TÌNH HUỐNG SỐ 563: PHÒNG CHẨN TRỊ Y HỌC CỔ TRUYỀN TỰ Ý “TRÍCH HUYẾT, NẶN MÁU THẢI ĐỘC” CHỮA BÁCH BỆNH UNG THƯ KHIẾN 5 BỆNH NHÂN NHIỄM TRÙNG MÁU, HOẠI TỬ DA: TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ VÀ QUẢN TRỊ AN TOÀN NGƯỜI BỆNH

TÌNH HUỐNG SỐ 563: PHÒNG CHẨN TRỊ Y HỌC CỔ TRUYỀN TỰ Ý “TRÍCH HUYẾT, NẶN MÁU THẢI ĐỘC” CHỮA BÁCH BỆNH UNG THƯ KHIẾN 5 BỆNH NHÂN NHIỄM TRÙNG MÁU, HOẠI TỬ DA: TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ VÀ QUẢN TRỊ AN TOÀN NGƯỜI BỆNH

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Một phòng chẩn trị y học cổ truyền tổ chức dịch vụ “trích huyết, nặn máu thải độc tố chữa bách bệnh, kể cả ung thư”, quảng cáo rằng phương pháp này có khả năng “đào thải độc tố”, “loại bỏ tế bào ung thư” và có thể thay thế các phương pháp điều trị thông thường. Cơ sở thu tiền của nhiều người bệnh để thực hiện dịch vụ.

Trong quá trình thực hiện, thủ thuật có tính chất xâm lấn nhưng việc đánh giá tình trạng người bệnh, vô khuẩn, xử lý dụng cụ, chăm sóc vết thương và theo dõi sau thủ thuật không bảo đảm yêu cầu an toàn. Hậu quả, 5 bệnh nhân bị nhiễm trùng nặng, có trường hợp hoại tử da, phải nhập viện điều trị.

Sau khi tiếp nhận phản ánh, cơ quan quản lý y tế tiến hành kiểm tra, xác minh hoạt động của cơ sở và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để bảo toàn tài liệu, hồ sơ, dụng cụ và các chứng cứ liên quan. Trường hợp kết quả xác minh cho thấy có hành vi vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh và hậu quả đáp ứng điều kiện luật định thì người vi phạm có thể bị xử lý hành chính, dân sự hoặc hình sự tùy tính chất, mức độ.

Vấn đề pháp lý trọng tâm là xác định tư cách pháp lý của cơ sở, điều kiện hành nghề, phạm vi chuyên môn, tính hợp pháp của phương pháp điều trị, hành vi quảng cáo, vi phạm quy định chuyên môn, hậu quả sức khỏe của 5 bệnh nhân và quan hệ nhân quả giữa hành vi với hậu quả.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Điều kiện hoạt động và phạm vi hành nghề

Căn cứ Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 và Nghị định 96/2023/NĐ-CP, phòng chẩn trị y học cổ truyền là một hình thức tổ chức cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và phải đáp ứng điều kiện hoạt động theo pháp luật. Nghị định 96/2023/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Khám bệnh, chữa bệnh và có hiệu lực từ ngày 01/01/2024.

Do đó cần xác minh:

• Cơ sở có giấy phép hoạt động hay không;
• Người trực tiếp thực hiện thủ thuật có giấy phép hành nghề phù hợp hay không;
• Người thực hiện có hành nghề đúng phạm vi hành nghề hay không;
• Kỹ thuật thực hiện có thuộc phạm vi hoạt động chuyên môn được phép của cơ sở hay không;
• Cơ sở có bảo đảm nhân sự, cơ sở vật chất, thiết bị và điều kiện kiểm soát nhiễm khuẩn hay không.

Không thể lấy danh nghĩa “y học cổ truyền”, “lương y” hoặc “phương pháp gia truyền” để mặc nhiên hợp pháp hóa mọi thủ thuật được thực hiện cho người bệnh.

2. Vi phạm quy định chuyên môn và quảng cáo sai lệch

Điểm đáng chú ý của tình huống không chỉ là việc bệnh nhân bị nhiễm trùng mà còn là cách cơ sở giới thiệu và cung cấp dịch vụ.

Cần xác minh nội dung quảng cáo như: “trích huyết thải độc”, “chữa bách bệnh”, “chữa ung thư”, “đào thải tế bào ung thư”…

Nếu những nội dung này không có căn cứ chuyên môn, vượt quá phạm vi hành nghề hoặc tạo cho người bệnh nhận thức sai về hiệu quả điều trị thì có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý tương ứng.

Hoạt động khám bệnh, chữa bệnh phải đặt trên cơ sở chẩn đoán, chỉ định điều trị phù hợp, thận trọng, khoa học và tuân thủ quy định chuyên môn. Đây là nguyên tắc từng được Luật Khám bệnh, chữa bệnh quy định rõ đối với việc chẩn đoán và chỉ định phương pháp điều trị.

