TÌNH HUỐNG SỐ 846: BAN QUẢN TRỊ TỰ Ý SỬ DỤNG 500 TRIỆU ĐỒNG QUỸ BẢO TRÌ CHUNG CƯ ĐẦU TƯ VÀO SÀN CHỨNG KHOÁN TRÁI PHÉP, THUA LỖ MẤT TRẮNG – XỬ LÝ HÌNH SỰ NHƯ THẾ NÀO?

TÌNH HUỐNG SỐ 846: BAN QUẢN TRỊ TỰ Ý SỬ DỤNG 500 TRIỆU ĐỒNG QUỸ BẢO TRÌ CHUNG CƯ ĐẦU TƯ VÀO SÀN CHỨNG KHOÁN TRÁI PHÉP, THUA LỖ MẤT TRẮNG – XỬ LÝ HÌNH SỰ NHƯ THẾ NÀO?

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Ban quản trị một nhà chung cư được giao quản lý 500 triệu đồng kinh phí bảo trì phần sở hữu chung. Tuy nhiên, một số thành viên đã tự ý chuyển toàn bộ số tiền này vào một sàn giao dịch chứng khoán có dấu hiệu hoạt động trái phép để đầu tư kiếm lời, không đúng mục đích sử dụng quỹ và không được thực hiện theo quy định pháp luật. Sau giao dịch, khoản tiền bị thua lỗ, không thể thu hồi.

Khi phát hiện sự việc, cư dân yêu cầu Ban quản trị công khai sao kê ngân hàng, giải trình trách nhiệm và khắc phục thiệt hại. Sự việc gây bức xúc, làm suy giảm nghiêm trọng niềm tin của cư dân đối với người được giao quản lý tài sản chung.

Vấn đề pháp lý đặt ra là hành vi này vi phạm quy định nào của Luật Nhà ở, có đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 355 Bộ luật Hình sự hay không, và cư dân cần thực hiện những thủ tục gì để yêu cầu điều tra, thu hồi tài sản và bồi thường thiệt hại?

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

2.1. Vi phạm Luật Nhà ở về sử dụng kinh phí bảo trì

Căn cứ Luật Nhà ở số 27/2023/QH15:

• Điều 152: Quy định về kinh phí bảo trì của nhà chung cư có nhiều chủ sở hữu.
• Điều 153: Quy định về quản lý, bàn giao kinh phí bảo trì.
• Khoản 1 Điều 155: Kinh phí bảo trì chỉ được sử dụng để bảo trì, thay thế các hạng mục, trang thiết bị thuộc phần sở hữu chung theo kế hoạch bảo trì được Hội nghị nhà chung cư thông qua; Ban quản trị không được sử dụng khoản tiền này vào mục đích quản lý vận hành hoặc mục đích khác.
• Khoản 2 Điều 155: Việc sử dụng kinh phí bảo trì phải có hóa đơn, chứng từ và phải báo cáo Hội nghị nhà chung cư.

Như vậy, việc tự ý chuyển 500 triệu đồng quỹ bảo trì sang đầu tư chứng khoán là hành vi sử dụng kinh phí sai mục đích, trái khoản 1 Điều 155 Luật Nhà ở 2023. Việc đầu tư nhằm kiếm lời không làm cho hành vi này trở thành hợp pháp.

2.2. Xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 355 Bộ luật Hình sự

Căn cứ Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung, trong đó có Luật số 86/2025/QH15:

Điều 355 – Tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản có thể được xem xét nếu cơ quan tiến hành tố tụng chứng minh người thực hiện đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản và đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Tuy nhiên, việc tự ý đầu tư quỹ bảo trì rồi thua lỗ không mặc nhiên cấu thành tội phạm theo Điều 355. Cần xác minh người thực hiện có ý định chiếm đoạt hay không, tiền được chuyển đến đâu, có hưởng lợi cá nhân, gian dối hoặc hành vi che giấu nào không.

