TÌNH HUỐNG SỐ 799: ÉP GIA ĐÌNH CÓ TANG NỘP 20 TRIỆU ĐỒNG MỚI CẤP HUYỆT CHÔN- TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ VÀ GIẢI PHÁP BẢO VỆ NGƯỜI DÂN

TÌNH HUỐNG SỐ 799: ÉP GIA ĐÌNH CÓ TANG NỘP 20 TRIỆU ĐỒNG MỚI CẤP HUYỆT CHÔN- TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ VÀ GIẢI PHÁP BẢO VỆ NGƯỜI DÂN 

Luật áp dụng: Luật Giá số 16/2023/QH15; Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở số 10/2022/QH15 và văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan; Bộ luật Dân sự năm 2015; Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 và các sửa đổi còn hiệu lực; Nghị định 23/2016/NĐ-CP theo Văn bản hợp nhất số 06/VBHN-BXD ngày 27/02/2026. 

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Một nhóm cá nhân tự lập ban quản lý nghĩa trang, tự đặt ra nội quy yêu cầu gia đình muốn chôn cất người thân phải nộp 20 triệu đồng tiền “bôi trơn” mới được bố trí huyệt. Khoản tiền này chưa được chứng minh có căn cứ thu hợp pháp.

Khi một gia đình có người thân qua đời, nhóm người trên yêu cầu nộp tiền ngay và đe dọa không bố trí huyệt nếu gia đình từ chối. Lợi dụng hoàn cảnh tang gia, họ gây sức ép để gia đình phải giao tiền.

Vấn đề pháp lý cần giải quyết là: Ban quản lý có tư cách và thẩm quyền thu tiền hay không; khoản thu có vi phạm pháp luật về giá, dân sự hoặc hình sự không; cơ quan nào có trách nhiệm xác minh, ngăn chặn và xử lý?

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

2.1. Tính hợp pháp của khoản thu 20 triệu đồng

Cần đối chiếu Điều 26, Điều 27 và Điều 28 Nghị định 23/2016/NĐ-CP theo văn bản hợp nhất hiện hành, đồng thời xác minh nguồn vốn đầu tư, chủ thể quản lý nghĩa trang, loại dịch vụ và phương án giá được áp dụng.

Một nhóm cá nhân không thể tự tạo quyền thu tiền bắt buộc chỉ bằng cách ban hành nội quy. Nếu khoản tiền không có căn cứ hợp pháp, không thuộc giá dịch vụ được xác lập đúng quy định hoặc bị áp đặt nhằm trục lợi, hành vi phải được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra và xử lý.

Tuy nhiên, không thể kết luận khoản thu trái pháp luật chỉ vì mức tiền là 20 triệu đồng. Cần xác định chính xác dịch vụ được cung cấp, cơ chế xác định giá và thẩm quyền của người thu.

2.2. Áp dụng Luật Giá số 16/2023/QH15

Luật Giá điều chỉnh việc quản lý giá và các nghĩa vụ liên quan theo phạm vi luật định. Cần phân biệt giá dịch vụ nghĩa trang với phí, lệ phí do Nhà nước quy định.

Nếu khoản thu vi phạm cơ chế xác định giá, công khai giá hoặc thẩm quyền quyết định giá, cơ quan có thẩm quyền xem xét xử lý theo quy định tương ứng. Muốn xác định vi phạm cụ thể và mức xử phạt, phải đối chiếu thêm quy định xử phạt hành chính đang có hiệu lực đối với đúng hành vi.

2.3. Áp dụng Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở

• Điều 5: Ghi nhận quyền của công dân được yêu cầu cung cấp thông tin, kiểm tra, giám sát, kiến nghị, phản ánh, khiếu nại, tố cáo và khởi kiện theo quy định pháp luật.
• Điều 11: Quy định những nội dung chính quyền địa phương cấp xã phải công khai, trong đó có các khoản huy động Nhân dân đóng góp và một số nghĩa vụ tài chính do cấp xã trực tiếp thu.
• Điều 15: Quy định các nội dung Nhân dân bàn và quyết định, bao gồm một số khoản đóng góp và việc quản lý các khoản kinh phí của cộng đồng dân cư. 

Các quy định này chỉ được áp dụng khi nội dung và chủ thể thuộc phạm vi điều chỉnh tương ứng. Không thể mặc nhiên dùng Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở để kết luận mọi khoản thu của nghĩa trang tư nhân đều thuộc diện phải công khai theo Điều 11.

2.4. Trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự

Không có tội danh độc lập mang tên “Tội lạm thu trục lợi”. Tùy chứng cứ, cần xem xét:

• Điều 170 – Tội cưỡng đoạt tài sản: Có thể áp dụng nếu người thu tiền dùng thủ đoạn đe dọa hoặc thủ đoạn khác nhằm uy hiếp tinh thần người khác để chiếm đoạt tài sản. Việc đe dọa không bố trí huyệt phải được đánh giá trong bối cảnh cụ thể, cùng với mục đích chiếm đoạt và các dấu hiệu cấu thành khác.
• Điều 174 – Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản: Chỉ áp dụng khi có thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản và đáp ứng các điều kiện luật định.
• Điều 175 – Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản: Chỉ xem xét khi tài sản được giao ban đầu hợp pháp và sau đó có hành vi chiếm đoạt thuộc trường hợp luật định.
• Các tội phạm về chức vụ hoặc tham nhũng: Chỉ xem xét nếu chủ thể và hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội tương ứng. Không mặc nhiên coi việc thu tiền trái phép là nhận hối lộ.

