TÌNH HUỐNG SỐ 83: GIẢNG VIÊN ÉP SINH VIÊN MUA SÁCH TỰ IN ĐỂ ĐỔI ĐIỂM: HÀNH VI TRỤC LỢI VÀ CÁI GIÁ PHẢI TRẢ TRƯỚC PHÁP LUẬT

Giảng đường đại học là nơi đề cao sự tự do học thuật và liêm chính khoa học. Thế nhưng, sự tôn nghiêm ấy đôi khi bị vấy bẩn bởi những hành vi lợi dụng bục giảng để kinh doanh trái phép. Việc một giảng viên dùng quyền sinh sát (điểm số) để ép buộc sinh viên mua những tài liệu do mình tự in ấn không chỉ là sự tha hóa về đạo đức nghề nghiệp, mà còn là hành vi vi phạm pháp luật nhiều mặt, từ luật xuất bản đến luật phòng chống tham nhũng.

Hãy cùng phân tích một tình huống pháp lý bức xúc về nạn “trục lợi học đường” để làm rõ chế tài xử lý và bài học quản trị liêm chính trong môi trường đại học.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Văn phòng tư vấn pháp luật tiếp nhận một đơn tố cáo nặc danh kèm theo nhiều bằng chứng từ một nhóm sinh viên đại học với nội dung như sau:

• Sự việc: Trong học phần chuyên ngành, giảng viên phụ trách bộ môn đã mang lên lớp một xấp tài liệu/sách do chính thầy tự biên soạn và tự mang đi photocopy đóng gáy.
• Hành vi vi phạm: Giảng viên này phát hành cuốn sách với giá rất cao (gấp 3-4 lần giá photo thông thường) và yêu cầu lớp trưởng lập danh sách thu tiền. Giảng viên công khai tuyên bố: “Nội dung thi nằm hết trong sách này, ai không có sách gốc có chữ ký của tôi thì không được vào phòng thi, hoặc điểm quá trình sẽ bị đánh trượt”.
• Khủng hoảng phát sinh: Sinh viên vô cùng uất ức vì phải bỏ ra một số tiền lớn mua tài liệu lậu kém chất lượng để “mua điểm”. Nhiều em muốn tố cáo nhưng lại sợ bị trù dập, đánh rớt môn, dẫn đến tâm lý bất mãn, khinh nhờn đạo đức nhà giáo và môi trường giáo dục của nhà trường.

2. Góc nhìn Pháp lý 

Hành vi của giảng viên này không đơn thuần là “bán tài liệu”, mà đã cấu thành chuỗi vi phạm pháp luật nghiêm trọng khi soi chiếu qua các đạo luật chuyên ngành:

Thứ nhất, hành vi in ấn và phát hành trái phép (Luật Xuất bản 2012):

Căn cứ điều 10, Luật Xuất bản 2012, pháp luật nghiêm cấm hành vi xuất bản mà không đăng ký, không có quyết định xuất bản hoặc không có giấy phép xuất bản. Việc giảng viên tự ý biên soạn, tự mang đi in ấn hàng loạt và bán thu tiền là hành vi in lậu, phát hành trái phép xuất bản phẩm. Hành vi này sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính rất nặng trong lĩnh vực báo chí, hoạt động xuất bản, đồng thời bị tịch thu toàn bộ tang vật và lợi nhuận bất hợp pháp.

Thứ hai, lạm quyền tước đoạt quyền người học (Luật Giáo dục đại học 2025):

Dưới góc độ Luật Giáo dục đại học 2025, giảng viên có nghĩa vụ tôn trọng nhân phẩm, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người học. Việc dùng điểm số để ép buộc mua tài liệu là hành vi vi phạm đạo đức nhà giáo nghiêm trọng, tước đoạt quyền tự do lựa chọn tài liệu học tập và quyền được đánh giá công bằng của sinh viên.

