TÌNH HUỐNG SỐ 795: ĐỐI TÁC CHIẾM DỤNG NHÃN HIỆU?

TÌNH HUỐNG SỐ 795: ĐỐI TÁC CHIẾM DỤNG NHÃN HIỆU?

Nhãn hiệu là tài sản trí tuệ gắn liền với uy tín, chất lượng và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong quan hệ hợp tác, việc cho phép đối tác sử dụng nhãn hiệu trong một phạm vi nhất định không đồng nghĩa với việc chuyển giao quyền sở hữu. Khi hợp đồng chấm dứt mà đối tác vẫn tiếp tục khai thác thương hiệu, đăng ký tên miền hoặc tự nhận quyền kiểm soát nhãn hiệu, tranh chấp có thể phát sinh và gây thiệt hại cho cả hoạt động kinh doanh lẫn niềm tin của khách hàng.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cho vấn đề này.

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Công ty An Việt là doanh nghiệp chuyên sản xuất và kinh doanh thực phẩm đóng gói dưới nhãn hiệu “Mộc An”. Sau nhiều năm đầu tư xây dựng thương hiệu, doanh nghiệp đã đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam và tạo dựng được tệp khách hàng ổn định. Để mở rộng thị trường, An Việt ký hợp đồng phân phối với Công ty Minh Thành, cho phép đối tác sử dụng nhãn hiệu trên các tài liệu quảng bá và sản phẩm phân phối trong phạm vi hợp tác.

Thời gian đầu, hoạt động kinh doanh diễn ra thuận lợi. Tuy nhiên, khi hợp đồng chuẩn bị chấm dứt, An Việt phát hiện Minh Thành vẫn tiếp tục sử dụng nhãn hiệu “Mộc An” trên các gian hàng trực tuyến, tài liệu quảng cáo và bao bì sản phẩm. Đáng chú ý, Minh Thành còn đăng ký tên miền chứa tên nhãn hiệu và thông báo với một số khách hàng rằng mình mới là đơn vị có quyền khai thác thương hiệu tại thị trường.

An Việt yêu cầu đối tác chấm dứt hành vi sử dụng nhãn hiệu, bàn giao các tài khoản liên quan và gỡ bỏ nội dung quảng cáo. Minh Thành không đồng ý, cho rằng mình đã đầu tư đáng kể vào việc quảng bá, phát triển thị trường nên có quyền tiếp tục khai thác thương hiệu, thậm chí yêu cầu An Việt thanh toán chi phí nếu muốn lấy lại quyền kiểm soát các kênh bán hàng.

Vấn đề đặt ra là: Đối tác có được quyền tiếp tục sử dụng nhãn hiệu sau khi hợp đồng chấm dứt không? Doanh nghiệp cần làm gì để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và giải quyết tranh chấp hiệu quả?

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

2.1. Xác định chủ thể có quyền hợp pháp đối với nhãn hiệu

Theo Luật Sở hữu trí tuệ 2005 ( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025), nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau. Đối với nhãn hiệu thông thường, quyền sở hữu công nghiệp được xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ của cơ quan có thẩm quyền hoặc việc công nhận đăng ký quốc tế theo quy định pháp luật. Riêng nhãn hiệu nổi tiếng, quyền được xác lập trên cơ sở sử dụng, không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký.

Trong tình huống trên, An Việt cần xuất trình Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, thông tin về chủ sở hữu, danh mục hàng hóa, dịch vụ được bảo hộ và tình trạng hiệu lực của văn bằng. Đây là căn cứ quan trọng để xác định phạm vi quyền được bảo vệ.

Tuy nhiên, cần phân biệt quyền sở hữu nhãn hiệu với quyền sử dụng nhãn hiệu. Việc Minh Thành được phép sử dụng dấu hiệu “Mộc An” trong thời gian hợp tác không đồng nghĩa với việc đối tác trở thành chủ sở hữu nhãn hiệu. Phạm vi sử dụng phải được xác định từ hợp đồng, văn bản chấp thuận và các quy định pháp luật có liên quan. Việc đối tác đầu tư quảng cáo, phát triển hệ thống phân phối hoặc tạo dựng quan hệ với khách hàng cũng không tự động làm phát sinh quyền sở hữu đối với nhãn hiệu của An Việt.

2.2. Tiếp tục sử dụng nhãn hiệu sau khi hợp đồng chấm dứt có thể là hành vi xâm phạm

Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ quy định các hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, trong đó có việc sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu được bảo hộ cho hàng hóa, dịch vụ trùng, tương tự hoặc liên quan trong những điều kiện luật định, đặc biệt khi có khả năng gây nhầm lẫn về nguồn gốc thương mại.

Vì vậy, nếu Minh Thành tiếp tục gắn nhãn hiệu “Mộc An” lên sản phẩm, bao bì, tài liệu giao dịch hoặc quảng cáo ngoài phạm vi được An Việt cho phép, hành vi này có thể bị xem xét là xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu.

