TÌNH HUỐNG SỐ 525: SẢN PHẨM BỊ LÀM GIẢ NHÃN HIỆU VÀ BÁN TRÀN LAN TRÊN THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ, CÔNG TY KHÔNG CÓ NHÂN SỰ CHUYÊN TRÁCH XỬ LÝ?

TÌNH HUỐNG SỐ 525: SẢN PHẨM BỊ LÀM GIẢ NHÃN HIỆU VÀ BÁN TRÀN LAN TRÊN THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ, CÔNG TY KHÔNG CÓ NHÂN SỰ CHUYÊN TRÁCH XỬ LÝ?

Thương mại điện tử mở ra cơ hội tiếp cận hàng triệu khách hàng, nhưng đồng thời cũng tạo điều kiện để hàng giả, hàng xâm phạm nhãn hiệu lan truyền với tốc độ rất nhanh. Chỉ một vài gian hàng vi phạm có thể khiến người tiêu dùng mua nhầm sản phẩm, ảnh hưởng đến doanh thu và nghiêm trọng hơn là làm tổn hại uy tín của thương hiệu chính hãng. Trong bối cảnh doanh nghiệp không có nhân sự chuyên trách về chống hàng giả, câu hỏi quan trọng không chỉ là “phát hiện hàng giả như thế nào?”, mà còn là “thu thập chứng cứ, report với sàn và phối hợp xử lý ra sao để bảo vệ cả quyền sở hữu trí tuệ và quyền lợi người tiêu dùng?”

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cho vấn đề này.

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Công ty H sở hữu một nhãn hiệu đã được đăng ký bảo hộ và đang kinh doanh sản phẩm trên nhiều kênh thương mại điện tử.

Thời gian gần đây, công ty phát hiện hàng loạt tài khoản trên các sàn thương mại điện tử sử dụng tên, logo và hình ảnh gần giống hoặc trùng với nhãn hiệu của H để bán các sản phẩm có giá thấp bất thường.

Một số sản phẩm được quảng cáo là “hàng chính hãng”, “hàng công ty”, thậm chí sử dụng hình ảnh giấy chứng nhận, bao bì và hình ảnh quảng cáo của Alpha Việt để tạo lòng tin cho khách hàng.

Doanh số của công ty bắt đầu giảm. Quan trọng hơn, một số khách hàng mua phải hàng giả cho rằng “sản phẩm của công ty H chất lượng kém” và để lại đánh giá tiêu cực trên mạng xã hội.

Công ty H không có bộ phận chuyên trách về chống hàng giả. Nhân viên kinh doanh chỉ thỉnh thoảng phát hiện một vài gian hàng và gửi phản ánh riêng lẻ cho sàn.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Làm giả nhãn hiệu có thể là hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu

Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025) quy định các hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu. Trong đó, việc sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu được bảo hộ cho hàng hóa, dịch vụ trong những trường hợp luật định, đặc biệt khi có khả năng gây nhầm lẫn về nguồn gốc hàng hóa, có thể cấu thành hành vi xâm phạm.

Trong tình huống của công ty H, nếu đối tượng kinh doanh:

• Gắn nhãn hiệu giả lên sản phẩm;
• Sử dụng bao bì, logo hoặc dấu hiệu nhận diện của Alpha Việt;
• Đăng sản phẩm với thông tin khiến khách hàng tưởng đó là hàng chính hãng;
• Sử dụng hình ảnh chính thức của công ty để bán hàng giả;

thì doanh nghiệp có cơ sở xem xét bảo vệ quyền đối với nhãn hiệu và các quyền sở hữu trí tuệ liên quan.

Doanh nghiệp cần xây dựng hồ sơ chứng minh gồm: Nhãn hiệu được bảo hộ → sản phẩm chính hãng → dấu hiệu giả mạo → thông tin người bán → URL gian hàng → mẫu hàng hóa → chứng cứ giao dịch.

2. Hàng giả trên sàn không chỉ là vấn đề của doanh nghiệp mà còn liên quan trực tiếp đến người tiêu dùng

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 nghiêm cấm hành vi lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua thông tin sai lệch, không đầy đủ hoặc không chính xác về sản phẩm, hàng hóa, uy tín và khả năng kinh doanh của tổ chức, cá nhân kinh doanh.

Người tiêu dùng mua phải hàng giả có thể phải đối mặt với:

• Thiệt hại về tài sản;
• Sản phẩm không đúng chất lượng;
• Nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn tùy loại hàng hóa;
• Mất thời gian khiếu nại, đổi trả;
• Khó xác định người bán thực sự.

