TÌNH HUỐNG SỐ 523: NHÂN VIÊN CŨ LẬP KÊNH YOUTUBE DÙNG TOÀN BỘ VIDEO TƯ LIỆU DO CÔNG TY SẢN XUẤT TRƯỚC ĐÂY?

TÌNH HUỐNG SỐ 523: NHÂN VIÊN CŨ LẬP KÊNH YOUTUBE DÙNG TOÀN BỘ VIDEO TƯ LIỆU DO CÔNG TY SẢN XUẤT TRƯỚC ĐÂY?

Trong thời đại nội dung số, một video được tạo ra trong quá trình làm việc có thể trở thành tài sản trí tuệ có giá trị của doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi nhân viên nghỉ việc và mang theo những video, tư liệu đã từng tham gia sản xuất để đăng tải trên kênh YouTube cá nhân, ranh giới giữa quyền sử dụng hợp pháp và hành vi xâm phạm quyền tác giả trở thành vấn đề cần được đặc biệt quan tâm. Doanh nghiệp không chỉ cần xác định ai là chủ thể quyền đối với video, mà còn phải biết cách phản ứng, thu thập chứng cứ và thực hiện quy trình report bản quyền trên nền tảng số một cách đúng pháp luật.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cho vấn đề này.

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Công ty Media Việt hoạt động trong lĩnh vực truyền thông và sản xuất nội dung số. Trong thời gian làm việc, nhân viên A phụ trách quay phim, biên tập và quản lý kho tư liệu của công ty. Công ty đầu tư máy quay, thiết bị, nhân sự và chi phí sản xuất nhiều video quảng bá, phóng sự và video giới thiệu sản phẩm.

Sau khi nghỉ việc, A thành lập một kênh YouTube cá nhân. A sử dụng hàng loạt video tư liệu do Media Việt sản xuất trước đây, trong đó có cả video hoàn chỉnh và các đoạn hậu trường, sau đó chỉnh sửa logo, cắt ghép và đăng tải lên kênh cá nhân để thu hút lượt xem và kiếm doanh thu quảng cáo.

Media Việt phát hiện nội dung bị sử dụng nhưng chưa từng cho phép A khai thác trên kênh cá nhân. Công ty muốn report vi phạm bản quyền, yêu cầu YouTube gỡ video và xem xét trách nhiệm của A.

Vấn đề đặt ra: Ai là chủ thể có quyền đối với những video này? Việc nhân viên từng trực tiếp quay và biên tập có đồng nghĩa với việc họ được quyền sử dụng lại sau khi nghỉ việc? Doanh nghiệp cần report bản quyền trên YouTube như thế nào để bảo vệ quyền lợi của mình?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Video do công ty sản xuất có thể là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả

Luật Sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025) liệt kê tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự là một loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả. Vì vậy, video được sản xuất với tính sáng tạo phù hợp có thể thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả.

Bên cạnh quyền tác giả đối với tác phẩm, trong một số trường hợp còn có thể phát sinh quyền liên quan đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình hoặc chương trình phát sóng. Việc xác định chính xác quyền nào tồn tại phụ thuộc vào cấu trúc của từng sản phẩm video.

Do đó, khi xử lý tranh chấp, doanh nghiệp không nên chỉ nói đơn giản: “Video là của công ty”, mà phải xác định cụ thể:

Tác phẩm là gì – ai sáng tạo – ai là chủ sở hữu – quyền nào đang bị sử dụng – việc sử dụng có được phép hay không.

2. Nhân viên trực tiếp quay video không đồng nghĩa với việc được tự do khai thác

Theo Điều 39 Luật Sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi, bổ sung 2009,2019,2022,2025), tổ chức giao nhiệm vụ sáng tạo tác phẩm cho người thuộc tổ chức mình là chủ sở hữu các quyền tài sản theo Điều 20 và quyền công bố theo khoản 3 Điều 19, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Quy định tương tự áp dụng với trường hợp tổ chức, cá nhân giao kết hợp đồng với tác giả.

Vì vậy, nếu A tạo video trong phạm vi nhiệm vụ được Media Việt giao, công ty đầu tư kinh phí, thiết bị và tổ chức sản xuất, thì việc A là người trực tiếp quay hoặc biên tập không tự động làm A trở thành chủ sở hữu toàn bộ quyền khai thác thương mại đối với video.

