TÌNH HUỐNG SỐ 426: MỘT TẬP ĐOÀN KINH TẾ XIN GIAO QUỸ ĐẤT SẠCH VEN BIỂN ĐỂ ĐẦU TƯ DỰ ÁN KHU DU LỊCH SINH THÁI, NHƯNG KHU ĐẤT CHỨA DIỆN TÍCH RỪNG ĐẶC DỤNG NGẬP MẶN BẢO TỒN: ĐIỀU KIỆN XIN PHÊ DUYỆT?

 

TÌNH HUỐNG SỐ 426: MỘT TẬP ĐOÀN KINH TẾ XIN GIAO QUỸ ĐẤT SẠCH VEN BIỂN ĐỂ ĐẦU TƯ DỰ ÁN KHU DU LỊCH SINH THÁI, NHƯNG KHU ĐẤT CHỨA DIỆN TÍCH RỪNG ĐẶC DỤNG NGẬP MẶN BẢO TỒN: ĐIỀU KIỆN XIN PHÊ DUYỆT?

Bờ biển đẹp, quỹ đất sạch và những cánh rừng ngập mặn nguyên sinh – chính sự cộng hưởng ấy vừa là sức hút, vừa là rào cản pháp lý lớn nhất đối với không ít dự án du lịch sinh thái ven biển hiện nay. Khi lợi ích kinh tế của nhà đầu tư chạm vào ranh giới bảo tồn thiên nhiên, bài toán không đơn thuần nằm ở cấp tỉnh mà phải được đưa lên đến cấp có thẩm quyền.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống thực tế dưới đây để làm rõ điều kiện, trình tự xin phê duyệt trong trường hợp này.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

 

• Tập đoàn H là một tập đoàn kinh tế đa ngành, có văn bản đề nghị UBND tỉnh Q giao quỹ đất sạch ven biển tại xã T để triển khai Dự án Khu du lịch sinh thái nghỉ dưỡng cao cấp với tổng diện tích quy hoạch khoảng 180ha, tổng mức đầu tư dự kiến hơn 3.000 tỷ đồng, kỳ vọng tạo đột phá cho ngành du lịch địa phương.
• Qua rà soát hồ sơ, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Q phát hiện trong ranh giới khu đất có khoảng 35ha là rừng đặc dụng ngập mặn thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên ven biển do tỉnh quản lý, là nơi cư trú của nhiều loài thủy sinh, chim di cư quý hiếm và có vai trò chắn sóng, chống sạt lở, ứng phó biến đổi khí hậu cho toàn bộ vùng ven biển xã T.
• Tập đoàn H đề nghị được điều chỉnh quy hoạch, chuyển đổi một phần diện tích rừng đặc dụng nêu trên sang đất thương mại – dịch vụ để làm hạng mục nghỉ dưỡng sinh thái, đồng thời cam kết giữ nguyên hiện trạng, bảo tồn phần diện tích rừng ngập mặn còn lại kết hợp khai thác du lịch trải nghiệm.
• Trước đề xuất này, tỉnh Q lúng túng vì cho rằng vượt thẩm quyền của địa phương, trong khi Tập đoàn H mong muốn được hướng dẫn cụ thể về điều kiện, hồ sơ, trình tự để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt càng sớm càng tốt nhằm không lỡ tiến độ, cơ hội đầu tư.

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
3. a) Về thẩm quyền quyết định chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng đặc dụng

Rừng đặc dụng ngập mặn ven biển thuộc loại rừng có chế độ quản lý, bảo vệ nghiêm ngặt nhất trong hệ thống phân loại rừng của Việt Nam. Việc quyết định chủ trương chuyển mục đích sử dụng loại rừng này không thuộc thẩm quyền của UBND cấp tỉnh mà được xác định theo quy định tại khoản 1 Điều 20 Luật Lâm nghiệp 2017 ( sửa đổi, bổ sung 2018, 2024,2025):

“1. Thẩm quyền quyết định chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác:

1. a) Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định chủ trương, điều chỉnh chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác, trừ trường hợp quy định tại điểm b khoản này;
2. b) Trường hợp dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh chấp thuận, quyết định chủ trương đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, Luật Dầu khí thì văn bản chấp thuận hoặc quyết định chủ trương đầu tư dự án đồng thời là chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác.”