Tùy chứng cứ, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét các tội danh khác:

• Điều 356 Bộ luật Hình sự: Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ, nếu đáp ứng các dấu hiệu cấu thành.
• Điều 174 Bộ luật Hình sự: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, nếu có hành vi gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản.
• Điều 175 Bộ luật Hình sự: Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, nếu có đủ các dấu hiệu luật định.

Việc lựa chọn tội danh phải dựa trên hành vi thực tế, lỗi, mục đích, tư cách chủ thể và chứng cứ, không chỉ dựa vào hậu quả mất tiền.

Về tư cách chủ thể: Thành viên Ban quản trị chung cư không mặc nhiên là viên chức hoặc người có chức vụ, quyền hạn theo nghĩa áp dụng trong mọi tội phạm về chức vụ. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định địa vị pháp lý và nhiệm vụ thực tế của từng người. Không thể chỉ dựa vào chức danh thành viên Ban quản trị để kết luận phạm tội theo Điều 355.

2.3. Trách nhiệm bồi thường và căn cứ hợp đồng

Ngoài trách nhiệm hình sự nếu đủ căn cứ, người gây thiệt hại có thể phải chịu trách nhiệm dân sự theo quy định pháp luật.

Các điều khoản cần đối chiếu gồm:

• Điều 351 Bộ luật Dân sự 2015: Trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ.
• Điều 360 Bộ luật Dân sự 2015: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ.
• Điều 584 và Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015: Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại và nguyên tắc bồi thường.

Cần xem xét hợp đồng mua bán căn hộ, quy chế hoạt động của Ban quản trị, quy chế thu chi, biên bản Hội nghị nhà chung cư và hồ sơ giao dịch ngân hàng. Điều khoản hợp đồng hoặc nghị quyết nội bộ không thể hợp pháp hóa việc sử dụng quỹ trái quy định bắt buộc của pháp luật.

2.4. Quy trình cư dân yêu cầu xác minh, xử lý

1. Thu thập chứng cứ: Sao kê tài khoản, chứng từ chuyển tiền, thông tin về sàn giao dịch, biên bản họp và tài liệu giải trình của Ban quản trị.
2. Yêu cầu công khai tài chính: Đề nghị Ban quản trị giải trình bằng văn bản về người phê duyệt, người thực hiện giao dịch, dòng tiền và số thiệt hại.
3. Tổ chức giám sát: Đề nghị Hội nghị nhà chung cư xem xét trách nhiệm, kiểm tra tài chính và thực hiện việc miễn nhiệm, bãi nhiệm nếu đủ căn cứ, đúng thủ tục.
4. Tố giác tội phạm: Gửi đơn kèm tài liệu đến cơ quan công an hoặc cơ quan tiếp nhận tố giác có thẩm quyền để xác minh dấu hiệu vi phạm.
5. Yêu cầu thu hồi, bồi thường: Đề nghị xác minh dòng tiền, thu hồi tài sản nếu có thể và giải quyết bồi thường theo quy định.

Ban thanh tra nhân dân không mặc nhiên có thẩm quyền điều tra hình sự đối với Ban quản trị chung cư. Cư dân có quyền tố giác và cung cấp chứng cứ, nhưng việc khởi tố, bắt hoặc tạm giam phải do cơ quan có thẩm quyền quyết định theo điều kiện, trình tự luật định.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

3.1. Khủng hoảng niềm tin trong cộng đồng cư dân

Quỹ bảo trì là nguồn tài chính phục vụ sửa chữa và bảo đảm an toàn các hạng mục sở hữu chung. Việc sử dụng sai mục đích không chỉ gây thiệt hại tài chính mà còn làm cư dân lo ngại về chất lượng thang máy, hệ thống phòng cháy, chữa cháy và các hạng mục thiết yếu.

