Pháp luật về khoa học giáo dục
TÌNH HUỐNG SỐ 510 BÁC SĨ CHẨN ĐOÁN NHẦM UNG THƯ GIAI ĐOẠN CUỐI CHO NGƯỜI KHỎE MẠNH, KHIẾN NGƯỜI BỆNH SUY SỤP TINH THẦN, SUY KIỆT CƠ THỂ: NGƯỜI BỆNH CÓ QUYỀN YÊU CẦU BỒI THƯỜNG?
Th9
TÌNH HUỐNG SỐ 510 BÁC SĨ CHẨN ĐOÁN NHẦM UNG THƯ GIAI ĐOẠN CUỐI CHO NGƯỜI KHỎE MẠNH, KHIẾN NGƯỜI BỆNH SUY SỤP TINH THẦN, SUY KIỆT CƠ THỂ: NGƯỜI BỆNH CÓ QUYỀN YÊU CẦU BỒI THƯỜNG?
I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ
- Diễn biến
Người bệnh đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh để kiểm tra sức khỏe. Sau khi thăm khám, xét nghiệm và chẩn đoán, bác sĩ thông báo người bệnh mắc ung thư giai đoạn cuối, trong khi kết quả kiểm tra sau đó xác định người bệnh thực tế không mắc bệnh này.
Tin vào chẩn đoán trên, người bệnh:
- hoảng loạn, lo âu;
- mất ngủ, bỏ ăn;
- suy giảm thể chất;
- có thể phải điều trị, hỗ trợ tâm lý;
- có thể nghỉ việc hoặc mất thu nhập;
- phát sinh chi phí khám, điều trị và kiểm tra lại.
Sau đó, người bệnh khám tại cơ sở khác và được xác định không mắc ung thư.
- Vấn đề pháp lý trung tâm
Cần xác định: Việc chẩn đoán nhầm này chỉ là một kết quả chuyên môn không chính xác hay là sự cố/tai biến y khoa có liên quan đến sai sót chuyên môn kỹ thuật, làm phát sinh trách nhiệm bồi thường?
Để yêu cầu bồi thường có căn cứ, cần làm rõ: sai sót chuyên môn kỹ thuật + thiệt hại thực tế + quan hệ nhân quả + chủ thể có trách nhiệm bồi thường.
II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”
- Quyền của người bệnh
Theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh hiện hành, người bệnh có quyền được cung cấp thông tin, giải thích về tình trạng sức khỏe, kết quả khám bệnh, chữa bệnh và các thông tin cần thiết liên quan đến việc điều trị.
Người bệnh cũng có quyền tiếp cận hồ sơ bệnh án theo quy định pháp luật, bao gồm quyền đọc, xem, sao chụp, ghi chép hồ sơ bệnh án theo quy định.
Đặc biệt, pháp luật ghi nhận quyền của người bệnh được bồi thường theo quy định về trách nhiệm bồi thường khi xảy ra tai biến y khoa.
Vì vậy, một chẩn đoán đặc biệt nghiêm trọng như “ung thư giai đoạn cuối” phải được đưa ra trên cơ sở chuyên môn và quy trình khám bệnh, chữa bệnh phù hợp.
- Phải phân biệt chẩn đoán sai với sai sót chuyên môn kỹ thuật
Không thể chỉ căn cứ vào việc cơ sở thứ hai xác định người bệnh không mắc ung thư để kết luận ngay bác sĩ ban đầu có sai sót chuyên môn kỹ thuật.
Cần xác định toàn bộ quá trình: khai thác bệnh sử → khám bệnh → chỉ định xét nghiệm → thực hiện xét nghiệm → đọc và đánh giá kết quả → chẩn đoán → hội chẩn/kiểm tra cần thiết → thông báo kết quả.
Theo Điều 100 Văn bản hợp nhất 26/VBHN-VPQH, sai sót chuyên môn kỹ thuật phải được xác định trên cơ sở quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh và kết luận của Hội đồng chuyên môn.