Ngược lại, nếu giữa công ty và A có thỏa thuận khác về quyền sở hữu, khai thác hoặc sử dụng tác phẩm, cần kiểm tra chính thỏa thuận đó.

3. Đăng lại video lên YouTube có thể xâm phạm quyền tài sản

Quyền tác giả bao gồm các quyền tài sản mà chủ sở hữu có quyền độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện. Khi một người tự ý sao chép, đăng tải hoặc khai thác tác phẩm trên nền tảng số mà không có căn cứ cho phép, hành vi đó có thể làm phát sinh tranh chấp về quyền tác giả.

Trong tình huống này, rủi ro càng rõ khi A:

• Sử dụng toàn bộ video của công ty;
• Đăng lại trên một kênh cá nhân;
• Cắt ghép hoặc chỉnh sửa video;
• Gắn quảng cáo để tạo doanh thu;
• Tiếp tục sử dụng nhiều video sau khi công ty yêu cầu chấm dứt.

Tuy nhiên, việc A từng tham gia sản xuất video không phải là căn cứ duy nhất. Công ty vẫn cần chứng minh nguồn gốc tác phẩm, tư cách chủ sở hữu và hành vi sử dụng không được phép.

4. Luật An ninh mạng liên quan như thế nào?

Không nên hiểu rằng Luật An ninh mạng là luật trực tiếp điều chỉnh bản quyền video.

Tuy nhiên, Luật An ninh mạng 2018 xác định “vi phạm bản quyền và sở hữu trí tuệ trên không gian mạng” là một trong các hành vi bị nghiêm cấm theo Điều 8. Đồng thời, Điều 26 Luật An ninh mạng 2018 đặt ra các yêu cầu đối với hoạt động cung cấp, đăng tải, truyền đưa thông tin trên không gian mạng.

Vì vậy, trong tình huống này có thể nhìn nhận theo hai lớp:

Luật SHTT → xác định quyền đối với video và hành vi xâm phạm.

Luật An ninh mạng → cung cấp khung pháp lý về việc sử dụng không gian mạng và các hành vi vi phạm pháp luật trên môi trường mạng.

Còn YouTube áp dụng cơ chế xử lý bản quyền riêng của nền tảng.

5. Quy trình report vi phạm bản quyền trên YouTube

Đây là phần doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm.

YouTube xác định copyright removal request là một yêu cầu pháp lý do chủ sở hữu bản quyền hoặc người đại diện được ủy quyền gửi để yêu cầu gỡ nội dung bị cho là vi phạm. Chủ sở hữu có thể gửi yêu cầu thông qua YouTube Studio hoặc bằng các phương thức được YouTube quy định.

Quy trình thực tế có thể triển khai theo các bước:

Bước 1 – Xác định video bị vi phạm. Thu thập URL trực tiếp của từng video, tên video, ngày đăng và tài khoản đăng tải.

Bước 2 – Chứng minh quyền sở hữu. Chuẩn bị hợp đồng lao động, quyết định giao nhiệm vụ, hợp đồng sản xuất, file gốc, dữ liệu dự án, hóa đơn chi phí sản xuất và các chứng cứ khác chứng minh công ty có quyền đối với video.

Bước 3 – Mô tả tác phẩm bị xâm phạm. YouTube yêu cầu mô tả rõ ràng nội dung có bản quyền mà chủ thể đang bảo vệ.

Bước 4 – Gửi yêu cầu gỡ bỏ. Doanh nghiệp có thể thực hiện thông qua YouTube Studio → Content detection → New removal request đối với video thuộc phạm vi quy trình này.

Bước 5 – Cam kết về tính chính xác của yêu cầu. YouTube yêu cầu người gửi xác nhận thiện chí rằng việc sử dụng nội dung không được chủ sở hữu, đại diện hoặc pháp luật cho phép và thông tin cung cấp là chính xác.

Bước 6 – Theo dõi kết quả. Nếu yêu cầu đáp ứng điều kiện, YouTube có thể gỡ nội dung và áp dụng copyright strike đối với kênh đăng tải.