Vì vậy, khi phát hiện hàng giả, doanh nghiệp không nên chỉ nhìn vấn đề dưới góc độ “hàng giả đang lấy mất doanh thu của mình”.

Cần đặt câu hỏi thứ hai: “Có bao nhiêu người tiêu dùng đang bị dẫn dắt mua nhầm sản phẩm giả dưới tên thương hiệu của công ty?”

Đây là lý do chiến lược chống hàng giả phải gắn với bảo vệ người tiêu dùng.

3. Sàn thương mại điện tử không phải là chủ thể duy nhất chịu trách nhiệm về hàng giả

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 quy định tổ chức thiết lập, vận hành nền tảng số trung gian phải có đầu mối phối hợp với cơ quan nhà nước, xây dựng và công khai quy chế hoạt động, cung cấp thông tin về tổ chức, cá nhân kinh doanh trong những trường hợp luật định và thực hiện các trách nhiệm khác liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng.

Pháp luật thương mại điện tử cũng đặt ra trách nhiệm đối với các chủ thể vận hành website, sàn giao dịch và cơ chế xử lý vi phạm trong hoạt động thương mại điện tử. Nghị định 52/2013/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung, trong đó Nghị định 85/2021/NĐ-CP là một văn bản sửa đổi quan trọng.

Do đó, doanh nghiệp cần phối hợp với sàn, thay vì chỉ yêu cầu chung chung rằng: “Sàn phải chịu trách nhiệm vì để hàng giả xuất hiện.”

4. Quy trình phối hợp với sàn thương mại điện tử xử lý hàng vi phạm

Một quy trình thực tế nên được xây dựng thành 5 bước.

Bước 1: Phát hiện và lập hồ sơ chứng cứ

Doanh nghiệp cần lưu:

• Link sản phẩm;
• Link gian hàng;
• Tên tài khoản;
• Hình ảnh sản phẩm;
• Hình ảnh nhãn hiệu bị sử dụng;
• Giá bán;
• Nội dung quảng cáo;
• Số lượng đã bán;
• Đánh giá của khách hàng;
• Thời gian phát hiện.

Nếu có thể, doanh nghiệp nên mua thử sản phẩm để có mẫu vật phục vụ việc giám định, so sánh.

Bước 2: Xác nhận quyền sở hữu

Chuẩn bị: Văn bằng bảo hộ nhãn hiệu – thông tin chủ sở hữu – hình ảnh hàng chính hãng – tài liệu chứng minh nguồn gốc – tài liệu kỹ thuật hoặc đặc điểm nhận diện sản phẩm.

Đây là cơ sở để sàn có thể xác định người yêu cầu xử lý có liên quan thực sự đến quyền bị xâm phạm.

Bước 3: Gửi yêu cầu xử lý tới sàn

Doanh nghiệp sử dụng kênh báo cáo vi phạm/IP enforcement của từng sàn, cung cấp đầy đủ chứng cứ và xác định rõ yêu cầu: Gỡ sản phẩm – khóa/đình chỉ gian hàng theo chính sách của sàn – ngăn đăng lại – bảo lưu thông tin giao dịch – phối hợp cung cấp thông tin khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.

Không nên gửi một báo cáo quá chung chung cho hàng trăm sản phẩm nếu không có danh sách và chứng cứ tương ứng.

Bước 4: Theo dõi việc tái phạm

Một sai lầm phổ biến là: Gỡ một sản phẩm → đóng hồ sơ.

Trong thực tế, người bán hàng giả có thể: Đổi tên shop → đổi hình ảnh → tạo tài khoản mới → đăng lại sản phẩm.

Do đó cần xây dựng danh sách theo dõi người bán vi phạm, đặc điểm sản phẩm và các dấu hiệu nhận diện.

Bước 5: Chuyển sang cơ quan có thẩm quyền khi cần thiết

Nếu hàng giả có quy mô lớn, gây thiệt hại đáng kể hoặc có dấu hiệu nghiêm trọng, doanh nghiệp không nên chỉ dừng ở việc report trên sàn.

Tùy vụ việc, doanh nghiệp có thể cân nhắc yêu cầu cơ quan quản lý nhà nước xử lý, áp dụng biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự theo căn cứ pháp luật tương ứng.

Nghị định 52/2013/NĐ-CP cũng quy định việc xử lý vi phạm trong thương mại điện tử và trách nhiệm bồi thường khi hành vi vi phạm gây thiệt hại theo điều kiện luật định.