Các vấn đề cần xem xét gồm:
- bác sĩ có khai thác bệnh sử đầy đủ không;
- chỉ định xét nghiệm có phù hợp không;
- kết quả xét nghiệm có được đọc và đánh giá chính xác không;
- có bỏ qua dấu hiệu mâu thuẫn với chẩn đoán không;
- có cần kiểm tra, xác nhận hoặc hội chẩn thêm không;
- người hành nghề có tuân thủ quy định chuyên môn kỹ thuật không;
- sai sót xuất phát từ cá nhân hay từ quy trình của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
Do đó: “Chẩn đoán sai” không đồng nghĩa tự động với “có sai sót chuyên môn kỹ thuật”.
- Xác định sự cố và tai biến y khoa
Cần xác định sự việc có thuộc phạm vi tai biến y khoa theo pháp luật hiện hành hay không.
Tai biến y khoa có thể xảy ra do rủi ro ngoài ý muốn mặc dù đã tuân thủ quy định chuyên môn kỹ thuật hoặc do sai sót chuyên môn kỹ thuật.
Trong tình huống này, nếu việc chẩn đoán nhầm dẫn đến tổn hại thực tế về sức khỏe và có căn cứ xác định vi phạm quy định chuyên môn kỹ thuật thì có cơ sở xem xét trách nhiệm theo cơ chế tai biến y khoa.
Vì vậy, không nên viết: “Chẩn đoán sai nên chắc chắn là tai biến y khoa và bác sĩ chắc chắn phải bồi thường.” Mà phải xác định theo trình tự pháp luật.
- Hội đồng chuyên môn – khâu trọng tâm
Theo Điều 101 Văn bản hợp nhất 26/VBHN-VPQH, khi xảy ra tai biến y khoa có tranh chấp cần giải quyết, theo đề nghị của người bệnh, người đại diện người bệnh hoặc người hành nghề, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thực hiện việc thành lập Hội đồng chuyên môn để xác định người hành nghề có hay không có sai sót chuyên môn kỹ thuật.
Hội đồng chuyên môn phải bảo đảm thành phần chuyên môn phù hợp, tính khách quan và không có xung đột lợi ích.
Hội đồng xem xét các tài liệu liên quan như:
- hồ sơ bệnh án;
- kết quả xét nghiệm;
- chẩn đoán hình ảnh;
- kết quả giải phẫu bệnh nếu có;
- quy trình chuyên môn;
- việc tuân thủ quy định chuyên môn;
- diễn biến sức khỏe của người bệnh.
Trường hợp không thuộc khả năng thành lập Hội đồng của cơ sở thì thực hiện cơ chế đề nghị cơ quan có thẩm quyền thành lập theo Điều 101.
Khi có bất đồng theo trình tự luật định, việc xem xét có thể được thực hiện ở cấp có thẩm quyền cao hơn; kết luận của Hội đồng chuyên môn do Bộ Y tế thành lập là kết luận cuối cùng về việc có hay không có sai sót chuyên môn kỹ thuật. Thuật ngữ cần sử dụng “Hội đồng chuyên môn xác định có hay không có sai sót chuyên môn kỹ thuật.” Không nên sử dụng thuật ngữ chính thức là “ban thẩm định độ lỗi bác sĩ”.
- Trách nhiệm bồi thường của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh
Theo Điều 102 Văn bản hợp nhất 26/VBHN-VPQH, khi xảy ra tai biến y khoa, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm bồi thường cho người bệnh theo quy định pháp luật, trừ trường hợp thuộc trường hợp loại trừ trách nhiệm theo luật.
Do đó, nếu có căn cứ xác định: tai biến y khoa → có sai sót chuyên môn kỹ thuật → có thiệt hại → có quan hệ nhân quả thì người bệnh có cơ sở yêu cầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh bồi thường.
Cần phân biệt:
- Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh: chủ thể có trách nhiệm bồi thường cho người bệnh theo Điều 102.