Dù vậy, không nên kết luận mọi hoạt động sử dụng sau khi hợp đồng kết thúc đều đương nhiên vi phạm pháp luật. Cần kiểm tra điều khoản về thời hạn sử dụng, thời điểm chấm dứt, việc xử lý hàng tồn kho, thời gian chuyển tiếp, quyền tiếp tục bán sản phẩm đã được đưa ra thị trường hợp pháp và các thỏa thuận khác. Việc sử dụng nhãn hiệu để thông tin trung thực về sản phẩm cũng cần được đánh giá theo hoàn cảnh cụ thể.

2.3. Đăng ký tên miền và hành vi chiếm dụng nhãn hiệu

Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025) quy định về cạnh tranh không lành mạnh, trong đó có hành vi đăng ký, chiếm giữ quyền sử dụng hoặc sử dụng tên miền trùng hay tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu, tên thương mại được bảo hộ hoặc chỉ dẫn địa lý mà người đăng ký không có quyền sử dụng, với dụng ý xấu nhằm chiếm giữ, lợi dụng hoặc gây thiệt hại đến uy tín, danh tiếng của chủ thể quyền.

Trong vụ việc này, nếu Minh Thành đăng ký tên miền có chứa “Mộc An” để ngăn cản An Việt tiếp cận khách hàng, tạo ấn tượng mình là chủ sở hữu hoặc đòi khoản tiền không có căn cứ để chuyển giao tên miền, các tình tiết đó có thể là chứng cứ quan trọng khi đánh giá hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

Tuy nhiên, việc tên miền có chứa tên nhãn hiệu chưa đủ để tự động kết luận có vi phạm. Cần đánh giá quyền đối với nhãn hiệu, thời điểm đăng ký tên miền, mục đích đăng ký, cách thức sử dụng và khả năng gây nhầm lẫn. Doanh nghiệp cũng cần xác định riêng chủ thể đứng tên tên miền và các tài khoản trực tuyến để lựa chọn đúng biện pháp xử lý.

2.4. Chứng cứ và các biện pháp bảo vệ quyền

Theo các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, chủ thể quyền có thể yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm và áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp. Điều 198 và Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025) là những căn cứ quan trọng để xem xét quyền tự bảo vệ và các biện pháp dân sự theo quy định.

An Việt nên thu thập, bảo quản các chứng cứ như:

• Văn bằng bảo hộ nhãn hiệu và tài liệu chứng minh quyền sở hữu.
• Hợp đồng phân phối, phụ lục, thư điện tử và thông báo về việc chấm dứt hợp tác.
• Hình ảnh sản phẩm, bao bì, quảng cáo, gian hàng trực tuyến và nội dung thể hiện Minh Thành tự nhận quyền đối với thương hiệu.
• Dữ liệu đăng ký tên miền, thông tin chủ thể đăng ký và lịch sử trao đổi giữa hai bên.
• Chứng cứ về thiệt hại, phản ánh của khách hàng, đơn hàng bị ảnh hưởng và chi phí khắc phục.

Tùy tính chất vụ việc, doanh nghiệp có thể gửi yêu cầu chấm dứt hành vi, thương lượng, đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý hành chính hoặc khởi kiện tại Tòa án. Việc lựa chọn biện pháp cần dựa trên mục tiêu, mức độ khẩn cấp và chứng cứ hiện có. Nếu yêu cầu bồi thường thiệt hại, doanh nghiệp cần chứng minh căn cứ trách nhiệm, thiệt hại và mối quan hệ nhân quả theo quy định pháp luật.

Kết luận pháp lý

Đối với Công ty An Việt, nếu văn bằng bảo hộ xác định doanh nghiệp là chủ sở hữu nhãn hiệu “Mộc An” và Công ty Minh Thành tiếp tục sử dụng nhãn hiệu vượt quá phạm vi được cho phép sau khi hợp đồng chấm dứt, hành vi đó có thể bị xem xét là xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp theo Luật Sở hữu trí tuệ. Trường hợp đối tác đăng ký hoặc sử dụng tên miền nhằm chiếm giữ, lợi dụng nhãn hiệu hoặc gây thiệt hại đến uy tín của chủ thể quyền, cần xem xét thêm dấu hiệu cạnh tranh không lành mạnh. Tuy nhiên, kết luận vi phạm phải dựa trên văn bằng bảo hộ, nội dung hợp đồng, cách thức sử dụng và chứng cứ cụ thể. An Việt nên bảo toàn chứng cứ, yêu cầu chấm dứt hành vi và lựa chọn thương lượng, yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý hoặc khởi kiện phù hợp để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

3.1. Tranh chấp nhãn hiệu không chỉ là tranh chấp về tên gọi

Nhãn hiệu gắn với uy tín, chất lượng sản phẩm và niềm tin của khách hàng. Khi đối tác tiếp tục sử dụng nhãn hiệu trái với phạm vi được phép, khách hàng có thể không phân biệt được đâu là sản phẩm do chủ sở hữu cung cấp, đâu là hàng hóa do đối tác tự kinh doanh.

Hệ quả không chỉ là doanh thu giảm sút mà còn có thể là mất lòng tin, khiếu nại về chất lượng và tổn hại danh tiếng lâu dài. Vì vậy, doanh nghiệp cần xử lý tranh chấp theo hướng bảo vệ quyền hợp pháp nhưng tránh phản ứng cảm tính, công khai cáo buộc khi chưa đủ chứng cứ hoặc đưa ra thông tin có thể làm tổn hại thêm uy tín thương hiệu.

3.2. Kiểm soát xung đột và duy trì quan hệ kinh doanh

Không phải mọi tranh chấp đều cần lập tức đưa ra Tòa án. Nếu đối tác vẫn thiện chí, hai bên có thể thương lượng về thời gian gỡ bỏ nhãn hiệu, xử lý hàng tồn kho, bàn giao tài khoản và giải quyết chi phí đầu tư có căn cứ.

Tuy nhiên, thương lượng phải có giới hạn rõ ràng. An Việt không nên chấp nhận việc đối tác tiếp tục chiếm giữ nhãn hiệu chỉ vì muốn tránh xung đột. Một thỏa thuận dàn xếp cần xác định cụ thể thời hạn, phạm vi sử dụng cuối cùng, nghĩa vụ gỡ bỏ nội dung, việc chuyển giao tài sản số và hậu quả nếu một bên không thực hiện.

3.3. Phòng ngừa bằng quản trị tài sản trí tuệ

Doanh nghiệp nên coi nhãn hiệu là tài sản cần được quản trị xuyên suốt quá trình hợp tác. Hợp đồng phân phối cần quy định rõ ai là chủ sở hữu, mục đích sử dụng, phạm vi lãnh thổ, kênh bán hàng, quyền quảng cáo, việc đăng ký tên miền và tài khoản mạng xã hội, cũng như trách nhiệm khi hợp đồng chấm dứt.

Đặc biệt, đối tác không nên tự ý nộp đơn đăng ký nhãn hiệu, tên miền hoặc dấu hiệu gây nhầm lẫn nếu không được chủ sở hữu cho phép. Quy trình bàn giao khi kết thúc hợp tác phải được chuẩn bị từ đầu, thay vì chờ tranh chấp phát sinh mới xử lý.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Thứ nhất, xác lập rõ quyền sở hữu. Rà soát văn bằng bảo hộ, phạm vi hàng hóa, dịch vụ, tình trạng hiệu lực và các thỏa thuận chuyển quyền sử dụng nhãn hiệu để xác định chính xác quyền của từng bên.

Thứ hai, bảo toàn chứng cứ. Lưu giữ hợp đồng, thư từ, hình ảnh, dữ liệu tên miền và nội dung quảng cáo. Với chứng cứ trực tuyến có nguy cơ bị xóa, cần ghi nhận thời gian, nguồn dữ liệu và cách thức thu thập để phục vụ quá trình giải quyết tranh chấp.

Thứ ba, yêu cầu chấm dứt hành vi có căn cứ. Gửi thông báo chính thức, nêu rõ quyền của An Việt, hành vi bị phản đối, yêu cầu cụ thể và thời hạn thực hiện. Tránh đe dọa hoặc cáo buộc vượt quá những gì chứng cứ chứng minh.

Thứ tư, lựa chọn cơ chế giải quyết phù hợp. Ưu tiên thương lượng khi có thể đạt được thỏa thuận rõ ràng và có thể kiểm soát việc thực hiện. Nếu đối tác tiếp tục vi phạm, cân nhắc biện pháp hành chính hoặc khởi kiện dân sự; đồng thời xem xét thủ tục xử lý tranh chấp tên miền theo cơ chế áp dụng cho tên miền cụ thể.

Thứ năm, kiểm soát thiệt hại thương mại. Thông báo phù hợp cho khách hàng và nhà phân phối về kênh chính thức của doanh nghiệp, tăng cường kiểm soát chất lượng sản phẩm và tiếp nhận phản ánh. Việc công bố thông tin cần chính xác, tránh làm gia tăng nhầm lẫn hoặc gây ảnh hưởng không cần thiết đến bên thứ ba.

Thứ sáu, hoàn thiện hợp đồng cho tương lai. Thiết lập điều khoản riêng về sở hữu trí tuệ, quyền sử dụng nhãn hiệu, tên miền, tài khoản quảng cáo, tài liệu tiếp thị, xử lý hàng tồn kho, nghĩa vụ bảo mật và cơ chế bàn giao khi chấm dứt hợp tác.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.