TÌNH HUỐNG SỐ 557: PHÒNG KHÁM NHA KHOA TƯ NHÂN LÉN LÚT SỬ DỤNG PHÔI RĂNG SỨ CHỨA CHÌ VƯỢT NGƯỠNG, NHẬP LẬU TỪ BIÊN GIỚI LẮP CHO KHÁCH HÀNG: RANH GIỚI GIỮA TRỤC LỢI THƯƠNG MẠI VÀ AN TOÀN NGƯỜI BỆNH

TÌNH HUỐNG SỐ 557: PHÒNG KHÁM NHA KHOA TƯ NHÂN LÉN LÚT SỬ DỤNG PHÔI RĂNG SỨ CHỨA CHÌ VƯỢT NGƯỠNG, NHẬP LẬU TỪ BIÊN GIỚI LẮP CHO KHÁCH HÀNG: RANH GIỚI GIỮA TRỤC LỢI THƯƠNG MẠI VÀ AN TOÀN NGƯỜI BỆNH

Luật áp dụng

Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 05/2007/QH12, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 78/2025/QH15; Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15; Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung năm 2017; Nghị định số 98/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 17/2022/NĐ-CP và Nghị định số 24/2025/NĐ-CP; Nghị định số 96/2023/NĐ-CP và các quy định pháp luật có liên quan.

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Một phòng khám nha khoa tư nhân vì mục tiêu giảm chi phí đã bí mật mua một lô phôi răng sứ/răng sứ kim loại không rõ nguồn gốc, nhập lậu qua biên giới. Kết quả kiểm nghiệm cho thấy hàm lượng chì trong vật liệu vượt mức giới hạn an toàn theo quy chuẩn, tiêu chuẩn hoặc yêu cầu chất lượng áp dụng.

Mặc dù không có đầy đủ hồ sơ chứng minh nguồn gốc và chất lượng, phòng khám vẫn sử dụng số phôi này để phục hình cho khách hàng, thậm chí giới thiệu đây là vật liệu răng sứ an toàn, đạt chuẩn.

Hành vi này đặt người bệnh trước nguy cơ tiếp xúc lâu dài với vật liệu không bảo đảm an toàn, đồng thời cho thấy lỗ hổng nghiêm trọng trong quản trị nguồn cung ứng, kiểm soát chất lượng vật tư, minh bạch thông tin và đạo đức nghề nghiệp.

Vấn đề đặt ra là: phòng khám, người phụ trách chuyên môn và những cá nhân liên quan có thể phải chịu những trách nhiệm pháp lý nào khi đưa vật liệu không rõ nguồn gốc, có nguy cơ mất an toàn vào hoạt động khám bệnh, chữa bệnh?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Trách nhiệm về chất lượng, nguồn gốc và an toàn sản phẩm

Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa điều chỉnh trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh và sử dụng sản phẩm, hàng hóa. Pháp luật nghiêm cấm các hành vi gian dối về chất lượng, nguồn gốc, xuất xứ và che giấu thông tin về khả năng gây mất an toàn của sản phẩm, hàng hóa. Luật sửa đổi năm 2025 có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.

Vì vậy, nếu phôi răng sứ có hàm lượng chì vượt giới hạn an toàn áp dụng, phòng khám phải xác minh nguồn gốc, hồ sơ chất lượng, điều kiện nhập khẩu và tính phù hợp của vật liệu trước khi sử dụng.

Khi phát hiện vật liệu có nguy cơ gây mất an toàn, cơ sở phải ngừng sử dụng, cách ly lô hàng, truy xuất nguồn gốc và phối hợp xử lý theo quy định, thay vì tiếp tục đưa vật liệu vào phục hình cho người bệnh.

2. Trách nhiệm theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023

Điều 7 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 nghiêm cấm hành vi không tuân thủ quy định về  chuyên môn kỹ thuật; áp dụng phương pháp, kỹ thuật chuyên môn, sử dụng thiết bị y tế chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép và các hành vi nhằm trục lợi. Người bệnh đồng thời có quyền được thông tin, giải thích về dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh và được khám bệnh, chữa bệnh bằng phương pháp an toàn, phù hợp.