- Người hành nghề: có thể bị xác định có sai sót chuyên môn kỹ thuật và chịu các trách nhiệm nghề nghiệp, nội bộ hoặc trách nhiệm pháp lý khác nếu đủ căn cứ.
Vì vậy, cách diễn đạt chính xác là: “Người bệnh yêu cầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh bồi thường; đồng thời đề nghị xác định sai sót chuyên môn kỹ thuật của người hành nghề và trách nhiệm của các chủ thể liên quan.”
- Xác định thiệt hại theo Bộ luật Dân sự 2015
Theo Điều 584 Bộ luật dân sự 2015, khi có hành vi xâm phạm sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác gây thiệt hại thì có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường theo quy định pháp luật.
Theo Điều 585 Bộ luật dân sự 2015, việc bồi thường phải tuân thủ các nguyên tắc bồi thường thiệt hại.
Theo Điều 590 Bộ luật dân sự 2015, nếu sức khỏe thực tế bị xâm phạm, có thể xem xét:
- chi phí hợp lý cho việc khám, chữa bệnh;
- chi phí phục hồi sức khỏe;
- thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút;
- chi phí hợp lý và phần thu nhập bị mất của người chăm sóc;
- khoản bù đắp tổn thất tinh thần;
- các thiệt hại khác theo quy định pháp luật.
Đối với tổn thất tinh thần
Không được mặc nhiên kết luận: “Suy sụp tinh thần = được mức bồi thường tối đa.” Người bệnh phải chứng minh mức độ tổn hại thực tế và quan hệ nhân quả.
Chứng cứ có thể gồm:
- hồ sơ khám, điều trị tâm lý/tâm thần;
- giấy tờ y tế;
- đơn thuốc;
- hóa đơn điều trị;
- hồ sơ nhập viện;
- kết quả đánh giá chuyên môn;
- chứng cứ về mất hoặc giảm thu nhập;
- tài liệu thể hiện tình trạng sức khỏe trước và sau sự việc.
- Quan hệ hợp đồng dịch vụ nếu có
Nếu giữa người bệnh và cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có quan hệ hợp đồng dịch vụ thì có thể xem xét thêm Điều 513–518 Bộ luật dân sự 2015.
Các quy định này có thể hỗ trợ xác định nghĩa vụ của bên cung ứng dịch vụ, chất lượng dịch vụ và hậu quả khi vi phạm nghĩa vụ.
Tuy nhiên: Luật Khám bệnh, chữa bệnh là căn cứ chuyên ngành trọng tâm đối với việc xác định sai sót chuyên môn kỹ thuật và trách nhiệm bồi thường trong tai biến y khoa.
Không nên biến toàn bộ vụ việc thành tranh chấp hợp đồng nếu bản chất là tranh chấp về tai biến y khoa.
III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ
- Hậu quả tâm lý
Một chẩn đoán “ung thư giai đoạn cuối” có thể gây tác động tâm lý nghiêm trọng vì người bệnh có thể tin rằng mình đang đối diện nguy cơ tử vong.
Có thể hình thành chuỗi: Chẩn đoán sai → nhận thức sai về nguy cơ tử vong → lo âu/sang chấn → mất ngủ, bỏ ăn → suy giảm sức khỏe → phát sinh thiệt hại.
Tuy nhiên, không nên tự kết luận người bệnh mắc một rối loạn tâm lý cụ thể nếu chưa có đánh giá của người có chuyên môn.
- Quản trị rủi ro
Cơ sở y tế cần rà soát toàn bộ quy trình: khám → xét nghiệm → đọc kết quả → kiểm tra chéo → hội chẩn → xác nhận chẩn đoán → thông báo → lưu hồ sơ.
Đối với chẩn đoán có hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, cần tăng cường kiểm tra và xác minh trước khi thông báo kết luận cuối cùng.
