TÌNH HUỐNG SỐ 829: DOANH NGHIỆP CHÔN LẤP RÁC THẢI NHỰA, PHẾ LIỆU CÔNG NGHIỆP NGAY TRONG KHUÔN VIÊN NHÀ MÁY XỬ LÝ THẾ NÀO?

TÌNH HUỐNG SỐ 829: DOANH NGHIỆP CHÔN LẤP RÁC THẢI NHỰA, PHẾ LIỆU CÔNG NGHIỆP NGAY TRONG KHUÔN VIÊN NHÀ MÁY XỬ LÝ THẾ NÀO?

Hành vi xả thải trái phép, đặc biệt là việc chôn lấp chui các loại rác thải nhựa, phế liệu công nghiệp độc hại ngay trong khuôn viên đất thuộc sở hữu/sử dụng của doanh nghiệp, đang trở thành một vấn đề nhức nhối. Việc lén lút “chôn lấp tại chỗ” để tiết kiệm chi phí xử lý không chỉ vi phạm nghiêm trọng pháp luật bảo vệ môi trường mà còn gieo rắc thảm họa ô nhiễm nguồn nước ngầm, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân xung quanh.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích chi tiết tình huống dưới đây để hiểu rõ các chế tài pháp lý khắt khe cũng như tìm ra giải pháp quản trị, ứng xử nhân văn toàn diện.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Công ty Cổ phần Sản xuất Nhựa X (đặt tại xã B, tỉnh C) sở hữu khuôn viên đất rộng hơn 2.000 \bm{\text{m}^2} phục vụ hoạt động sản xuất, gia công đồ nhựa. Để cắt giảm tối đa chi phí hợp đồng với các đơn vị gom xả thải chuyên nghiệp, Ban Giám đốc công ty đã chỉ đạo công nhân tranh thủ ca đêm đào các hố sâu ngay trong góc khuôn viên nhà máy để chôn lấp hàng chục tấn phế liệu nhựa, xỉ thải và bao bì công nghiệp.

Hành vi này kéo dài suốt nhiều tháng khiến nguồn nước giếng khoan của hộ gia đình ông Nguyễn Văn A (sống giáp ranh hàng rào nhà máy) xuất hiện mùi hôi nồng nặc và màu lạ. Nghi ngờ nhà máy chôn lấp rác thải trái phép làm thẩm thấu độc chất vào lòng đất, ông A cùng các hộ dân xung quanh đã gõ cửa phản ánh đến ban quản lý công ty nhưng chỉ nhận lại sự đùn đẩy và phủ nhận.

Bức xúc trước sự thờ ơ của doanh nghiệp, ông A đã đại diện xóm giềng làm đơn phản ánh lên các cơ quan chức năng. Tuy nhiên, gia đình ông A vô cùng hoang mang không biết liệu hành vi chôn lấp rác thải ngay trên đất riêng của doanh nghiệp thì có bị xử lý hình sự hay không, và người dân cần làm gì để bảo vệ nguồn sống xanh sạch đẹp cho quê hương.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Việc doanh nghiệp tự ý chôn lấp rác thải nhựa, phế liệu công nghiệp trên khuôn viên đất được giao/thuê là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Quyền sử dụng đất không đồng nghĩa với quyền làm ô nhiễm môi trường.

A. Căn cứ theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020

Tất cả các chủ nguồn thải công nghiệp có nghĩa vụ phân loại, thu gom, lưu giữ và chuyển giao chất thải cho đơn vị có chức năng phù hợp.

Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định về các hành vi bị nghiêm cấm:

“1. Vận chuyển, xả thải chất thải nguy hại, chất thải rắn thông thường không đúng quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.

Che giấu, xả thải chất thải không qua xử lý ra môi trường; phát tán chất độc hại vào không khí, nước, đất…”

Việc đào hố chôn lấp phế liệu công nghiệp trực tiếp xuống lòng đất mà không qua hệ thống xử lý hay lót đáy chống thấm đạt chuẩn là hành vi xả thải, chôn lấp chất thải trái quy định pháp luật.

B. Chế tài Xử phạt Hành chính và Truy cứu Tách biệt về Hình sự

Tùy thuộc vào khối lượng chất thải (chất thải rắn thông thường hoặc chất thải nguy hại) bị chôn lấp trái phép, doanh nghiệp và cá nhân chỉ đạo có thể bị xử phạt hành chính mức rất cao hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

1. Mức xử phạt hành chính:

Căn cứ Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, hành vi chôn, lấp, đổ, xả chất thải rắn thông thường hoặc chất thải nguy hại trái quy định có thể bị phạt tiền từ hàng chục triệu đến hàng trăm triệu đồng đối với cá nhân, và nhân đôi đối với tổ chức (lên đến hàng tỷ đồng). Ngoài ra, doanh nghiệp còn bị áp dụng hình phạt bổ sung như đình chỉ hoạt động và buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả (bốc xúc, vận chuyển toàn bộ rác thải đến nơi xử lý quy chuẩn, khôi phục lại trạng thái ban đầu của đất).

2. Trách nhiệm Hình sự theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (Sửa đổi, bổ sung năm 2017):

Nếu khối lượng rác thải nhựa, phế liệu chôn lấp đạt định lượng cấu thành tội phạm, cơ quan điều tra sẽ khởi tố vụ án hình sự.

Điều 235 Bộ luật Hình sự năm 2015 (Sửa đổi, bổ sung năm 2017) – Tội gây ô nhiễm môi trường:

“1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm:

a) Chôn, lấp, đổ, xả ra môi trường trái pháp luật từ 1.000 kilôgam đến dưới 3.000 kilôgam chất thải nguy hại có chứa các chất độc hại…

c) Chôn, lấp, đổ, xả ra môi trường trái pháp luật từ 100.000 kilôgam đến dưới 200.000 kilôgam chất thải rắn thông thường…”

… 4. Pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại Điều này, thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng…”

Kết luận pháp lý: Việc chôn lấp rác thải nhựa, phế liệu công nghiệp ngay trong nhà máy không hề là “chuyện nội bộ” của doanh nghiệp. Cơ quan chức năng hoàn toàn có đủ cơ sở pháp lý để khởi tố hình sự người quản lý chỉ đạo và phạt tiền/đình chỉ hoạt động đối với pháp nhân công ty.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

A. Về khía cạnh Tâm lý & Giáo dục (Thói quen tư lợi chiếm dụng hạ tầng chung)

 Tâm lý tư lợi ngắn hạn: Việc lãnh đạo doanh nghiệp lén chôn rác thải xuất phát từ tâm lý coi trọng lợi ích tài chính trước mắt, xem nhẹ sức khỏe cộng đồng. Họ lầm tưởng rằng đất thuộc quyền quản lý của mình thì “đóng cửa làm gì cũng được”, thể hiện tư duy chiếm dụng không gian sống và hạ tầng sinh thái chung của xóm giềng làm “bãi đáp” cho sự yếu kém trong quản trị.

 Giáo dục ý thức bảo vệ cảnh quan nông thôn xanh sạch đẹp: Môi trường nông thôn không phải là nơi để các cơ sở sản xuất trục lợi rồi để lại hậu quả cho hệ sinh thái. Việc giáo dục ý thức sinh thái, xây dựng tinh thần trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) phải được coi là giá trị cốt lõi, thay vì chỉ đối phó khi có đoàn thanh tra.

B. Về khía cạnh Quản trị rủi ro tài sản và Hòa giải xóm giềng

 Quản trị rủi ro tài sản doanh nghiệp: Tiết kiệm vài mươi triệu đồng chi phí xử lý chất thải nhưng phải đối mặt với nguy cơ bị phạt hàng tỷ đồng, bị đình chỉ nhà máy, thậm chí vướng vào vòng lao lý là một thất bại nặng nề về quản trị rủi ro. Một vết nhơ về môi trường sẽ phá hủy toàn bộ uy tín thương hiệu mà doanh nghiệp tốn nhiều năm xây dựng.

 Hòa giải và ứng xử với cư dân địa phương: Sự im lặng hay thái độ thách thức người dân như trường hợp hộ ông Nguyễn Văn A chỉ càng làm gia tăng xung đột căng thẳng. Một doanh nghiệp thông minh luôn hiểu rằng “an ninh xóm giềng” chính là vành đai bảo vệ hoạt động sản xuất an toàn nhất.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết thấu đáo tình huống này, dung hòa giữa yêu cầu tuân thủ pháp luật nghiêm minh, bảo vệ môi trường sống và giữ gìn trật tự địa phương, Chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất lộ trình xử lý 3 bước:

Bước 1: Thu thập chứng cứ thực địa và thu xếp đối thoại thiện chí

 Đối với hộ ông Nguyễn Văn A và người dân: Cần chủ động ghi hình, chụp ảnh (nếu có), lưu lại hiện trạng nguồn nước bị ô nhiễm. Trước khi gửi đơn đi các cấp cao hơn, ông A có thể gửi văn bản kiến nghị lần cuối tới Ban Giám đốc nhà máy, nêu rõ nguy cơ vi phạm pháp luật hình sự về môi trường nếu họ không dừng ngay hành vi chôn lấp.

 Đối với doanh nghiệp: Ngay khi tiếp nhận phản ánh, lãnh đạo công ty phải lập tức cho dừng ngay việc đào hố chôn rác, gặp gỡ đại diện hộ dân để lắng nghe với thái độ cầu thị.

Bước 2: Yêu cầu sự can thiệp của cơ quan chức năng và khắc phục hậu quả

 Nếu doanh nghiệp cố tình né tránh, đại diện người dân gửi đơn phản ánh kèm chứng cứ tới Phòng Tài nguyên và Môi trường/Công an môi trường cấp huyện/tỉnh và UBND xã B để yêu cầu kiểm tra đột xuất, lập biên bản vi phạm thực địa.

 Doanh nghiệp phải hợp tác tối đa với đoàn thanh tra, khẩn trương ký hợp đồng với đơn vị có chức năng môi trường để bốc xúc toàn bộ rác thải đã chôn lấp, xử lý nguồn nước bị ảnh hưởng và bồi thường thiệt hại (nếu có) cho gia đình ông A.

Bước 3: Tái cấu trúc quy trình quản trị môi trường và hòa giải xóm giềng

 Chuyển đổi quản trị: Doanh nghiệp phải thiết lập lại quy trình phân loại và lưu giữ rác thải công nghiệp đạt chuẩn; công khai minh bạch các hợp đồng xử lý chất thải định kỳ.

 Chữa lành mối quan hệ: Ban Giám đốc công ty nên chủ động hỗ trợ kinh phí xét nghiệm nguồn nước, lắp đặt hệ thống lọc nước sạch cho hộ ông A và các gia đình bị ảnh hưởng xung quanh. Sự chủ động này không chỉ giúp xoa dịu bức xúc mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm, khôi phục niềm tin của cộng đồng địa phương.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.