Doanh nghiệp cũng cần lưu ý: không nên report hàng loạt một cách thiếu căn cứ. YouTube cảnh báo việc lạm dụng quy trình hoặc cung cấp thông tin gian dối có thể dẫn đến hậu quả đối với tài khoản và pháp lý.

Kết luận pháp lý

Nếu Media Việt chứng minh được mình là chủ sở hữu quyền tác giả hoặc chủ thể có quyền hợp pháp đối với các video, đồng thời chứng minh A đăng tải và khai thác các video trên YouTube không được phép, công ty có cơ sở thực hiện biện pháp bảo vệ quyền tác giả, trong đó có yêu cầu gỡ bỏ nội dung trên nền tảng.

Việc A từng là nhân viên trực tiếp quay hoặc biên tập video không đương nhiên trao cho A quyền đưa toàn bộ kho tư liệu của công ty lên kênh cá nhân.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Vấn đề sâu xa của tình huống không chỉ là một nhân viên cũ “đăng lại video”. Đó còn là câu chuyện về quản trị tài sản số sau khi nhân viên nghỉ việc.

Nhiều doanh nghiệp kiểm soát rất chặt máy tính, tài khoản email nhưng lại bỏ quên kho video, ảnh, file thiết kế, footage và tài khoản lưu trữ trực tuyến. Nhân viên có thể nghĩ: “Tôi là người quay nên tôi có quyền sử dụng.”.  Trong khi doanh nghiệp lại nghĩ: “Đây là tài sản của công ty nên nhân viên đương nhiên không được dùng.”

Khoảng cách nhận thức này cần được giải quyết ngay từ khi bắt đầu quan hệ lao động.

Doanh nghiệp nên giáo dục nhân viên về ba nguyên tắc:

• Được tạo ra trong công việc không đồng nghĩa với được tự do khai thác sau khi nghỉ việc.
• Được truy cập dữ liệu không đồng nghĩa với được sở hữu dữ liệu.
• Có bản sao trong máy cá nhân không đồng nghĩa với có quyền đăng tải lên Internet.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

1. Xác lập quyền ngay từ khi sản xuất

Hợp đồng lao động, hợp đồng cộng tác và hợp đồng sản xuất cần quy định rõ: Ai là tác giả – ai là chủ sở hữu – ai được khai thác – phạm vi khai thác – quyền sử dụng sau khi chấm dứt hợp đồng.

2. Quản lý kho tư liệu số

Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản lý: Video gốc – video thành phẩm – footage – file thiết kế – metadata – quyền truy cập – lịch sử chỉnh sửa.

Không nên để toàn bộ dữ liệu quan trọng nằm trong máy tính cá nhân của nhân viên.

3. Xây dựng quy trình offboarding

Khi nhân viên nghỉ việc phải thực hiện:

• Thu hồi tài khoản;
• Thu hồi quyền truy cập kho dữ liệu;
• Kiểm tra thiết bị;
• Bàn giao file;
• Xác nhận nghĩa vụ bảo mật;
• Lưu lại biên bản bàn giao.

4. Theo dõi nội dung trên nền tảng số

Doanh nghiệp có lượng video lớn nên thường xuyên tìm kiếm các bản sao trên YouTube và các nền tảng khác.

YouTube hiện cung cấp nhiều công cụ quản lý bản quyền, trong đó có Copyright Match Tool và Content ID cho những chủ thể đáp ứng điều kiện sử dụng.

5. Report đúng, đủ và có chứng cứ

Khi phát hiện vi phạm, không nên chỉ gửi một thông báo chung rằng: “Video này là của tôi.”

Thay vào đó, cần xây dựng hồ sơ:

Tác phẩm gốc → chủ sở hữu → bằng chứng tạo lập → URL vi phạm → nội dung bị sao chép → phạm vi quyền bị ảnh hưởng → yêu cầu xử lý.

6. Nếu video bị gỡ nhầm thì sao?

Cơ chế của YouTube cũng cho phép người đăng tải thực hiện counter notification nếu cho rằng nội dung bị gỡ do nhầm lẫn hoặc có căn cứ pháp lý cho việc sử dụng. Vì vậy, doanh nghiệp phải bảo đảm yêu cầu report của mình có căn cứ và trung thực, không sử dụng công cụ bản quyền như một phương thức gây áp lực không chính đáng.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.