Thứ ba, hành vi nhũng nhiễu, vụ lợi cá nhân (Luật Phòng, chống tham nhũng 2018):

Đây là chốt chặn pháp lý nặng nề nhất. Theo điều 2, Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn (quyền cho điểm, đánh giá sinh viên) để nhũng nhiễu, ép buộc người khác phải nộp tiền hoặc mua hàng hóa nhằm trục lợi cá nhân chính là một dạng tham nhũng vặt. Giảng viên là người được giao thực hiện công vụ, việc lạm quyền để thu lợi bất chính từ sinh viên đã vi phạm quy tắc ứng xử và đạo đức công vụ, có dấu hiệu của hành vi “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị 

Về khía cạnh Tâm lý & Giáo dục:

Hành vi ép mua sách đổi điểm là nhát dao sắc lẹm cắt đứt sợi dây tôn sư trọng đạo. Khi sinh viên phải cắn răng nộp tiền, thứ họ nhận lại không phải là tri thức, mà là sự uất ức và khinh nhờn đạo đức nhà giáo. Hình ảnh người thầy mẫu mực sụp đổ, thay vào đó là hình ảnh của một kẻ “con buôn” dùng quyền lực ép ép ép sinh viên yếu thế. Sự tha hóa này gieo rắc vào tư duy những trí thức trẻ một niềm tin méo mó: Ở đâu có quyền lực, ở đó có sự mua bán.

Về khía cạnh Quản trị học đường:

Sự lộng hành của giảng viên ngay trên bục giảng phản ánh tình trạng trục lợi học đường lạm quyền và sự buông lỏng quản lý của Khoa, Bộ môn. Một cơ sở giáo dục đại học uy tín không thể để tồn tại những “vùng cấm” nơi giảng viên tự tung tự tác. Nếu không có cơ chế kiểm soát minh bạch, nhà trường sẽ phải trả giá bằng chính danh tiếng và thương hiệu mà họ đã dày công xây dựng.

4. Giải pháp toàn diện 

Để làm sạch môi trường học thuật và xử lý triệt để mầm mống tham nhũng, Chuyên gia kiến nghị Ban giám hiệu nhà trường và sinh viên cần thực hiện ngay quy trình khẩn cấp sau:

Bước 1 – Phía Sinh viên (Bảo tồn chứng cứ và tố cáo nặc danh):

Lớp trưởng và ban cán sự tuyệt đối không tiếp tay thu tiền hộ giảng viên. Các sinh viên cần âm thầm thu thập bằng chứng: ghi âm/ghi hình lời đe dọa trên lớp, chụp ảnh tin nhắn ép mua sách, lưu giữ các cuốn sách “lậu” làm tang vật. Sử dụng hệ thống email hoặc hộp thư ẩn danh gửi toàn bộ bằng chứng lên Ban Thanh tra Giáo dục và Ban Giám hiệu nhà trường.

Bước 2 – Phía Nhà trường (Quy trình tiếp nhận tố cáo bảo mật):

Ban giám hiệu phải kích hoạt ngay quy trình tiếp nhận tố cáo bảo mật. Tuyệt đối không được tiết lộ danh tính của nhóm sinh viên tố cáo cho giảng viên biết để tránh sự trù dập. Cử cán bộ thanh tra độc lập dự thính ẩn danh hoặc gọi riêng một số sinh viên ngẫu nhiên để xác minh chéo thông tin.

Bước 3 – Thành lập Hội đồng kỷ luật và xử lý nghiêm khắc:

Khi có đủ bằng chứng, nhà trường đình chỉ công tác giảng dạy của giảng viên này đối với các lớp đang phụ trách, đồng thời bố trí người khác chấm thi để đảm bảo công bằng cho sinh viên. Thành lập hội đồng kỷ luật theo quy định của pháp luật viên chức/người lao động. Với hành vi in lậu sách và tham nhũng vặt, lạm dụng quyền hạn, nhà trường cần áp dụng hình thức kỷ luật cao nhất là cách chức (nếu có chức vụ) hoặc buộc thôi việc. Đồng thời, buộc giảng viên phải hoàn trả lại toàn bộ số tiền đã ép sinh viên mua sách trái phép. Nếu số tiền trục lợi đặc biệt lớn, nhà trường có trách nhiệm chuyển hồ sơ sang Cơ quan Điều tra để xem xét trách nhiệm hình sự.

Thông điệp đúc kết: “Tri thức là thứ để trao truyền, không phải là hàng hóa để tống tiền người học. Việc loại bỏ những con sâu làm rầu nồi canh không làm mất đi danh dự của nhà trường, mà ngược lại, đó là lời khẳng định đanh thép nhất về một môi trường đại học liêm chính, minh bạch và thượng tôn pháp luật.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.