Cần giải quyết sự việc trên cơ sở chứng cứ, minh bạch thông tin và tôn trọng quyền lợi hợp pháp của các bên, tránh quy kết cá nhân khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

3.2. Bài học đạo đức và quản trị

• Người được giao quản lý tài sản chung phải tuân thủ đúng mục đích sử dụng và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
• Không được lấy danh nghĩa lợi ích cộng đồng để thực hiện hoạt động đầu tư trái pháp luật.
• Công khai tài chính, kiểm soát nội bộ và giám sát độc lập là những biện pháp thiết yếu để ngăn ngừa thất thoát.
• Thành viên Ban quản trị cần được bồi dưỡng kiến thức pháp luật, đạo đức công vụ, quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình.

Giải quyết nhân văn không đồng nghĩa với bao che sai phạm. Mục tiêu là bảo vệ tài sản chung, khắc phục hậu quả, xử lý đúng người, đúng hành vi và khôi phục niềm tin trong cộng đồng.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

4.1. Giải pháp trước mắt

• Bảo toàn chứng cứ: Lưu giữ sao kê, chứng từ, dữ liệu giao dịch và hồ sơ liên quan; đề nghị ngân hàng cung cấp thông tin theo đúng thẩm quyền.
• Rà soát tài chính: Đối chiếu toàn bộ khoản tiền đã chuyển, xác định thiệt hại thực tế và khả năng thu hồi.
• Ngăn ngừa thất thoát tiếp diễn: Rà soát quyền truy cập, quy trình phê duyệt và giao dịch tài khoản theo đúng thẩm quyền.
• Tổ chức Hội nghị nhà chung cư: Xem xét trách nhiệm của từng thành viên, kiện toàn Ban quản trị khi đủ căn cứ và thực hiện đúng thủ tục.
• Chuyển hồ sơ khi có dấu hiệu tội phạm: Đề nghị cơ quan có thẩm quyền điều tra, xác minh và áp dụng biện pháp tố tụng phù hợp.

4.2. Giải pháp quản trị lâu dài

1. Quy định rõ thẩm quyền phê duyệt, hạn mức chi và trách nhiệm của từng thành viên trong quy chế tài chính.
2. Thiết lập cơ chế đồng kiểm soát tài khoản, phân tách người đề xuất, phê duyệt và thực hiện giao dịch.
3. Công khai định kỳ số dư, biến động tài khoản, chứng từ chi và tình hình sử dụng quỹ theo quy định.
4. Thực hiện kiểm tra tài chính định kỳ và kiểm tra đột xuất khi có dấu hiệu bất thường.
5. Tập huấn pháp luật nhà ở, dân sự, hình sự và kỹ năng quản trị rủi ro cho thành viên Ban quản trị.

4.3. Giải pháp phục hồi niềm tin

Ban quản trị cần phối hợp rà soát, công khai kết quả xác minh theo phạm vi được phép, xác định trách nhiệm và thực hiện nghĩa vụ khắc phục hậu quả. Cư dân cần thống nhất đầu mối giám sát hợp pháp, tránh lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng.

Việc thu hồi tài sản và bồi thường phải được tiến hành song song với việc bảo đảm các hạng mục bảo trì cấp thiết, tránh để cư dân tiếp tục chịu rủi ro về an toàn công trình.

KẾT LUẬN

Tự ý sử dụng 500 triệu đồng quỹ bảo trì chung cư để đầu tư chứng khoán trái phép là hành vi vi phạm nghiêm trọng khoản 1 Điều 155 Luật Nhà ở 2023. Người liên quan có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự tùy tính chất hành vi và chứng cứ.

Tuy nhiên, không thể mặc nhiên kết luận phạm tội theo Điều 355 Bộ luật Hình sự chỉ vì khoản đầu tư bị thua lỗ. Cần chứng minh đầy đủ dấu hiệu chiếm đoạt, xác định đúng chủ thể và tội danh. Giải pháp toàn diện phải kết hợp minh bạch tài chính, giám sát cộng đồng, thu hồi tài sản, bồi thường thiệt hại và xử lý nghiêm minh theo pháp luật, qua đó bảo vệ quyền lợi cư dân và củng cố đạo đức quản trị cộng đồng.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.