TÌNH HUỐNG SỐ 504: NGƯỜI NHÀ BỆNH NHÂN XÔNG VÀO PHÒNG CẤP CỨU CHỬI BỚI, DÙNG GHẾ SẮT HÀNH HUNG ĐIỀU DƯỠNG VÌ CHO RẰNG BÁC SĨ CHẬM TRỄ CỨU CHỮA: KÍCH HOẠT QUY TRÌNH BẢO AN NÀO?

TÌNH HUỐNG SỐ 504: NGƯỜI NHÀ BỆNH NHÂN XÔNG VÀO PHÒNG CẤP CỨU CHỬI BỚI, DÙNG GHẾ SẮT HÀNH HUNG ĐIỀU DƯỠNG VÌ CHO RẰNG BÁC SĨ CHẬM TRỄ CỨU CHỮA: KÍCH HOẠT QUY TRÌNH BẢO AN NÀO?

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Bệnh nhân được đưa vào khoa cấp cứu trong tình trạng cần xử trí khẩn cấp. Trong thời gian chờ bác sĩ thăm khám, người nhà cho rằng bệnh viện chậm trễ cứu chữa nên lớn tiếng chửi bới, xông vào khu vực cấp cứu và dùng ghế sắt đánh một điều dưỡng đang làm nhiệm vụ, khiến điều dưỡng bị thương và làm náo loạn khu vực cấp cứu.

Tình huống đặt ra hai yêu cầu phải xử lý đồng thời: duy trì việc cấp cứu cho người bệnh và bảo đảm an toàn cho nhân viên y tế, người bệnh, người nhà và cơ sở khám chữa bệnh; đồng thời xác định trách nhiệm pháp lý của người có hành vi bạo lực.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Người hành nghề có quyền được bảo vệ

Theo Điều 40 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người hành nghề được quyền từ chối khám bệnh, chữa bệnh trong một số trường hợp, trong đó có trường hợp người bệnh hoặc thân nhân có hành vi xâm phạm thân thể, sức khỏe, tính mạng của người hành nghề khi đang thực hiện nhiệm vụ, trừ trường hợp người đó mất khả năng nhận thức hoặc làm chủ hành vi. Tuy nhiên, trong trường hợp thuộc diện phải tiếp tục xử trí, người hành nghề vẫn phải thực hiện nghĩa vụ sơ cứu, cấp cứu theo quy định.

Theo Điều 43, người hành nghề được bảo đảm an toàn, được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, sức khỏe, tính mạng và được phép tạm rời khỏi nơi làm việc khi bị đe dọa đến sức khỏe, tính mạng, nhưng phải báo cáo người chịu trách nhiệm chuyên môn hoặc lãnh đạo trực và cơ quan công an/chính quyền gần nhất.

Như vậy, người nhà có quyền phản ánh, khiếu nại về việc cấp cứu nhưng không có quyền sử dụng bạo lực để giải quyết bất đồng.

2. Xem xét trách nhiệm theo Điều 134 Bộ luật hình sự

Hành vi dùng ghế sắt đánh điều dưỡng có thể bị xem xét theo Điều 134  Bộ luật hình sự nếu có đủ yếu tố cấu thành tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe người khác.

Cần xác định:

• Người thực hiện có cố ý dùng ghế đánh điều dưỡng hay không;
• Điều dưỡng có bị thương tích và tỷ lệ tổn thương cơ thể bao nhiêu;
• Ghế sắt có được xác định là hung khí nguy hiểm trong hoàn cảnh cụ thể hay không;
• Hành vi có thuộc các trường hợp mà Điều 134 cho phép xử lý hình sự kể cả khi tỷ lệ thương tật dưới 11% hay không.

Không được mặc nhiên kết luận “dùng ghế sắt = chắc chắn phạm Điều 134”; phải căn cứ vật chứng, cách thức tấn công, thương tích và các tình tiết cụ thể.

3. Phân biệt với Điều 318 Bộ luật hình sự

Điều 318 Bộ luật hình sư chỉ được đặt ra khi hành vi đạt dấu hiệu của tội gây rối trật tự công cộng, tức không chỉ có hành vi đánh người mà còn phải đánh giá mức độ làm mất trật tự công cộng và các tình tiết liên quan.

Trong tình huống này, việc:

• xông vào khu vực cấp cứu;
• chửi bới, la hét;
• dùng ghế sắt tấn công;
• gây náo loạn;
• cản trở hoặc làm đình trệ hoạt động cấp cứu

có thể là căn cứ để xem xét Điều 318 nếu đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành. Việc sử dụng hung khí cũng có thể là tình tiết định khung theo khoản 2 Điều 318 nếu các điều kiện luật định được thỏa mãn.

Điều 134 và Điều 318 bảo vệ các quan hệ xã hội khác nhau: Điều 134 tập trung vào sức khỏe của điều dưỡng, còn Điều 318 tập trung vào trật tự công cộng. Vì vậy, trong một vụ việc, về nguyên tắc có thể phải xem xét cả hai tội, nhưng việc xử lý cụ thể phải căn cứ kết quả điều tra và các yếu tố cấu thành.

