TÌNH HUỐNG SỐ 769: DOANH NGHIỆP MUA ĐẤT RỪNG SẢN XUẤT CỦA DÂN, TỰ Ý CHO THUÊ ĐẶT TRẠM BTS GIỮA ĐỒI THÔNG XỬ LÝ THẾ NÀO?

TÌNH HUỐNG SỐ 769: DOANH NGHIỆP MUA ĐẤT RỪNG SẢN XUẤT CỦA DÂN, TỰ Ý CHO THUÊ ĐẶT TRẠM BTS GIỮA ĐỒI THÔNG XỬ LÝ THẾ NÀO?

Việc phát triển hạ tầng viễn thông là nhu cầu tất yếu trong thời đại số. Tuy nhiên, hành vi tự ý chuyển mục đích sử dụng đất rừng, phá vỡ cảnh quan sinh thái tự nhiên để kinh doanh hạ tầng công cộng trái phép đang trở thành một vấn đề đáng nhức nhối tại nhiều địa phương.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế để làm rõ các quy định pháp luật liên quan và tìm ra giải pháp quản trị, ứng xử vẹn toàn.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Năm 2021, Công ty Cổ phần Thương mại & Dịch vụ Xanh A (do ông Trần Văn M làm đại diện) nhận chuyển nhượng 5 hecta đất rừng sản xuất (trồng thông) từ hộ gia đình ông Nguyễn Văn B tại xã C, huyện D, tỉnh E. Sau khi hoàn tất thủ tục sang tên, diện tích đất này được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với mục đích sử dụng ghi rõ là đất rừng sản xuất.

Đến giữa năm 2025, nhận thấy vị trí đồi thông có độ cao lý tưởng để phát sóng viễn thông, Công ty A đã tự ý ký hợp đồng cho Công ty Viễn thông Y thuê 300m² mặt bằng nằm giữa đồi thông với thời hạn 10 năm để xây dựng trạm phát sóng BTS (bao gồm cột ăng-ten cao 35m và nhà trạm thu phát sóng).

Để phục vụ thi công, Công ty A đã cho chặt hạ hàng chục cây thông lâu năm và mở đường gom cho xe cơ giới lên đồi. Người dân địa phương bức xúc vì hành vi tự ý tàn phá đồi thông cảnh quan, ảnh hưởng đến hành lang an toàn và nguy cơ sạt lở mùa mưa bão. Người dân đã phản ánh lên chính quyền xã C và cơ quan thanh tra chuyên ngành.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét dưới góc độ pháp luật hiện hành, hành vi của Công ty A và Công ty Viễn thông Y đã vi phạm nghiêm trọng các quy định về đất đai, lâm nghiệp và viễn thông.

A. Vi phạm về quản lý và sử dụng đất đai

Đất rừng sản xuất là loại đất thuộc nhóm đất nông nghiệp. Việc tự ý cho thuê mặt bằng để xây dựng trạm phát sóng BTS (công trình viễn thông – thuộc nhóm đất phi nông nghiệp) là hành vi chuyển mục đích sử dụng đất trái phép khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép.

Điều 9 Luật Đất đai năm 2024 quy định về phân loại đất:

“1. Nhóm đất nông nghiệp bao gồm các loại đất sau đây: … c) Đất rừng sản xuất; …

2. Nhóm đất phi nông nghiệp bao gồm các loại đất sau đây: … e) Đất sử dụng vào mục đích công cộng, bao gồm: … đất xây dựng công trình viễn thông…”

Điều 121 Luật Đất đai năm 2024 quy định về chuyển mục đích sử dụng đất:

“1. Các trường hợp chuyển mục đích sử dụng đất phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép bao gồm:

a) Chuyển đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp…”

Do đó, Công ty A không có quyền tự ý thay đổi mục đích sử dụng đất hoặc cho bên thứ ba thuê đất rừng sản xuất để làm công trình phi nông nghiệp mà chưa làm thủ tục xin phép và chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định.

B. Vi phạm về quản lý và bảo vệ rừng

Hành vi chặt hạ cây thông trong diện tích đất rừng sản xuất để lấy mặt bằng thi công công trình khi chưa được cơ quan quản lý lâm nghiệp phê duyệt phương án chuyển mục đích sử dụng rừng hoặc khai thác rừng là vi phạm pháp luật lâm nghiệp.

Điều 14 Luật Lâm nghiệp năm 2017 quy định các hành vi bị nghiêm cấm:

“1. Chặt, phá, khai thác, hủy hoại rừng trái pháp luật.

2. Tự ý chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định…”

Công ty A có thể bị phạt tiền hành chính rất nặng đối với hành vi phá rừng sản xuất trái phép, đồng thời bị buộc khắc phục hậu quả là khôi phục lại tình trạng ban đầu và trồng lại rừng.

C. Vi phạm về đầu tư xây dựng hạ tầng viễn thông

Trạm phát sóng BTS là công trình viễn thông đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt quy hoạch hạ tầng kỹ thuật viễn thông thụ động tại địa phương và phải được cấp phép xây dựng (trừ các trường hợp được miễn phép theo quy định riêng của Luật Viễn thông).

Điều 63 Luật Viễn thông năm 2023 quy định về thiết kế, xây dựng, lắp đặt công trình viễn thông:

“1. Việc thiết kế, xây dựng, lắp đặt công trình viễn thông phải tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật, quy hoạch hạ tầng kỹ thuật viễn thông thụ động và quy định khác của pháp luật có liên quan…”

D. Chế tài xử lý và thẩm quyền của Thanh tra

 Chế tài hành chính: Công ty A và Công ty Y sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, lâm nghiệp và viễn thông.

 Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc tháo dỡ công trình trạm BTS vi phạm, khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất đai và trồng lại diện tích cây rừng đã bị chặt hạ.

 Thẩm quyền kiểm tra, xử lý: Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường (nay là Sở Tài nguyên và Nông nghiệp/Cơ quan chuyên môn quản lý đất đai), Thanh tra Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Thanh tra Sở Thông tin và Truyền thông, cũng như Thanh tra Giao thông/Xây dựng (đối với các vi phạm hành lang an toàn công trình giao thông, hạ tầng công cộng).

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh Tâm lý & Giáo dục (Thói quen tư lợi và ý thức bảo vệ môi trường)

 Tâm lý tư lợi chiếm dụng hạ tầng chung: Nhiều doanh nghiệp khi sở hữu quyền sử dụng đất thường lầm tưởng rằng mình có “toàn quyền sinh sát” trên thửa đất đó. Động cơ tối đa hóa lợi nhuận kinh tế ngắn hạn (tiền thuê mặt bằng trạm BTS) đã làm mờ đi trách nhiệm xã hội và tinh thần tuân thủ pháp luật.

 Giáo dục ý thức bảo vệ cảnh quan nông thôn: Cảnh quan đồi thông, môi trường sinh thái nông thôn là tài sản chung vô hình của cộng đồng. Việc phá hoại cây xanh, làm biến dạng đồi núi không chỉ gây mất mỹ quan mà còn trực tiếp đe dọa sự an toàn của cư dân xung quanh (nguy cơ sạt lở, bức xạ viễn thông lo ngại tâm lý). Việc giáo dục ý thức tôn trọng thiên nhiên và giữ gìn không gian sống “Xanh – Sạch – Đẹp” cần phải được đặt lên hàng đầu trong văn hóa doanh nghiệp.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro doanh nghiệp

 Rủi ro pháp lý và tài chính: Vì cái lợi nhỏ trước mắt từ hợp đồng cho thuê mặt bằng, Công ty A phải đối mặt với nguy cơ bị xử phạt tiền rất lớn, bị cưỡng chế tháo dỡ công trình, đền bù thiệt hại hợp đồng cho Công ty Y và tổn hại nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu trên thị trường.

 Rủi ro xung đột cộng đồng: Xung đột với người dân địa phương sẽ khiến doanh nghiệp khó có thể triển khai bất kỳ dự án nào khác trên địa bàn xã C trong tương lai.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết vụ việc một cách thấu đáo, vừa đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, vừa xoa dịu dư luận và quản trị rủi ro cho doanh nghiệp, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra lộ trình giải quyết 3 bước như sau:

Bước 1: Tạm dừng thi công và Tự nguyện khắc phục hậu quả

 Đình chỉ ngay lập tức: Công ty A và Công ty Y cần chủ động cho dừng toàn bộ hoạt động thi công, lắp đặt trạm BTS trên đồi thông.

 Đối thoại với chính quyền và người dân: Đại diện Công ty A (ông Trần Văn M) cần chủ động họp bàn với Ủy ban nhân dân xã C và đại diện người dân địa phương để thành thật nhận khuyết điểm, giải thích tình huống và đưa ra cam kết xử lý.

 Khôi phục cảnh quan: Chủ động di dời các vật liệu xây dựng, lập kế hoạch trồng lại cây thông thay thế tại các khoảng đất đã bị chặt phá.

Bước 2: Rà soát và Thực hiện thủ tục pháp lý đúng quy định (Nếu muốn tiếp tục dự án)

 Khảo sát quy hoạch: Công ty Y và Công ty A cần kiểm tra xem vị trí đặt trạm BTS có nằm trong Quy hoạch hạ tầng kỹ thuật viễn thông thụ động đã được UBND tỉnh E phê duyệt hay không.

 Thực hiện chuyển mục đích sử dụng đất: Nếu vị trí phù hợp quy hoạch, Công ty A phải lập hồ sơ trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt việc chuyển mục đích sử dụng đất từ đất rừng sản xuất sang đất công trình viễn thông, đồng thời nộp tiền sử dụng đất và làm thủ tục nộp phí bảo vệ, phát triển rừng theo quy định.

 Xin cấp phép xây dựng: Đảm bảo đầy đủ giấy phép xây dựng và các hồ sơ đánh giá tác động môi trường/an toàn bức xạ sóng điện từ trước khi tiến hành xây dựng lại.

Bước 3: Đánh giá lại hợp tác và Quản trị hòa giải xóm giềng

 Thương lượng hợp đồng thuê: Trường hợp vị trí đồi thông không thể hợp pháp hóa do vi phạm quy hoạch bảo vệ rừng, Công ty A và Công ty Y cần chủ động hủy hợp đồng cho thuê trên cơ sở hòa giải, chia sẻ chi phí thiệt hại phát sinh.

 Đóng góp phát triển cộng đồng: Công ty A nên trích một phần kinh phí hỗ trợ địa phương trong các hoạt động bảo vệ môi trường, trồng cây xanh hoặc nâng cấp hạ tầng dân sinh tại xã C. Đây là hành động thiết thực thể hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, giúp hàn gắn mối quan hệ và tạo dựng thiện cảm lâu dài với cộng đồng địa phương.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotlinehoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.