3. Sự đồng ý của người bệnh không loại trừ trách nhiệm pháp lý

Việc người bệnh ký giấy đồng ý thực hiện thủ thuật chỉ thể hiện sự chấp thuận của người bệnh đối với việc can thiệp trong phạm vi được thông tin và tư vấn; không phải là căn cứ để hợp pháp hóa một hành vi vi phạm pháp luật hoặc vi phạm quy định chuyên môn.

Do đó, ngay cả khi người bệnh ký giấy: “Tôi tự nguyện thực hiện phương pháp trích huyết và tự chịu mọi rủi ro” thì điều khoản này cũng không đương nhiên loại trừ trách nhiệm của người hành nghề nếu chứng minh được có hành vi vi phạm quy định chuyên môn, thực hiện ngoài phạm vi cho phép hoặc có lỗi gây thiệt hại.

4. Trách nhiệm hình sự theo Điều 315 Bộ luật Hình sự

Căn cứ trọng tâm là Điều 315 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, quy định về tội Vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác. Bộ luật Hình sự 2015 đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14.

Tuy nhiên, việc có 5 bệnh nhân bị nhiễm trùng không đồng nghĩa tự động cấu thành tội phạm. Cơ quan có thẩm quyền phải làm rõ: Hành vi vi phạm → lỗi → hậu quả → quan hệ nhân quả → điều kiện định tội/định khung của Điều 315.

Đặc biệt cần:

• Giám định tổn thương cơ thể của từng bệnh nhân;
• Xác định mức độ nhiễm trùng, hoại tử và di chứng;
• Xác định nguyên nhân gây tổn thương;
• Xác định mối quan hệ giữa thủ thuật và hậu quả;
• Làm rõ quy trình chuyên môn đã bị vi phạm;
• Xác định người trực tiếp thực hiện và trách nhiệm của người quản lý cơ sở.

Nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 315 thì người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự và có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung theo quy định của điều luật.

5. Trách nhiệm dân sự đối với 5 bệnh nhân

Nếu hành vi vi phạm gây thiệt hại thì người gây thiệt hại và chủ thể có trách nhiệm liên quan phải xem xét bồi thường thiệt hại theo Bộ luật Dân sự 2015.

Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm có thể bao gồm:

• Chi phí hợp lý cho việc điều trị, phục hồi sức khỏe;
• Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút;
• Chi phí hợp lý và phần thu nhập bị mất của người chăm sóc;
• Các thiệt hại khác do luật định;
• Khoản bù đắp tổn thất tinh thần.

Việc bồi thường phải căn cứ thiệt hại thực tế và quan hệ nhân quả, không chỉ căn cứ vào việc bệnh nhân đã sử dụng dịch vụ tại cơ sở.

6. Điều khoản hợp đồng khám bệnh, chữa bệnh

Nếu cơ sở ký phiếu đăng ký dịch vụ, hợp đồng hoặc thỏa thuận điều trị với người bệnh, cần kiểm tra ít nhất ba nhóm điều khoản:

Thứ nhất – phạm vi dịch vụ:
Cơ sở chỉ được cung cấp dịch vụ trong phạm vi hoạt động chuyên môn được pháp luật cho phép và phù hợp với giấy phép hoạt động.

Thứ hai – an toàn người bệnh:
Cơ sở có nghĩa vụ cung cấp dịch vụ phù hợp quy định chuyên môn, bảo đảm điều kiện an toàn, kiểm soát nhiễm khuẩn và thông tin trung thực về phương pháp điều trị.

Thứ ba – trách nhiệm khi xảy ra thiệt hại:
Nếu người cung cấp dịch vụ vi phạm nghĩa vụ chuyên môn hoặc có lỗi gây thiệt hại thì phải chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật.

Vì vậy, điều khoản “người bệnh tự nguyện và tự chịu mọi rủi ro” không thể được hiểu là sự miễn trừ tuyệt đối cho cơ sở hoặc người hành nghề.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

1. Góc nhìn tâm lý người bệnh

Người mắc ung thư thường chịu áp lực về bệnh tật, chi phí điều trị và tâm lý mong muốn tìm kiếm một phương pháp nhanh chóng, ít đau đớn. Đây có thể là yếu tố khiến người bệnh dễ tin vào những quảng cáo như “thải độc”, “chữa bách bệnh”, “không cần điều trị thông thường”.

Vì vậy, người hành nghề phải cung cấp thông tin trung thực, không khai thác sự lo sợ hoặc tuyệt vọng của người bệnh để tạo niềm tin sai lệch.

2. Giáo dục sức khỏe cộng đồng

Cần phổ biến cho người dân các nguyên tắc:

• Không đồng nhất “y học cổ truyền” với mọi phương pháp truyền miệng;
• Kiểm tra giấy phép hoạt động của cơ sở;
• Kiểm tra người thực hiện có giấy phép hành nghề và phạm vi phù hợp;
• Thận trọng với quảng cáo “chữa bách bệnh”, “chữa khỏi ung thư”, “thải độc”;
• Không tự ý thay thế phương pháp điều trị đã được bác sĩ chỉ định bằng phương pháp chưa được chứng minh;
• Khi có dấu hiệu nhiễm trùng sau thủ thuật phải nhanh chóng đến cơ sở y tế.

3. Quản trị an toàn người bệnh

Cơ sở phải xây dựng quy trình quản trị: Đánh giá người bệnh → xác định chỉ định → kiểm tra phạm vi chuyên môn → kiểm soát vô khuẩn → thực hiện kỹ thuật → theo dõi sau thủ thuật → phát hiện sự cố → cấp cứu/chuyển tuyến → báo cáo → điều tra nguyên nhân → khắc phục và phòng ngừa tái diễn.

Không được để một cá nhân tự ý đưa phương pháp chưa được xác định về căn cứ chuyên môn và phạm vi áp dụng vào điều trị hàng loạt người bệnh.

4. Quy trình xử lý cơ sở có dấu hiệu vi phạm

Quy trình nên được xây dựng theo hướng: Tiếp nhận phản ánh → kiểm tra, xác minh → lập biên bản → bảo toàn chứng cứ → kiểm tra giấy phép và phạm vi chuyên môn → thu thập hồ sơ, quảng cáo, chứng từ và tài liệu liên quan → đánh giá chuyên môn → giám định thương tích → xác định quan hệ nhân quả → xử lý hành chính hoặc chuyển cơ quan điều tra khi có dấu hiệu tội phạm.

Việc khám xét, thu giữ, niêm phong vật chứng hoặc áp dụng biện pháp tố tụng hình sự phải do cơ quan có thẩm quyền thực hiện theo đúng quy định tố tụng; không nên mô tả rằng mọi cuộc thanh tra y tế đều mặc nhiên có quyền áp dụng các biện pháp tố tụng hình sự.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

1. Giải pháp pháp lý: “Đúng người – đúng phép – đúng kỹ thuật – đúng hậu quả”

Cần kiểm tra đồng thời bốn yếu tố:

Một là, đúng người: người thực hiện phải có giấy phép hành nghề phù hợp.

Hai là, đúng phép: cơ sở phải có giấy phép hoạt động và được phép thực hiện phạm vi chuyên môn tương ứng.

Ba là, đúng kỹ thuật: phương pháp thực hiện phải tuân thủ quy định chuyên môn, bảo đảm an toàn và kiểm soát nhiễm khuẩn.

Bốn là, đúng hậu quả: phải giám định thương tích, xác định thiệt hại và quan hệ nhân quả để lựa chọn chế tài phù hợp.

2. Giải pháp quản trị

Mỗi phòng chẩn trị cần lập danh mục kỹ thuật được phép thực hiện, xác định người chịu trách nhiệm từng kỹ thuật và kiểm soát điều kiện thực hiện.

Đối với kỹ thuật có tính chất xâm lấn phải đặc biệt kiểm soát: chỉ định – chống chỉ định – vô khuẩn – dụng cụ – người thực hiện – theo dõi – xử trí tai biến – chuyển tuyến.

3. Giải pháp giáo dục đạo đức nghề nghiệp

Người hành nghề y học cổ truyền phải hiểu rằng truyền thống không thay thế cho pháp luật và kinh nghiệm cá nhân không thay thế cho yêu cầu chuyên môn.

Một phương pháp được gọi là “gia truyền”, “thải độc” hoặc “y học cổ truyền” không tự động chứng minh được hiệu quả điều trị và cũng không đương nhiên được phép áp dụng cho mọi bệnh lý.

4. Giải pháp bảo vệ 5 bệnh nhân

Ưu tiên đầu tiên phải là: cấp cứu – điều trị – hạn chế di chứng – bảo quản hồ sơ – giám định – bảo đảm quyền yêu cầu bồi thường của người bệnh.

Không được để quá trình xử lý trách nhiệm làm ảnh hưởng đến việc điều trị và phục hồi sức khỏe của người bệnh.

5. Thông điệp chuyên môn

Y học cổ truyền cần được tôn trọng bằng chính sự chuẩn mực của người hành nghề. Danh nghĩa “thải độc”, “gia truyền” hay “chữa bách bệnh” không thể thay thế giấy phép hành nghề, quy định chuyên môn và bằng chứng về an toàn.

Quản trị y tế nhân văn không chỉ là xử lý người vi phạm sau khi tai biến xảy ra, mà quan trọng hơn là xây dựng cơ chế để một phương pháp không đủ căn cứ chuyên môn không thể được đưa vào điều trị người bệnh ngay từ đầu.

KẾT LUẬN

Vụ việc cho thấy trách nhiệm trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh phải được nhìn nhận trên cả ba phương diện: pháp luật – chuyên môn – quản trị. Khi một cơ sở tự ý cung cấp dịch vụ xâm lấn, quảng cáo quá mức về khả năng điều trị và để xảy ra hậu quả nghiêm trọng đối với nhiều người bệnh, việc xử lý không chỉ nhằm xác định trách nhiệm của cá nhân trực tiếp thực hiện mà còn phải xem xét trách nhiệm của cơ sở, quy trình quản lý và cơ chế kiểm soát an toàn.

Mục tiêu cuối cùng của pháp luật y tế không chỉ là xử phạt sau khi xảy ra hậu quả, mà là bảo vệ người bệnh ngay từ trước khi rủi ro xảy ra.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.