TÌNH HUỐNG SỐ 581: ĐIỀU DƯỠNG KHOA SẢN TRÁO THUỐC KHÁNG SINH CỦA SẢN PHỤ BẰNG NƯỚC CẤT, MANG THUỐC THẬT RA NGOÀI BÁN

TÌNH HUỐNG SỐ 581: ĐIỀU DƯỠNG KHOA SẢN TRÁO THUỐC KHÁNG SINH CỦA SẢN PHỤ BẰNG NƯỚC CẤT, MANG THUỐC THẬT RA NGOÀI BÁN

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Điều dưỡng khoa sản của bệnh viện công được giao tiếp nhận, quản lý hoặc sử dụng thuốc cho sản phụ. Lợi dụng nhiệm vụ, điều dưỡng lén lấy thuốc kháng sinh đắt tiền, thay bằng lọ nước cất vô trùng rồi vẫn thực hiện tiêm cho sản phụ, sau đó mang thuốc thật ra ngoài bán để thu lợi.

Hành vi có thể đồng thời xâm phạm an toàn điều trị của người bệnh, tài sản của bệnh viện/người bệnh và quy trình quản lý thuốc.

Cần xác minh: thuốc thuộc sở hữu của ai, điều dưỡng có được giao quản lý hay không, giá trị thuốc, số lần thực hiện và hậu quả sức khỏe thực tế của sản phụ.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Vi phạm quy định về sử dụng và quản lý thuốc

Theo Điều 63 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, thuốc phải được bảo quản, cấp phát và sử dụng đúng quy định; việc sử dụng thuốc phải căn cứ vào chỉ định và bảo đảm an toàn cho người bệnh. Điều dưỡng cố ý lấy thuốc kháng sinh thật rồi thay bằng nước cất để tiêm cho sản phụ là hành vi vi phạm nghiêm trọng quy trình sử dụng thuốc và nghĩa vụ nghề nghiệp.

2. Có thể phát sinh trách nhiệm hình sự về chiếm đoạt tài sản

Nếu thuốc là tài sản của bệnh viện và điều dưỡng được giao trực tiếp quản lý, sau đó lợi dụng nhiệm vụ để chiếm đoạt đem bán, cần xem xét Điều 353 Bộ luật Hình sự – Tội tham ô tài sản khi có đủ các dấu hiệu cấu thành.

Trường hợp người thực hiện lợi dụng chức vụ, quyền hạn nhưng không thuộc trường hợp chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý, hành vi có thể được xem xét theo Điều 355 Bộ luật Hình sự – Tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện của điều luật.

Không thể chỉ căn cứ vào việc người vi phạm là điều dưỡng bệnh viện công để mặc nhiên kết luận Điều 355. Phải xác định rõ quyền quản lý thuốc, nguồn gốc tài sản, phương thức chiếm đoạt và giá trị tài sản.

3. Hành vi đưa thuốc ra ngoài bán

Việc tự ý mang thuốc ra ngoài để bán còn phải đối chiếu với Luật Dược 2016, được sửa đổi, bổ sung năm 2024, về điều kiện kinh doanh, mua bán và lưu thông thuốc. Nếu không có tư cách và điều kiện kinh doanh hợp pháp, người thực hiện có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý tương ứng tùy tính chất, mức độ và giá trị thuốc.

4. Trách nhiệm đối với sức khỏe của sản phụ

Nếu sản phụ bị nhiễm trùng, biến chứng hoặc tổn hại sức khỏe do không được sử dụng kháng sinh theo chỉ định, phải xác định bằng hồ sơ bệnh án, kết luận chuyên môn và giám định về mức độ tổn hại và quan hệ nhân quả.

Nếu có hậu quả nghiêm trọng, ngoài trách nhiệm về tài sản còn phải xem xét các quy định hình sự khác có liên quan đến hành vi vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh.

5. Trách nhiệm kỷ luật và trách nhiệm theo hợp đồng

Nếu điều dưỡng là viên chức bệnh viện công, hành vi có thể bị xử lý kỷ luật theo pháp luật về viên chức và quy định nội bộ của bệnh viện.

Hợp đồng làm việc/quy chế bệnh viện cần quy định rõ nghĩa vụ bảo quản thuốc, cấm tráo đổi hoặc tự ý đưa thuốc ra ngoài, nghĩa vụ ghi chép trung thực và trách nhiệm bồi thường, kỷ luật hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền khi có dấu hiệu tội phạm.

KẾT LUẬN PHÁP LÝ

Hành vi trong tình huống có thể đồng thời đặt ra trách nhiệm về quản lý, sử dụng thuốc; trách nhiệm hình sự về chiếm đoạt tài sản; trách nhiệm đối với hậu quả sức khỏe của sản phụ và trách nhiệm kỷ luật nghề nghiệp. Việc xác định Điều 353 hay Điều 355 BLHS phải dựa trên vai trò quản lý tài sản và phương thức chiếm đoạt thực tế, không chỉ dựa vào chức danh điều dưỡng.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

1. Về đạo đức nghề nghiệp

Đây là hành vi đặt lợi ích vật chất cá nhân lên trên an toàn và quyền được điều trị của người bệnh.

2. Về giáo dục

Đào tạo điều dưỡng phải gắn kỹ năng chuyên môn với:

• đạo đức nghề nghiệp; 
• an toàn người bệnh; 
• trách nhiệm quản lý thuốc; 
• phòng ngừa xung đột lợi ích. 

3. Về quản trị

Không để một cá nhân có thể đồng thời nhận thuốc – giữ thuốc – sử dụng thuốc – ghi hồ sơ – đối chiếu tồn kho mà không có kiểm soát chéo.

4. Về kiểm soát

Thuốc giá trị cao cần được: mã hóa → kiểm đếm → bàn giao → sử dụng → đối chiếu tồn kho, kèm kiểm kê đột xuất khi có dấu hiệu bất thường.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

1. Bảo vệ ngay người bệnh, rà soát những trường hợp có khả năng đã nhận thuốc không đúng. 
2. Kiểm kê thuốc, đối chiếu kho – phiếu lĩnh – hồ sơ bệnh án – dữ liệu phần mềm. 
3. Bảo toàn chứng cứ: thuốc, hồ sơ, camera, dữ liệu cấp phát và chứng từ liên quan. 
4. Nếu có dấu hiệu tội phạm, chuyển cơ quan có thẩm quyền điều tra, không tự ý kết luận tội danh. 
5. Nếu là viên chức, thực hiện xử lý kỷ luật đúng trình tự pháp luật, không đồng nhất “khởi tố” với “buộc thôi việc”. 
6. Thiết lập nguyên tắc quản trị: “Đúng thuốc – đúng người – đúng liều – đúng hồ sơ – đúng người chịu trách nhiệm.” 

TRỌNG TÂM TÂM LÝ – QUẢN TRỊ – GIÁO DỤC

Một lọ thuốc bị tráo không chỉ là thất thoát tài sản; đó là sự phá vỡ niềm tin điều trị. Vì vậy, phải xử lý đồng thời người vi phạm và lỗ hổng kiểm soát đã tạo điều kiện cho hành vi xảy ra.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.