Do đó, nếu phòng khám biết hoặc phải biết vật liệu không bảo đảm chất lượng nhưng vẫn cố ý sử dụng nhằm giảm chi phí, tăng lợi nhuận hoặc che giấu thông tin với khách hàng thì có thể phát sinh trách nhiệm hành chính, dân sự, trách nhiệm nghề nghiệp và, nếu đủ yếu tố cấu thành, trách nhiệm hình sự.

3. Đình chỉ và thu hồi giấy phép hoạt động

Không thể mặc nhiên kết luận phòng khám “bị tước giấy phép” ngay khi phát hiện vi phạm. Theo Điều 55 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, cơ sở có thể bị đình chỉ một phần hoặc toàn bộ hoạt động nếu xảy ra sự cố y khoa đến mức phải đình chỉ hoặc không bảo đảm các điều kiện hoạt động theo luật định; thời hạn đình chỉ từ 01 tháng đến 24 tháng.

Theo Điều 56, giấy phép hoạt động có thể bị thu hồi trong các trường hợp luật định, đáng chú ý là cơ sở không bảo đảm duy trì đầy đủ điều kiện hoạt động hoặc sau khi bị đình chỉ toàn bộ mà hết thời hạn vẫn không khắc phục đầy đủ yêu cầu.

Vì vậy, nếu kết quả thanh tra xác định phòng khám không còn bảo đảm điều kiện hoạt động hoặc không khắc phục vi phạm theo quyết định đình chỉ, việc thu hồi giấy phép mới có căn cứ pháp lý tương ứng.

4. Có thể xem xét Điều 192 Bộ luật Hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả

Điều 192 Bộ luật Hình sự quy định Tội sản xuất, buôn bán hàng giả. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: phôi răng sứ có hàm lượng chì vượt ngưỡng không tự động trở thành “hàng giả” theo Điều 192. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định sản phẩm có thuộc trường hợp hàng giả theo quy định hình sự hay không và chứng minh đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Nếu có căn cứ xác định cá nhân, tổ chức biết rõ tính chất hàng hóa nhưng vẫn sản xuất, mua bán hoặc đưa hàng giả vào lưu thông nhằm thu lợi, trách nhiệm hình sự theo Điều 192 có thể được đặt ra. Trường hợp hành vi có yếu tố qua biên giới, tình tiết này cũng cần được xác minh để áp dụng đúng quy định hình sự.

5. Điều khoản hợp đồng bảo vệ người bệnh

Trong hợp đồng dịch vụ nha khoa, phòng khám nên quy định rõ:

Một là, điều khoản về nguồn gốc vật liệu: phòng khám cam kết chỉ sử dụng vật liệu có nguồn gốc hợp pháp và có hồ sơ chứng minh chất lượng.

Hai là, điều khoản về an toàn: vật liệu sử dụng phải đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn hoặc yêu cầu chuyên môn áp dụng.

Ba là, điều khoản minh bạch thông tin: khách hàng được cung cấp thông tin cần thiết về loại vật liệu, nguồn gốc và đặc tính của vật liệu được sử dụng.

Bốn là, điều khoản thu hồi, thay thế: nếu phát hiện vật liệu có nguy cơ mất an toàn, phòng khám phải dừng sử dụng, thông báo cho khách hàng và có phương án kiểm tra, thay thế, khắc phục phù hợp.

Năm là, điều khoản trách nhiệm: trường hợp có thiệt hại do lỗi của phòng khám hoặc người hành nghề, trách nhiệm hoàn trả, khắc phục và bồi thường được thực hiện theo quy định pháp luật.

Hợp đồng không thể được sử dụng để loại trừ trách nhiệm bắt buộc của phòng khám hoặc tước bỏ quyền hợp pháp của người bệnh.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

1. Tâm lý người bệnh

Người bệnh không thể tự mình kiểm tra hàm lượng chì hay chất lượng của phôi răng sứ. Họ phải dựa vào chuyên môn và thông tin do phòng khám cung cấp.

Vì vậy, việc che giấu nguồn gốc hoặc chất lượng vật liệu tạo ra bất cân xứng thông tin, khiến người bệnh không thể đưa ra quyết định điều trị trên cơ sở đầy đủ thông tin.

