TÌNH HUỐNG SỐ 843: CÔNG TY MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ TỰ Ý TẬP KẾT BÃI RÁC LỘ THIÊN SÁT RÀO TRƯỜNG THPT XỬ LÝ THẾ NÀO?

• TÌNH HUỐNG SỐ 843: CÔNG TY MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ TỰ Ý TẬP KẾT BÃI RÁC LỘ THIÊN SÁT RÀO TRƯỜNG THPT XỬ LÝ THẾ NÀO?
• Hạ tầng công cộng và không gian xanh xung quanh môi trường giáo dục đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển thể chất lẫn tinh thần của học sinh. Tuy nhiên, tình trạng chiếm dụng lòng đường, hành lang an toàn giao thông hay khoảng trống công cộng để làm nơi chứa rác thải sinh hoạt đang diễn ra khá phổ biến tại nhiều địa phương.

Đặc biệt, việc các đơn vị thu gom rác tự ý biến khu vực tiếp giáp tường rào trường học thành điểm tập kết rác lộ thiên gây ô nhiễm môi trường và cản trở giao thông nghiêm trọng. Cùng Chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích chi tiết tình huống pháp lý – tâm lý – quản trị dưới đây để tìm kiếm giải pháp xử lý dứt điểm, đúng quy định pháp luật.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Trường THPT X nằm trên địa bàn xã B, huyện C, tỉnh D có một dãy tường rào kéo dài tiếp giáp với trục đường giao thông liên xã. Đầu năm 2026, Công ty Cổ phần Môi trường Đô thị M (đơn vị trúng thầu dịch vụ thu gom rác thải trên địa bàn xã B) do thiếu mặt bằng trung chuyển đã tự ý chọn đoạn hành lang đường bộ sát tường rào phía sau của Trường THPT X làm “điểm tập kết rác thải tạm thời”.

Hằng ngày, hàng chục xe gom rác đẩy tay và xe tải chở rác liên tục ra vào, dồn dịch rác thải sinh hoạt thành một bãi rác lộ thiên kéo dài hơn 20m. Rác thải không được che đậy kín đáo, nước rỉ rác bốc mùi hôi thối nồng nặc chảy lênh đênh ra mặt đường, phát sinh ruồi nhặng và cản trở tầm nhìn của các phương tiện giao thông. Hành vi này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của hơn 1.200 học sinh và giáo viên mà còn chiếm dụng hành lang an toàn giao thông đường bộ, gây nguy cơ mất an toàn giao thông rất cao vào giờ tan học.

Đại diện Trường THPT X và Ban đại diện cha mẹ học sinh đã nhiều lần phản ánh trực tiếp với đại diện Công ty M và Ban quản lý thôn, tuy nhiên phía Công ty M viện lý do “địa phương chưa bố trí được quỹ đất làm trạm chuyển tiếp rác nên phải làm tạm” và vẫn tiếp tục duy trì bãi rác. Nhà trường vô cùng bức xúc và mong muốn tìm giải pháp pháp lý triệt để để trả lại cảnh quan xanh – sạch – đẹp cho môi trường học đường.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Hành vi tự ý lập bãi tập kết rác thải lộ thiên sát tường rào trường học và chiếm dụng lòng đường, hành lang an toàn giao thông của Công ty M đã vi phạm nghiêm trọng các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và giao thông đường bộ.

2.1. Vi phạm quy định về thu gom, lưu giữ và vận chuyển chất thải sinh hoạt

Theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, việc bố trí điểm tập kết hoặc trạm trung chuyển chất thải rắn sinh hoạt phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật, không được gây ô nhiễm môi trường xung quanh.

Khoản 2 Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định:

“2. Cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân phát sinh chất thải rắn sinh hoạt có trách nhiệm phân loại tại nguồn; lưu giữ chất thải rắn sinh hoạt trong bao bì hoặc thiết bị chứa phù hợp, bảo đảm không làm rò rỉ, phát tán mùi hôi, bụi ra môi trường.”

Khoản 1 và Khoản 4 Điều 77 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định về thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt:

“1. Cơ sở thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã, cộng đồng dân cư, đại diện khu dân cư trong việc xác định thời gian, địa điểm, tần suất và tuyến đường thu gom chất thải rắn sinh hoạt.

…

4. Thiết bị, phương tiện vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt phải bảo đảm không làm rò rỉ, phát tán mùi hôi, nước rỉ rác, bụi ra môi trường trong quá trình vận chuyển.”

Như vậy, Công ty M tự ý chọn vị trí sát tường rào trường học để làm bãi rác lộ thiên, làm chảy nước rỉ rác và phát tán mùi hôi thối là hành vi vi phạm pháp luật về môi trường. Điểm tập kết rác phải được UBND cấp xã và cấp huyện quy hoạch, chấp thuận chứ công ty thu gom không có thẩm quyền “tự ý” chiếm dụng mặt bằng công cộng.

2.2. Vi phạm về chiếm dụng hạ tầng giao thông và chế tài xử phạt của Thanh tra giao thông

Việc tập kết rác, đỗ xe gom rác lấn chiếm lòng đường, hành lang an toàn đường bộ gây cản trở giao thông thuộc phạm vi xử lý trực tiếp của Thanh tra giao thông và Lực lượng Cảnh sát giao thông.