Kết luận pháp lý

Nếu công ty H chứng minh được mình là chủ sở hữu nhãn hiệu hợp pháp và có chứng cứ cho thấy các gian hàng đang sử dụng trái phép dấu hiệu được bảo hộ, bán sản phẩm giả hoặc gây nhầm lẫn về nguồn gốc thương mại, doanh nghiệp có cơ sở thực hiện các biện pháp bảo vệ quyền theo Luật SHTT.

Đồng thời, nếu hàng giả làm người tiêu dùng hiểu sai về sản phẩm chính hãng, vấn đề còn liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Điểm quan trọng là: Report trên sàn chỉ là một mắt xích trong chiến lược chống hàng giả, không phải toàn bộ chiến lược pháp lý.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Hàng giả trên thương mại điện tử tạo ra một vấn đề đặc biệt nguy hiểm: Người tiêu dùng có thể không phân biệt được hàng thật và hàng giả. Họ nhìn thấy logo, bao bì và hình ảnh thương hiệu rồi mặc nhiên tin rằng đó là sản phẩm chính hãng. Khi sản phẩm giả kém chất lượng, uy tín của doanh nghiệp thật lại là bên bị ảnh hưởng.

Vì vậy, chống hàng giả không thể là công việc “khi nào phát hiện thì xử lý”. Doanh nghiệp cần coi đây là một quy trình quản trị thường xuyên. Đặc biệt, công ty không có nhân sự chuyên trách không có nghĩa là không thể xây dựng cơ chế xử lý.

Có thể thành lập một nhóm chống hàng giả liên phòng ban, gồm: Pháp chế/IP – Kinh doanh – Marketing – Chăm sóc khách hàng – Công nghệ thông tin – Kho vận.

Mỗi bộ phận có một nhiệm vụ:

• Marketing: phát hiện dấu hiệu bất thường về thương hiệu;
• Kinh doanh: theo dõi thị trường và giá bán;
• CSKH: tiếp nhận phản ánh mua phải hàng giả;
• Pháp chế/IP: xác minh và gửi yêu cầu xử lý;
• IT: hỗ trợ thu thập dữ liệu số;
• Kho vận: xác minh đặc điểm hàng thật – hàng giả.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

1. Xây dựng “quy trình chống hàng giả” nội bộ

Quy trình nên được chuẩn hóa: Phát hiện → xác minh → thu thập chứng cứ → phân loại mức độ → report → theo dõi → xử lý pháp lý → báo cáo kết quả.

2. Thiết lập đầu mối IP duy nhất

Dù chưa đủ nguồn lực thành lập phòng ban riêng, doanh nghiệp nên chỉ định một đầu mối phụ trách sở hữu trí tuệ và chống hàng giả. Điều này giúp tránh tình trạng: Marketing báo một nơi – kinh doanh báo một nơi – pháp chế không biết – sàn không biết phải làm việc với ai.

3. Chủ động xây dựng hồ sơ “hàng thật – hàng giả”

Doanh nghiệp nên chuẩn bị sẵn: Hình ảnh bao bì chuẩn – tem – mã sản phẩm – đặc điểm nhận diện – QR – hóa đơn – nguồn phân phối chính thức – đặc điểm phân biệt hàng giả.

Khi report, hồ sơ càng rõ thì quá trình xác minh càng thuận lợi.

4. Xây dựng mạng lưới phối hợp với các sàn

Doanh nghiệp có lượng hàng hóa lớn nên chủ động thiết lập kênh liên hệ xử lý quyền sở hữu trí tuệ với các nền tảng mà mình đang kinh doanh. Không chờ đến khi xảy ra khủng hoảng mới tìm cách liên hệ.

5. Truyền thông để người tiêu dùng nhận biết hàng chính hãng

Doanh nghiệp cần công khai: Kênh bán chính thức – cách kiểm tra sản phẩm – dấu hiệu nhận biết hàng thật – cảnh báo gian hàng không chính thức – hướng dẫn phản ánh hàng nghi giả. Điều này giúp người tiêu dùng trở thành “mắt xích phát hiện hàng giả”.

6. Đánh giá hiệu quả bằng dữ liệu

Không chỉ tính số lượng sản phẩm bị gỡ. Doanh nghiệp nên theo dõi: Số gian hàng phát hiện – số sản phẩm report – tỷ lệ được xử lý – thời gian xử lý – số tài khoản tái phạm – số khiếu nại của người tiêu dùng – thiệt hại ước tính. Từ đó, chống hàng giả trở thành một hoạt động quản trị có dữ liệu, thay vì xử lý sự vụ.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.