TÌNH HUỐNG SỐ 546: NGƯỜI DÂN TỰ Ý SỬ DỤNG ĐẤT TRỒNG LÚA ĐỂ XÂY LÒ GẠCH THỦ CÔNG GÂY KHÓI BỤI TRẮNG XÓA LÀM GIẢM NĂNG SUẤT LÚA CỦA CÁC RUỘNG XUNG QUANH: XỬ LÝ HÀNH CHÍNH THẾ NÀO?

TÌNH HUỐNG SỐ 546: NGƯỜI DÂN TỰ Ý SỬ DỤNG ĐẤT TRỒNG LÚA ĐỂ XÂY LÒ GẠCH THỦ CÔNG GÂY KHÓI BỤI TRẮNG XÓA LÀM GIẢM NĂNG SUẤT LÚA CỦA CÁC RUỘNG XUNG QUANH: XỬ LÝ HÀNH CHÍNH THẾ NÀO?

Hành vi tự ý biến đất nông nghiệp thành mặt bằng sản xuất công nghiệp, đặc biệt là xây dựng các lò gạch thủ công, không chỉ vi phạm nghiêm trọng pháp luật về quản lý đất đai mà còn để lại những hệ lụy môi trường vô cùng tồi tệ. Khói bụi, khí thải từ lò gạch lậu không chỉ tàn phá hệ sinh thái đồng ruộng, làm sụt giảm nghiêm trọng năng suất cây trồng của bà con xung quanh mà còn gây rạn nứt tình làng nghĩa xóm.

Cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích chuyên sâu tình huống dưới đây để tìm kiếm giải pháp xử lý triệt để, thấu đáo cả về khía cạnh pháp lý lẫn quản trị tâm lý xã hội.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Ông Nguyễn Văn A sở hữu thửa đất trồng lúa diện tích 1.200m² tại xã B, tỉnh C. Nhận thấy nhu cầu vật liệu xây dựng tại địa phương tăng cao, đầu năm 2026, ông A đã không làm thủ tục xin chuyển mục đích sử dụng đất mà tự ý đào đắp, tự chuyển đổi toàn bộ diện tích đất trồng lúa này để xây dựng lò gạch thủ công.

Trong quá trình nung gạch, lò gạch của ông A xả thải ra lượng khói bụi lớn, tỏa mù mạt trắng xóa cả một vùng đồng ruộng. Nhiệt độ cao cùng khói bụi chứa khí độc đã ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 2 ha diện tích đất trồng lúa của các hộ dân xung quanh. Lúa của các hộ xóm giềng bị rụng hoa, lép hạt, cháy lá, dẫn đến năng suất sụt giảm nghiêm trọng (ước tính thiệt hại từ 40% đến 60% sản lượng).

Bức xúc trước hành vi của ông A, các hộ dân đã nhiều lần phản ánh và yêu cầu ông dừng hoạt động nhưng ông A vẫn cố tình phớt lờ, cho rằng “đất của tôi thì tôi làm gì tùy tôi”. Các hộ dân đã đệ đơn khiếu nại tập thể lên UBND xã B đề nghị xử lý vi phạm hành chính, buộc tháo dỡ lò gạch lậu và bồi thường thiệt hại.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Hành vi của ông Nguyễn Văn A đã xâm phạm đồng thời hai lĩnh vực quản lý nhà nước quan trọng: quản lý đất đai và bảo vệ môi trường.

Hè

1. Hành vi tự ý chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa trái phép

Theo quy định của Luật Đất đai năm 2024, đất trồng lúa là nhóm đất nông nghiệp được Nhà nước bảo vệ nghiêm ngặt nhằm bảo đảm an ninh lương thực quốc gia. Việc tự ý biến đất lúa thành mặt bằng xưởng sản xuất gạch là hành vi sử dụng đất sai mục đích.

Khoản 1 Điều 9 Luật Đất đai năm 2024 quy định về nguyên tắc sử dụng đất:

“1. Đúng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và đúng mục đích sử dụng đất.”

Căn cứ theo quy định tại Nghị định 123/2024/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai:

Mức phạt tiền: Hành vi tự ý chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa sang đất phi nông nghiệp (xây dựng lò gạch) mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép sẽ bị xử phạt tiền tùy theo diện tích vi phạm (đối với diện tích 1.200m², mức phạt tiền có thể lên đến hàng chục triệu đồng).

Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm (phá dỡ lò gạch, cải tạo lại kết cấu đất lúa) và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm.

1. Hành vi gây ô nhiễm môi trường và làm hại cây trồng xung quanh

Không chỉ vi phạm pháp luật đất đai, hành vi xả khói bụi làm hư hỏng hoa màu của người dân xung quanh còn vi phạm nghiêm trọng Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.

Khoản 2 Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định các hành vi bị nghiêm cấm:

“2. Xả thải chất thải chưa được xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường… ra môi trường đất, nước, không khí.”

Căn cứ Nghị định 45/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường:

Cơ quan chức năng có thẩm quyền sẽ tiến hành đo đạc, kiểm định nồng độ khí thải, bụi xả ra môi trường. Ông A sẽ bị xử phạt hành chính đối với hành vi xả thải vượt quy chuẩn kỹ thuật về môi trường.

Hình phạt bổ sung & Khắc phục hậu quả: Đình chỉ hoạt động của cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường; buộc thực hiện các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm và bồi thường thiệt hại cho các hộ dân có lúa bị sụt giảm năng suất theo quy định của pháp luật dân sự.

