn toàn sai. Quyền sử dụng đất không bao gồm quyền gây ô nhiễm ảnh hưởng đến cộng đồng. Căn cứ theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, quyền lợi của bà B và bà con được bảo vệ thông qua các căn cứ sau:

1. Hành vi đốt chất thải không đúng quy trình bị nghiêm cấm:

Khoản 1 Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 nghiêm cấm:

“Vận chuyển, chôn, lấp, đổ, thải, đốt chất thải rắn, chất thải nguy hại không đúng quy trình kỹ thuật, quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.”

Lốp xe cũ, vỏ nhựa dây cáp là chất thải rắn. Việc đốt ngoài trời ngay sân nhà, không có lò đốt, không có hệ thống xử lý khí thải rõ ràng là đốt chất thải không đúng quy trình kỹ thuật.

2. Hành vi xả thải khói, khí độc hại vào không khí bị nghiêm cấm:

Khoản 4 Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 tiếp tục nghiêm cấm hành vi:

“xả thải khói, bụi, khí có mùi độc hại vào không khí”

Khói đen khét lẹt từ việc đốt cao su, nhựa là loại khói có chứa nhiều chất độc hại, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân, nhất là trẻ nhỏ và người già. Vì vậy hành vi của ông A rơi vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm này. Cá nhân vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường tùy mức độ có thể bị phạt tiền với mức tối đa lên tới 1 tỷ đồng, bị buộc chấm dứt hành vi và khắc phục ô nhiễm. Tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm còn có trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

Áp dụng vào tình huống:

• Về đối tượng bị đốt: Lốp xe, dây cáp điện cũ là chất thải rắn, không được phép đốt ngoài trời tùy tiện để thu hồi kim loại.
• Về mức độ ảnh hưởng: Khói đen, mùi khét lan khắp khu dân cư, gây khó thở, ho kéo dài cho nhiều hộ, là hậu quả thực tế, có thể chứng minh bằng hình ảnh và xác nhận của bà con.
• Về tính chất: Hành vi lặp đi lặp lại, cố tình đốt vào chiều tối, ban đêm để né tránh, nếu bị xác định gây ô nhiễm nghiêm trọng còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội gây ô nhiễm môi trường.

Kết luận pháp lý: Hành vi của ông A vi phạm trực tiếp khoản 1 và khoản 4 Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường. Ông A có thể bị xử phạt hành chính, buộc chấm dứt việc đốt, khắc phục ô nhiễm và bồi thường thiệt hại. Bà B và các hộ dân có quyền phản ánh, tố cáo tới Ủy ban nhân dân xã X, Công an xã hoặc cơ quan quản lý môi trường.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Sức hút của “đồng tiền dễ kiếm” thường khiến con người quên mất hậu quả đối với người xung quanh. Tâm lý “khói bay đi rồi, ai biết là của ai” là một dạng né tránh trách nhiệm, và sự dửng dưng với sức khỏe hàng xóm làm rạn nứt tình làng nghĩa xóm.

Nếu vụ việc bị đẩy tới mức bị xử phạt nặng, ông A vừa mất nguồn thu, vừa mất uy tín với cả cộng đồng nơi gia đình sinh sống lâu dài. Giáo dục luôn hướng con người đến sự tử tế: mưu sinh chính đáng không thể đánh đổi bằng sức khỏe của trẻ nhỏ và người già.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro sinh kế và cộng đồng

Bài học quản trị dành cho ông A là chọn sai mô hình kiếm sống: tự phát, né tránh pháp luật thì rủi ro bị phạt, đình chỉ luôn rình rập. Giải pháp bền vững là chuyển sang bán phế liệu cho cơ sở được cấp phép hoặc hợp tác với đơn vị tái chế đúng quy định. Với khu dân cư, cần đưa quy ước bảo vệ môi trường vào quy ước thôn, tổ dân phố và phân công theo dõi, ghi nhận vi phạm.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết thấu tình đạt lý, vừa bảo vệ sức khỏe cộng đồng vừa giữ hòa khí xóm giềng, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

Bước 1 – Đối thoại và Cảnh báo pháp lý thiện chí: Bà B nên cùng tổ trưởng dân phố, người có uy tín tại địa phương gặp ông A, chỉ rõ khoản 1 và khoản 4 Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường để ông A hiểu rằng việc tiếp tục đốt sẽ bị xử phạt. Đồng thời, bà con nên chụp ảnh, quay video cột khói, ghi lại thời gian và lấy xác nhận của các hộ bị ảnh hưởng.

Bước 2 – Báo cáo chính quyền và hỗ trợ chuyển đổi (Hòa giải nhân văn): Gửi phản ánh bằng văn bản tới Ủy ban nhân dân xã X để lập biên bản, yêu cầu ông A chấm dứt việc đốt. Chính quyền và tổ dân phố có thể giới thiệu cho ông A các đầu mối thu mua, tái chế phế liệu hợp pháp để ông vẫn giữ được sinh kế. Chủ động chấm dứt và khắc phục là tình tiết thể hiện thiện chí, giúp giữ được tình làng nghĩa xóm.

Bước 3 – Xử phạt, khởi kiện hoặc tố giác (Giải pháp cuối cùng): Nếu ông A vẫn tiếp tục đốt và có hành vi cản trở, bà B và các hộ dân đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử phạt, buộc khắc phục hậu quả; trường hợp ô nhiễm nghiêm trọng, gửi đơn tố giác hoặc khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết bồi thường thiệt hại về sức khỏe, tài sản.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.