Điều 12 Nghị định 100/2019/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP) quy định về xử phạt vi phạm quy định về sử dụng, khai thác trong phạm vi đất dành cho đường bộ:

“Xử phạt các hành vi vi phạm về sử dụng, khai thác trong phạm vi đất dành cho đường bộ:

…

Đổ rác, chất thải, vật liệu xây dựng hoặc các vật khác ra đường bộ trái quy định;

Sử dụng trái phép lòng đường đô thị, hè phố, hành lang an toàn đường bộ để làm nơi trông giữ xe, tập kết hàng hóa, vật tư, chất thải…”

“Xử phạt các hành vi vi phạm về sử dụng, khai thác trong phạm vi đất dành cho đường bộ:

Căn cứ quy định trên, Thanh tra Sở Giao thông vận tải có đầy đủ thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính, phạt tiền đối với Công ty M, đồng thời cưỡng chế buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của hành lang giao thông.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

3.1. Thói quen tư lợi chiếm dụng hạ tầng chung công cộng

Dưới góc độ tâm lý – xã hội, hành vi của Công ty M phản ánh thói quen tư lợi chiếm dụng hạ tầng công cộng vì sự tiện lợi của doanh nghiệp. Việc chọn bức tường rào trường học làm nơi đổ rác xuất phát từ suy nghĩ đây là “khoảng trống không ai quản lý trực tiếp”, ít bị phản ứng gay gắt ngay lập tức so với việc đặt trước cửa nhà dân. Tâm lý “tiện đâu làm đó” và coi nhẹ không gian chung là căn nguyên dẫn đến tình trạng ô nhiễm hạ tầng nông thôn và đô thị.

3.2. Giáo dục ý thức bảo vệ cảnh quan nông thôn xanh – sạch – đẹp

Môi trường học đường là nơi hình thành nhân cách và văn hóa sống cho thế hệ trẻ. Một bãi rác thối khắm nằm ngay sát cổng trường sẽ gieo vào tâm trí học sinh sự lệch chuẩn về văn hóa ứng xử với môi trường.

Ngược lại, việc nhà trường kiên quyết đấu tranh bảo vệ không gian xanh, sạch, đẹp xung quanh trường học chính là bài học thực tế vô cùng đắt giá về ý thức công dân và tinh thần thượng tôn pháp luật. Nhà trường có thể lồng ghép tình huống này vào các buổi sinh hoạt dưới cờ hay tiết học giáo dục công dân để giáo dục học sinh về trách nhiệm bảo vệ môi trường sống.

3.3. Quản trị rủi ro học đường và vận động chính quyền

Về mặt quản trị trường học, Ban Giám hiệu không thể thụ động chờ đợi sự tự giác của doanh nghiệp. Nước rỉ rác và ruồi nhặng tiềm ẩn nguy cơ bùng phát các bệnh truyền nhiễm (sốt xuất huyết, tiêu chảy, bệnh đường hô hấp) cho học sinh. Quản trị rủi ro hiệu quả đòi hỏi Ban Giám hiệu phải có quy trình ứng phó bài bản: lập hồ sơ hình ảnh, đo đạc mức độ ảnh hưởng, kiến nghị đúng cấp có thẩm quyền và phối hợp chặt chẽ với Ban đại diện cha mẹ học sinh để tạo sức mạnh truyền thông.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết dứt điểm bãi rác lộ thiên sát tường rào Trường THPT X, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất quy trình giải quyết toàn diện gồm 4 bước như sau:

Bước 1: Thu thập chứng cứ và lập hồ sơ vi phạm

 Ban Giám hiệu nhà trường phân công lực lượng bảo vệ/đoàn thanh niên tiến hành chụp ảnh, quay video ghi lại hiện trạng bãi rác lộ thiên, các xe chở rác lấn chiếm lòng đường, thời gian tập kết rác và tình trạng nước rỉ rác gây ô nhiễm.

 Lập biên bản kiểm tra hiện trạng có sự xác nhận của Ban đại diện cha mẹ học sinh và đại diện chính quyền thôn/xóm tại địa phương.

Bước 2: Gửi văn bản kiến nghị chính thức và tổ chức đối thoại

 Nhà trường phát hành văn bản kiến nghị khẩn cấp gửi UBND xã B, UBND huyện C và Công ty M, yêu cầu Công ty M phải di dời toàn bộ bãi rác tạm thời đi nơi khác trong thời hạn tối đa 05 – 07 ngày.

 Tổ chức buổi đối thoại trực tiếp giữa 4 bên: Nhà trường – UBND xã B – Công ty M – Đại diện Cha mẹ học sinh để làm rõ tác hại của bãi rác và yêu cầu UBND xã chỉ định một vị trí trạm trung chuyển rác mới xa khu dân cư và xa trường học theo đúng quy hoạch.

Bước 3: Đề nghị Thanh tra Giao thông và Phòng Tài nguyên & Môi trường can thiệp xử lý

 Nếu hết thời hạn trong văn bản mà Công ty M vẫn cố tình không di dời, Nhà trường gởi đơn phản ánh kèm hồ sơ chứng cứ đến Thanh tra Sở Giao thông vận tải và Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện C.

 Đề nghị Thanh tra giao thông tiến hành kiểm tra đột xuất, lập biên bản vi phạm hành chính về hành vi lấn chiếm hành lang an toàn giao thông đường bộ theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP, áp dụng mức xử phạt tiền và buộc khắc phục hậu quả ngay lập tức.

Bước 4: Chuyển hóa không gian – Tạo lập “Bức tường hoa” học đường

 Sau khi Công ty M di dời bãi rác và dọn dẹp vệ sinh, Nhà trường phối hợp với Đoàn thanh niên xã B tổ chức ra quân dọn dẹp, khử khuẩn toàn bộ khu vực.

 Triển khai công trình thanh niên: Sơn sửa lại tường rào, vẽ tranh cổ động bảo vệ môi trường, trồng hàng cây xanh hoặc giàn hoa dọc theo tường rào. Việc chuyển hóa này sẽ ngăn chặn tận gốc tâm lý re-occupy (tái chiếm dụng) của các đơn vị thu gom rác trong tương lai.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.