1. Quy trình lập biên bản, buộc đình chỉ và cưỡng chế tháo dỡ

Chính quyền xã B cần tuân thủ đúng quy trình quản lý nhà nước để xử lý dứt điểm lò gạch lậu của ông A:

Lập biên bản vi phạm hành chính: Chủ tịch UBND xã hoặc người có thẩm quyền lập biên bản ghi nhận hành vi sử dụng đất sai mục đích và vi phạm quy định môi trường.

Ra quyết định đình chỉ hành vi vi phạm: Ban hành quyết định buộc dừng ngay lập tức việc vận hành lò gạch.

Ban hành Quyết định xử phạt VPHC: Yêu cầu nộp phạt tiền, đồng thời ấn định thời hạn (thường từ 10–15 ngày) để ông A tự nguyện tháo dỡ công trình, khôi phục lại mặt bằng đất lúa.

Cưỡng chế thi hành (nếu không tự nguyện): Hết thời hạn mà ông A không chấp hành, Chủ tịch UBND cấp có thẩm quyền sẽ ban hành Quyết định cưỡng chế buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả, thành lập lực lượng tổ chức tháo dỡ công trình lò gạch lậu.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”
4. Lòng tham vật chất và sự thiếu hiểu biết pháp luật

Động cơ cốt lõi khiến ông A bất chấp pháp luật xuất phát từ lòng tham vật chất ngắn hạn. Nhìn thấy lợi nhuận lớn từ việc nung gạch bán so với thu nhập ít ỏi từ cây lúa, ông A đã tặc lưỡi bỏ qua quy định pháp luật. Sự thiếu hiểu biết hoặc cố tình coi thường pháp luật (“đất tôi tôi làm”) thể hiện tư duy quản lý tài sản ích kỷ, thiếu trách nhiệm với cộng đồng xung quanh.

1. Ô nhiễm không khí đồng ruộng và sự bức xúc của cộng đồng

Không khí đồng ruộng vốn là không gian sinh thái chung. Khói bụi trắng xóa không chỉ phá hủy thành quả lao động của hàng xóm mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân. Sự im lặng hay chây ỳ của ông A làm bùng nổ xung đột xóm giềng, biến mối quan hệ tình làng nghĩa xóm lâu đời thành sự thù hằn, khiếu kiện gay gắt.

1. Quản trị rủi ro tài sản và rủi ro pháp lý

Ông A đã mắc sai lầm nghiêm trọng trong quản trị rủi ro đầu tư. Việc bỏ ra một khoản tiền lớn để xây lò gạch trên đất không hợp pháp là hành vi đầu tư “cầm đằng lưỡi”. Khi bị cưỡng chế tháo dỡ, toàn bộ vốn đầu tư sẽ trở thành mây khói, chưa kể phải gánh thêm tiền phạt và tiền bồi thường thiệt hại cho các hộ dân.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết triệt để tình huống này vừa đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, vừa xoa dịu xung đột cộng đồng, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất quy trình giải pháp 3 bước toàn diện:

Bước 1: Quyết liệt can thiệp pháp lý và Lập biên bản đình chỉ khẩn cấp

UBND xã B cần lập tức cử lực lượng kiểm tra thực địa, lập biên bản vi phạm hành chính ghi nhận hiện trạng sử dụng đất sai mục đích và vi phạm môi trường.

Yêu cầu ông A dừng ngay việc đốt lò, dập lửa để ngưng xả khí độc ra môi trường đồng ruộng. Đây là bước chặn đứng thiệt hại tiếp diễn cho các ruộng lúa xung quanh.

Bước 2: Thống kê thiệt hại và Tổ chức Đối thoại – Hòa giải nhân văn

UBND xã thành lập tổ công tác (gồm đại diện hội nông dân, địa chính, tư pháp) phối hợp với các hộ dân kiểm tra, đánh giá thực tế mức độ thiệt hại năng suất lúa.

Tổ chức buổi làm việc trực tiếp giữa ông A và các hộ dân bị ảnh hưởng. Chuyên gia phân tích cho ông A thấy rõ: Nếu cố tình chây ỳ, vụ việc bị chuyển lên cấp thẩm quyền cao hơn hoặc truy cứu trách nhiệm, chi phí tài chính ông A phải nộp phạt và bồi thường sẽ lớn hơn rất nhiều.

Về phía ông A, cần chủ động nhận thức sai phạm, gửi lời xin lỗi và thỏa thuận mức bồi thường kinh phí tương xứng với sản lượng lúa bị thiệt hại cho bà con xóm giềng để giữ gìn hòa khí.

Bước 3: Tự nguyện tháo dỡ hoặc Cưỡng chế và Cải tạo lại kết cấu đất lúa

Yêu cầu ông A tự nguyện di dời gạch thành phẩm, tháo dỡ vỏ lò gạch lậu và thu dọn toàn bộ xỉ gạch trong thời hạn cam kết.

Tiến hành xúc bỏ lớp đất bị nung xỉ quánh, phối hợp các biện pháp sinh học để khôi phục lại kết cấu đất nông nghiệp, bảo đảm diện tích đất này có thể tái canh tác lúa hoặc cây trồng phù hợp theo đúng quy hoạch của địa phương.

Trường hợp ông A cố tình chây ỳ không thực hiện, chính quyền địa phương cần nhanh chóng ban hành Quyết định cưỡng chế tháo dỡ để đảm bảo tính thượng tôn pháp luật và trả lại không khí sạch cho đồng ruộng.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.