4. Quy định nội bộ và điều khoản với người bệnh

Bệnh viện cần quy định trong nội quy, quy chế, phiếu đăng ký dịch vụ hoặc cam kết của người bệnh/thân nhân:

• Tuân thủ nội quy và hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Không chửi bới, đe dọa, xúc phạm hoặc xâm phạm thân thể nhân viên y tế.
• Không tự ý xâm nhập khu vực hạn chế, đặc biệt là khu vực cấp cứu.
• Khiếu nại về chuyên môn phải thực hiện qua bộ phận tiếp nhận phản ánh, khiếu nại.
• Người vi phạm phải chịu trách nhiệm theo nội quy và pháp luật.

Các quy định này không được sử dụng để hạn chế nghĩa vụ cấp cứu người bệnh theo pháp luật.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

1. Về tâm lý

Người nhà bệnh nhân cấp cứu thường rơi vào trạng thái lo sợ, hoảng loạn, thiếu thông tin và mất kiểm soát cảm xúc. Trong khi đó, nhân viên y tế tuyến đầu chịu áp lực rất lớn về thời gian, chuyên môn và trách nhiệm.

Do đó, bệnh viện cần chủ động giải thích về tình trạng bệnh, quy trình cấp cứu và thời gian dự kiến xử trí để giảm hiểu lầm. Tuy nhiên, hoàn cảnh tâm lý chỉ giúp giải thích nguyên nhân, không mặc nhiên loại trừ trách nhiệm đối với hành vi bạo lực.

2. Về giáo dục

Bệnh viện cần thường xuyên tuyên truyền: Có quyền hỏi – có quyền phản ánh – có quyền khiếu nại, nhưng không có quyền đe dọa và bạo lực.

Người bệnh và thân nhân phải được hướng dẫn về khu vực được phép tiếp cận, người có thẩm quyền cung cấp thông tin và cách thức phản ánh khi không đồng ý với việc điều trị.

3. Về quản trị – quy trình bảo an khẩn cấp

Khi xuất hiện nguy cơ bạo lực, bệnh viện nên kích hoạt quy trình: Nhận diện nguy cơ → báo động an ninh → bảo vệ người bệnh và nhân viên → cô lập người gây rối → huy động bảo vệ/công an khi cần → duy trì cấp cứu → bảo toàn camera, vật chứng và lập biên bản.

Nhân viên y tế không nên tự mình đối đầu với người đang sử dụng vật nguy hiểm. Bệnh viện cần có camera, nút báo động khẩn cấp, kiểm soát người ra vào và lực lượng bảo vệ trực tại khu vực cấp cứu.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Giải pháp nên được xây dựng theo mô hình “3 lớp bảo vệ”:

Lớp 1 – Phòng ngừa

Kiểm soát người ra vào, camera giám sát, nút báo động, bảo vệ trực tại khoa cấp cứu, biển cảnh báo và phổ biến nội quy chống bạo lực.

Lớp 2 – Can thiệp

Khi xảy ra bạo lực: báo động – cô lập – bảo vệ nhân viên và người bệnh – huy động bảo vệ – thông báo công an khi cần thiết, đồng thời bố trí nhân sự khác tiếp tục cấp cứu.

Lớp 3 – Hậu kiểm

Khám và giám định thương tích; lưu giữ camera, vật chứng; lập biên bản; lấy lời khai nhân chứng; xác định trách nhiệm hình sự, dân sự và hành chính nếu có; đồng thời hỗ trợ tâm lý cho nhân viên bị hành hung.

Quan trọng nhất, bệnh viện phải vận hành theo “hai đường ray”:

Đường ray y tế: tiếp tục cấp cứu, bảo đảm quyền lợi của bệnh nhân.
Đường ray an ninh: kiểm soát hành vi bạo lực, bảo vệ nhân viên và xử lý người vi phạm.

KẾT LUẬN

Người nhà bệnh nhân có quyền yêu cầu giải thích, phản ánh hoặc khiếu nại về chất lượng khám chữa bệnh nhưng không có quyền dùng bạo lực để giải quyết bất đồng. Khi xuất hiện hành vi dùng ghế sắt hành hung điều dưỡng, bệnh viện phải nhanh chóng kích hoạt quy trình bảo an, bảo vệ người bệnh và nhân viên y tế, đồng thời bảo toàn chứng cứ để xem xét trách nhiệm theo Điều 134 và Điều 318 Bộ luật Hình sự tùy dấu hiệu cụ thể.

Bài học quản trị quan trọng là: một bệnh viện an toàn không chỉ bảo vệ người bệnh khỏi rủi ro y khoa mà còn phải bảo vệ nhân viên y tế khỏi bạo lực, bởi bảo vệ người thầy thuốc cũng chính là bảo vệ khả năng cứu chữa người bệnh.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời