Pháp luật về đất đai nông nghiệp môi trường
TÌNH HUỐNG SỐ 482: TRANH CHẤP ĐẤT LÂM NGHIỆP RỪNG TỰ NHIÊN MẤT DẤU MỐC GỐC DO SẠT LỞ BẠO LŨ THÌ XỬ LÝ THẾ NÀO?
Th9
TÌNH HUỐNG SỐ 482: TRANH CHẤP ĐẤT LÂM NGHIỆP RỪNG TỰ NHIÊN MẤT DẤU MỐC GỐC DO SẠT LỞ BẠO LŨ THÌ XỬ LÝ THẾ NÀO?
Tranh chấp ranh giới đất lâm nghiệp giữa các đơn vị quản lý rừng tại khu vực miền Trung luôn là bài toán vô cùng hóc húa. Khi thiên tai bão lũ lịch sử làm sạt lở địa chất, càn quét toàn bộ mốc giới thực địa, ranh giới giữa rừng tự nhiên giao khoán và diện tích rừng sản xuất trở nên mờ nhạt. Việc xử lý đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa quy định pháp luật về lâm nghiệp, đất đai và công nghệ đo đạc hiện đại để bảo đảm sự công bằng, giữ gìn an ninh rừng.
Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.
- 1.Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)
Công ty Lâm nghiệp Nhà nước X (gọi tắt là Công ty X) được Nhà nước giao quản lý, bảo vệ diện tích hơn 1.500 ha rừng tự nhiên tại khu vực huyện H, tỉnh Quảng Trị. Ngay giáp ranh với phần diện tích này là Hợp tác xã Lâm nghiệp B (gọi tắt là HTX B) – đơn vị nhận giao khoán bảo vệ rừng và trồng rừng kinh tế với diện tích khoảng 300 ha.
Địa hình ranh giới giữa hai đơn vị vốn là dông núi tự nhiên, được đánh dấu bằng 05 mốc bê tông cốt thép gốc thiết lập từ năm 2012. Tuy nhiên, sau đợt bão lũ lịch sử gây sạt lở địa chất nghiêm trọng tại miền Trung, toàn bộ 05 mốc giới bê tông bị đất đá cuốn trôi hoàn toàn, hiện trạng địa hình dông núi bị biến dạng nặng nề.
Năm 2026, khi giá trị gỗ rừng trồng và các tín chỉ carbon rừng tăng cao, HTX B tiến hành khai thác gỗ keo lai và mở rộng đầm sạt để trồng mới. Công ty X phát hiện và lập biên bản ngăn chặn, cho rằng HTX B đã lấn chiếm khoảng 15 ha đất thuộc hành lang bảo vệ rừng tự nhiên do Công ty X quản lý.
Ngược lại, đại diện HTX B (đại diện bởi ông Nguyễn Văn A) khẳng định toàn bộ diện tích 15 ha nói trên nằm trong ranh giới giao khoán của HTX từ trước, việc mất mốc gốc là do thiên tai và phía Công ty X đang “bắt chẹt” hợp tác xã địa phương. Lòng tham vật chất từ nguồn lợi lâm sản cùng rủi ro mất tài sản cá nhân của các xã viên khiến tranh chấp bùng nổ gay gắt, hai bên liên tục xảy ra xô xát tại thực địa, nguy cơ làm tổn hại nghiêm trọng đến tài nguyên rừng tự nhiên.
- 2.Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
Để phân định ranh giới một cách danh chính ngôn thuận, các bên phải dựa vào hành lang pháp lý chuẩn xác được quy định tại Luật Đất đai và Luật Lâm nghiệp hiện hành:
- Quy định về quản lý, bảo vệ rừng tự nhiên và giao đất lâm nghiệp
Căn cứ theo quy định của Luật Lâm nghiệp, rừng tự nhiên phải được quản lý, bảo vệ nghiêm ngặt và không được chuyển mục đích sử dụng trái phép sang mục đích khác.
Theo quy định tại Điều 14 Luật Lâm nghiệp năm 2017:
“1. Nguyên tắc quản lý, sử dụng, khai thác rừng:
- a) Rừng được quản lý bền vững, bảo tồn đa dạng sinh học, bảo đảm chức năng phòng hộ, bảo vệ môi trường…
- b) Nhà nước giao rừng, cho thuê rừng, thu hồi rừng, chuyển mục đích sử dụng rừng… theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan;
- c) Không chuyển mục đích sử dụng rừng tự nhiên sang mục đích khác, trừ dự án quan trọng quốc gia; dự án phục vụ quốc phòng, an ninh…”
(Trích Điều 14 Luật Lâm nghiệp năm 2017)
Do đó, bất kỳ hành vi xâm lấn, chặt phá hay mở rộng diện tích trồng rừng kinh tế vào ranh giới rừng tự nhiên do Công ty X quản lý đều là hành vi vi phạm pháp luật lâm nghiệp nghiêm trọng.
- Xử lý tranh chấp ranh giới đất đai do mất mốc giới thực địa
Khi mốc giới bê tông thực địa bị mất do sự kiện bất khả kháng (sạt lở thiên tai), căn cứ pháp lý duy nhất để xác định lại ranh giới chính là hồ sơ địa chính và dữ liệu không gian đất đai.
Theo quy định tại Điều 236 Luật Đất đai năm 2024:
“1. Tranh chấp đất đai giữa các bên sử dụng đất mà không thể hòa giải được thì giải quyết theo quy định của pháp luật…
- Tranh chấp đất đai mà các bên tranh chấp không có Giấy chứng nhận hoặc không có một trong các loại giấy tờ quy định… thì do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền hoặc Tòa án nhân dân giải quyết căn cứ vào hồ sơ địa chính, bản đồ địa chính qua các thời kỳ…”
(Trích Điều 236 Luật Đất đai năm 2024)
- Quy trình trưng cầu giám định kỹ thuật tọa độ mốc gốc
Trong trường hợp bản đồ giấy cũ bị sai lệch do sạt lở địa hình, pháp luật đất đai cho phép trưng cầu đơn vị đo đạc chuyên ngành thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Trị để phục hồi mốc gốc dựa trên hệ tọa độ VN-2000 và bản đồ giải thửa kỹ thuật số.
- 3.Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”
Về khía cạnh Tâm lý & Lòng tham vật chất
Tranh chấp ranh giới rừng luôn bùng nổ khi tài sản lâm sản có giá trị kinh tế cao. Lòng tham vật chất tự nhiên trỗi dậy khi các xã viên HTX B thấy diện tích 15 ha giáp ranh có thể khai thác và mở rộng sản xuất. Sự tiếc nuối cộng với tâm lý lo ngại rủi ro mất đi tài sản cá nhân (công sức khai phá, trồng trọt nhiều năm) khiến ông Nguyễn Văn A và các xã viên chọn thái độ ứng xử đối đầu gay gắt.
Ngược lại, Ban Giám đốc Công ty X lại mang áp lực hành chính nặng nề: Lo sợ bị truy cứu trách nhiệm quản lý vì để mất rừng tự nhiên, dẫn đến cách xử lý cứng nhắc, thiếu sự thấu cảm với sinh kế của bà con địa phương.
Về khía cạnh Quản trị hồ sơ và rủi ro thiên tai
Bài học quản trị đắt giá ở đây dành cho cả hai pháp nhân lâm nghiệp chính là sự “chủ quan” trong quản trị hồ sơ ranh giới đất đai vùng thiên tai. Việc phụ thuộc hoàn toàn vào mốc giới bê tông cắm tại thực địa miền Trung – nơi thường xuyên chịu sạt lở lũ quét – mà không chủ động số hóa tọa độ VN-2000 và lưu trữ dữ liệu ranh giới kỹ thuật số là lỗ hổng quản trị nghiêm trọng.
Về khía cạnh Giáo dục & Hòa giải xóm giềng
HTX B gồm các hộ dân sinh sống ngay tại địa phương, còn Công ty X là đơn vị đóng trên địa bàn. Việc đẩy nhau ra Tòa án hay cơ quan công an không chỉ làm gia tăng xung đột xã hội mà còn làm rạn nứt tình đoàn kết xóm giềng. Giáo dục cho bà con hiểu về tầm quan trọng của việc giữ gìn rừng tự nhiên đối với việc chống sạt lở, lũ quét cho chính làng quê mình là nền tảng để hòa giải bền vững.
- Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long
Để giải quyết dứt điểm tranh chấp, vừa bảo vệ được rừng tự nhiên vừa đảm bảo quyền lợi kinh doanh hợp pháp của HTX, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất quy trình giải quyết 3 bước:
Bước 1: Tạm dừng hiện trạng và đối thoại hòa giải nội bộ
Hai bên ký biên bản tạm dừng toàn bộ hoạt động san gạt, khai thác tại vùng giáp ranh 15 ha để giữ nguyên hiện trạng.
Lãnh đạo Công ty X và Ban Quản trị HTX Y tổ chức cuộc họp đối thoại thiện chí. Khai thông tâm lý: làm rõ mục tiêu chung là phát triển lâm nghiệp bền vững tại địa phương, tranh chấp kéo dài sẽ gây thiệt hại kinh tế cho cả hai bên.
Bước 2: Trưng cầu giám định kỹ thuật khôi phục mốc gốc
Nộp đơn đề nghị Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Trị trích xuất bản đồ giải thửa kỹ thuật số chuẩn hệ tọa độ VN-2000.
Đơn vị đo đạc chuyên trách sử dụng thiết bị đo đạc GPS chuyên dụng để phục hồi tọa độ tâm mốc M2, M3 trên thực địa; chôn đúc lại hệ thống mốc phụ trợ an toàn, kiên cố.
Chi phí trưng cầu đo đạc khôi phục mốc giới do hai bên thỏa thuận chia đều theo tỷ lệ hợp lý.
Bước 3: Xử lý hậu quả và điều chỉnh phương án quản lý
Trường hợp diện tích 15 ha thuộc Công ty X (Rừng tự nhiên): HTX Y phải bàn giao trả lại, khắc phục hậu quả (nếu có vi phạm) và dừng mọi hành vi tác động. Công ty X hỗ trợ di dời máy móc của HTX Y mà không phạt hành chính nội bộ nếu HTX Y tự nguyện chấp hành.
Trường hợp diện tích thuộc HTX Y: Công ty X xác nhận ranh giới để HTX Y tiếp tục khai thác và sản xuất kinh doanh theo đúng pháp luật.
Xây dựng Quy chế phối hợp giáp ranh: Hai bên lập Quy chế phối hợp tuần tra bảo vệ rừng và mốc giới định kỳ hàng năm, đặc biệt là sau mỗi mùa mưa bão.
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/
Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.