Kết luận: Điều 170 là hướng cần xác minh nếu có hành vi uy hiếp nhằm chiếm đoạt; Điều 174 chỉ phù hợp khi có thủ đoạn gian dối đáp ứng cấu thành tội phạm. Việc xác định tội danh thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng trên cơ sở chứng cứ.

2.5. Trách nhiệm dân sự và hợp đồng

Các điều khoản cần đối chiếu gồm:

• Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015: Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự.
• Điều 123: Giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội.
• Điều 127: Giao dịch dân sự vô hiệu do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép khi đáp ứng điều kiện luật định.
• Điều 131: Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu.
• Điều 351: Trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ khi có căn cứ áp dụng.

Nếu gia đình đã giao tiền, cần lưu giữ chứng cứ về khoản thu và yêu cầu hoàn trả theo căn cứ pháp luật phù hợp. Không phải mọi khoản thu không hợp lý đều làm vô hiệu toàn bộ hợp đồng; phải xác định giao dịch hoặc điều khoản cụ thể, căn cứ vô hiệu và hậu quả pháp lý tương ứng.

2.6. Quy trình kiểm tra và xử lý

1. Tiếp nhận phản ánh: UBND cấp xã tiếp nhận thông tin, kiểm tra trong phạm vi thẩm quyền và chuyển cơ quan chuyên môn nếu cần.
2. Xác minh quản lý và giá: Cơ quan có thẩm quyền theo phân cấp kiểm tra hồ sơ nghĩa trang, quy chế quản lý, phương án giá và chứng từ thu tiền.
3. Xử lý dấu hiệu tội phạm: Cơ quan công an tiếp nhận, xác minh nguồn tin về tội phạm khi có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản hoặc hành vi phạm tội khác.
4. Khắc phục hậu quả: Xem xét chấm dứt hành vi vi phạm, hoàn trả tiền hoặc bồi thường khi có căn cứ pháp luật.
5. Kiện toàn đơn vị quản lý: Việc đình chỉ, thay thế hoặc chấm dứt hoạt động phải đúng thẩm quyền, căn cứ và trình tự; bảo đảm việc mai táng hợp pháp không bị gián đoạn.

Không sử dụng quy trình thanh tra cấp huyện như trước khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; đầu mối xử lý cụ thể phải được xác định theo phân cấp hiện hành.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

3.1. Tâm lý

Gia đình có tang thường chịu đau buồn, áp lực thời gian và nhiều công việc phát sinh. Việc bị gây sức ép về tiền bạc trong thời điểm này có thể làm tăng cảm giác bất lực và tổn thương.

Cơ quan tiếp nhận phản ánh cần ứng xử tôn trọng, hướng dẫn thủ tục rõ ràng, bảo vệ thông tin phù hợp và tránh để gia đình phải tự đối đầu với người bị phản ánh.

3.2. Giáo dục đạo đức

Người quản lý nghĩa trang phải nhận thức rằng quyền quản lý đi kèm trách nhiệm phục vụ cộng đồng. Không được lợi dụng nỗi đau tang gia để áp đặt khoản thu không có căn cứ.

Ba nguyên tắc cần được quán triệt là tôn trọng người đã khuất, thu tiền đúng căn cứ và công khai minh bạch, không lợi dụng hoàn cảnh cấp bách để trục lợi.

3.3. Quản trị

Nghĩa trang cần có quy chế quản lý hợp lệ, quy trình bố trí huyệt rõ ràng, giá dịch vụ minh bạch, chứng từ thu tiền và cơ chế tiếp nhận khiếu nại. Cơ chế giám sát phải phù hợp với loại hình và chủ thể quản lý thực tế, không mặc nhiên coi mọi nghĩa trang là tài sản công.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

4.1. Giải pháp trước mắt

• Xác minh tư cách pháp lý của ban quản lý và căn cứ yêu cầu nộp 20 triệu đồng.
• Bảo toàn giấy biên nhận, tin nhắn, nội quy, bảng giá và chứng cứ về việc gây sức ép được thu thập hợp pháp.
• Hướng dẫn gia đình phản ánh đến UBND cấp xã hoặc tố giác với cơ quan công an khi có dấu hiệu tội phạm.
• Ngăn chặn hành vi gây sức ép trái pháp luật và bảo đảm việc mai táng được thực hiện theo quy định.
• Xem xét hoàn trả tiền, bồi thường và xử lý hành chính hoặc hình sự khi có đủ căn cứ.

4.2. Giải pháp lâu dài

• Rà soát tư cách pháp lý của đơn vị quản lý và quy chế hoạt động của nghĩa trang.
• Công khai giá dịch vụ và quy trình bố trí huyệt theo đúng quy định áp dụng.
• Thiết lập cơ chế giám sát, kiểm tra và tiếp nhận phản ánh minh bạch.
• Bồi dưỡng kiến thức pháp luật, đạo đức phục vụ và kỹ năng ứng xử cho người quản lý.
• Kiện toàn hoặc thay thế đơn vị quản lý vi phạm theo đúng căn cứ và trình tự pháp luật.

4.3. Thông điệp kết luận

Không ai được biến nỗi đau tang gia thành công cụ trục lợi. Mọi khoản thu phải có căn cứ hợp pháp; mọi hành vi đe dọa, gian dối hoặc chiếm đoạt phải được xác minh và xử lý đúng pháp luật. Mục tiêu là bảo vệ quyền lợi của gia đình có tang, giữ gìn sự tôn nghiêm trong mai táng và xây dựng cơ chế quản lý nghĩa trang minh bạch, nhân văn.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.