- Giáo dục nghề nghiệp
Có thể xây dựng nguyên tắc: “Chẩn đoán càng nghiêm trọng thì yêu cầu xác minh càng cao.”
Mục tiêu không chỉ là xác định trách nhiệm của cá nhân mà còn phải tìm nguyên nhân hệ thống, cải thiện quy trình và phòng ngừa sự cố tái diễn.
IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN
Bước 1 – Bảo vệ người bệnh
- Xác minh lại chẩn đoán.
- Đánh giá tình trạng sức khỏe.
- Điều trị hậu quả nếu có.
- Đánh giá và hỗ trợ tâm lý.
- Cải chính thông tin y khoa sai.
- Thông báo kết quả xác minh cho người bệnh.
Bước 2 – Bảo toàn chứng cứ
Người bệnh cần thu thập:
- Hồ sơ bệnh án;
- Kết quả xét nghiệm;
- Kết quả chẩn đoán hình ảnh;
- Kết quả giải phẫu bệnh nếu có;
- Đơn thuốc;
- Phiếu thu, hóa đơn;
- Tài liệu thể hiện chẩn đoán ung thư;
- Hồ sơ điều trị tâm lý/tâm thần;
- Chứng cứ về thu nhập bị mất hoặc giảm;
- Chứng cứ về chi phí người chăm sóc;
- Tài liệu chứng minh tình trạng sức khỏe trước và sau sự việc.
Người bệnh có quyền tiếp cận hồ sơ bệnh án theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh để phục vụ việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Bước 3 – Yêu cầu Hội đồng chuyên môn
Người bệnh đề nghị cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thực hiện thủ tục theo Điều 101 để xác định: Có hay không có sai sót chuyên môn kỹ thuật trong việc chẩn đoán ung thư giai đoạn cuối.
Bước 4 – Chứng minh thiệt hại và quan hệ nhân quả
Cần chứng minh: Sai sót chuyên môn kỹ thuật → chẩn đoán sai → hậu quả sức khỏe/tâm lý thực tế → thiệt hại.
Không chỉ chứng minh bác sĩ chẩn đoán sai mà phải chứng minh thiệt hại cụ thể phát sinh từ sai sót đó.
Bước 5 – Yêu cầu bồi thường
Nếu có đủ căn cứ, người bệnh có thể yêu cầu:
- thanh toán chi phí điều trị hậu quả;
- bồi thường thu nhập bị mất hoặc giảm sút;
- bồi thường chi phí và thu nhập bị mất của người chăm sóc nếu đủ điều kiện;
- bù đắp tổn thất tinh thần;
- bồi thường các thiệt hại thực tế khác có chứng cứ.
Nếu tranh chấp không được giải quyết bằng phương thức phù hợp, người bệnh có thể khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền.
KẾT LUẬN PHÁP LÝ
Người bệnh có quyền yêu cầu bồi thường, nhưng việc bác sĩ chẩn đoán sai không tự động đồng nghĩa với việc người hành nghề đã có sai sót chuyên môn kỹ thuật.
Cần xác định theo trình tự: Sự cố y khoa → xác định tai biến y khoa → Hội đồng chuyên môn → xác định có/không có sai sót chuyên môn kỹ thuật → xác định thiệt hại → chứng minh quan hệ nhân quả → xác định trách nhiệm bồi thường.
Trong đó, Văn bản hợp nhất số 26/VBHN-VPQH ngày 26/02/2026 về Luật Khám bệnh, chữa bệnh là căn cứ chuyên ngành hiện hành; Bộ luật Dân sự 2015 được sử dụng để xác định căn cứ, nguyên tắc và các khoản thiệt hại bồi thường.
Giải quyết vụ việc phải đồng thời bảo đảm quyền lợi của người bệnh, xác định khách quan sai sót chuyên môn kỹ thuật, xác định đúng thiệt hại và trách nhiệm của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, đồng thời khắc phục nguyên nhân để hạn chế sự cố tương tự tái diễn.
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.