2. Giáo dục đạo đức nghề nghiệp

Nha khoa là hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, vì vậy lợi nhuận không thể được đặt cao hơn an toàn người bệnh.

Bài học cốt lõi là: giảm chi phí bằng vật liệu không an toàn không phải là tối ưu hóa kinh doanh mà là chuyển rủi ro kinh doanh sang sức khỏe của người bệnh.

3. Quản trị nguồn cung ứng

Phòng khám phải xây dựng quy trình: Lựa chọn nhà cung cấp → kiểm tra pháp lý → kiểm tra nguồn gốc → kiểm tra hồ sơ chất lượng → kiểm nghiệm khi cần thiết → nhập kho → quản lý số lô → truy xuất người bệnh → giám sát sau sử dụng → thu hồi khi phát hiện nguy cơ. Mỗi lô vật liệu cần có hồ sơ truy xuất và người chịu trách nhiệm phê duyệt trước khi đưa vào sử dụng.

4. Quản trị rủi ro

Phòng khám phải chuyển từ tư duy “quản trị lợi nhuận” sang “quản trị an toàn”. Ban lãnh đạo cần thiết lập cơ chế kiểm tra độc lập, kiểm soát nhà cung cấp, báo cáo sự cố và bảo vệ nhân viên khi họ cảnh báo nguy cơ về vật liệu không an toàn.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

1. Đối với cơ quan quản lý

Khi có dấu hiệu vi phạm, cần kiểm tra, thanh tra đột xuất, kiểm tra hồ sơ nguồn gốc, chứng từ nhập khẩu, hồ sơ chất lượng và lấy mẫu vật liệu để kiểm nghiệm.

Nếu xác định hàng hóa vi phạm, cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp niêm phong, tạm giữ, tịch thu hoặc tiêu hủy theo đúng căn cứ và thẩm quyền pháp luật; đồng thời xác định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan.

Nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm thì chuyển hồ sơ cho cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng.

2. Đối với phòng khám

Phòng khám phải:

• Dừng ngay việc sử dụng lô vật liệu nghi ngờ;
• Niêm phong, kiểm kê và xác định số lô;
• Truy xuất người bệnh đã sử dụng vật liệu;
• Thông báo thông tin cần thiết cho người bệnh;
• Tổ chức kiểm tra, tư vấn và khắc phục;
• Thay thế vật liệu khi có căn cứ chuyên môn;
• Thực hiện trách nhiệm bồi thường nếu có thiệt hại và lỗi;
• Rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng vật tư nha khoa.

3. Đối với người bệnh

Người bệnh cần được cung cấp thông tin về vật liệu đã sử dụng, nguồn gốc, kết quả kiểm nghiệm và phương án xử lý.

Người bệnh nên lưu giữ hợp đồng, hóa đơn, hồ sơ điều trị, thông tin vật liệu, kết quả kiểm nghiệm và các tài liệu liên quan để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi phát sinh tranh chấp.

4. Đối với đội ngũ nha khoa

Cần đào tạo định kỳ về nhận diện vật liệu không rõ nguồn gốc, kiểm tra hồ sơ chất lượng, quản lý số lô, truy xuất vật liệu, báo cáo sự cố, nghĩa vụ cung cấp thông tin và đạo đức nghề nghiệp.

5. Thông điệp quản trị

Một chiếc răng có thể được thay thế, nhưng sức khỏe và niềm tin của người bệnh không thể trở thành “chi phí” cho lợi nhuận.

Sử dụng phôi răng sứ nhập lậu, không rõ nguồn gốc và có hàm lượng chì vượt ngưỡng, nếu được chứng minh, không chỉ đặt ra vấn đề về chất lượng hàng hóa mà còn là phép thử đối với đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm pháp lý và năng lực quản trị rủi ro của phòng khám.

Một cơ sở nha khoa có trách nhiệm phải kiểm soát xuyên suốt từ nguồn vật liệu – chất lượng – chuyên môn – hồ sơ – thông tin người bệnh – truy xuất – xử lý sự cố. Đó mới là nền tảng để hoạt động nha khoa phát triển an toàn, minh bạch và bền vững.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.