Đối chiếu vào tình huống, diện tích rừng đặc dụng ngập mặn cần chuyển đổi là 35ha, theo quy định trên thì thẩm quyền quyết định chủ trương chuyển mục đích sử dụng thuộc về Hội đồng nhân dân tỉnh. Đây là câu trả lời trực tiếp cho vướng mắc của địa phương: hồ sơ dự án bắt buộc phải được trình lên cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định trước khi có thể tiếp tục các bước giao đất, cho thuê đất tiếp theo.

1. b) Về điều kiện để được chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác

Việc trình phê duyệt không có nghĩa là đương nhiên được chấp thuận. Hồ sơ của Tập đoàn H phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định tại Điều 19 Luật Lâm nghiệp năm 2017 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Đất đai và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan):

Điều kiện chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác:

1. Phù hợp với quy hoạch lâm nghiệp hoặc quy hoạch tỉnh hoặc quy hoạch sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai;
2. Được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác theo quy định tại khoản 1 Điều 20 của Luật Lâm nghiệp;
3. Hoàn thành nghĩa vụ nộp tiền trồng rừng thay thế.

Lưu ý pháp lý: Trường hợp dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh chấp thuận, quyết định chủ trương đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư, đầu tư công, đầu tư theo phương thức đối tác công tư, dầu khí thì văn bản chấp thuận hoặc quyết định chủ trương đầu tư dự án đồng thời là chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác.

Như vậy, để dự án được thông qua, Tập đoàn H bắt buộc phải chứng minh được sự phù hợp quy hoạch, có quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư từ cơ quan có thẩm quyền và hoàn tất nghĩa vụ tài chính về trồng rừng thay thế theo đúng quy định pháp luật hiện hành.

1. c) Về nghĩa vụ đánh giá tác động môi trường

Vì dự án sử dụng đất có yếu tố nhạy cảm về môi trường (nằm trong khu bảo tồn thiên nhiên, thuộc các loại rừng theo pháp luật lâm nghiệp), dự án của Tập đoàn H thuộc nhóm dự án đầu tư phải lập báo cáo đánh giá tác động môi trường theo quy định tại:

“Dự án đầu tư nhóm I là dự án có nguy cơ tác động xấu đến môi trường mức độ cao, bao gồm: … c) Dự án sử dụng đất, đất có mặt nước, khu vực biển với quy mô lớn hoặc với quy mô trung bình nhưng có yếu tố nhạy cảm về môi trường…” *(Điểm c khoản 3 Điều 28, liên hệ Điều 30 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020)*

Theo đó, Tập đoàn H bắt buộc phải lập Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), trong đó phải đánh giá cụ thể tác động đến hệ sinh thái rừng ngập mặn, đa dạng sinh học và chức năng phòng hộ ven biển, đồng thời phải tổ chức tham vấn cộng đồng dân cư và các cơ quan chuyên môn liên quan trước khi được thẩm định, phê duyệt.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý

Tâm lý phổ biến của không ít nhà đầu tư lớn khi đứng trước cơ hội “đất vàng” ven biển là mong muốn đẩy nhanh tiến độ, đôi khi có xu hướng xem quy định bảo tồn như một “thủ tục cần vượt qua” hơn là một giá trị cần tôn trọng. Trong khi đó, cộng đồng dân cư địa phương và các nhà khoa học môi trường lại mang tâm lý lo lắng, hoài nghi về việc đánh đổi hệ sinh thái ngập mặn – vốn gắn liền với sinh kế đánh bắt, nuôi trồng thủy sản và an toàn trước thiên tai – để đổi lấy lợi ích kinh tế ngắn hạn từ du lịch.

Về khía cạnh Giáo dục cộng đồng và định hướng phát triển

Đây là dịp để truyền thông, giáo dục cộng đồng và cả giới đầu tư hiểu rằng phát triển du lịch sinh thái bền vững không đồng nghĩa với việc bê tông hóa hay thu hẹp diện tích rừng bảo tồn, mà phải lấy chính hệ sinh thái tự nhiên làm giá trị cốt lõi để khai thác lâu dài – một khu du lịch sinh thái “ăn mòn” chính tài nguyên sinh thái nó dựa vào sẽ không thể bền vững.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro dự án

Về phía Tập đoàn H, bài học quản trị quan trọng là: mọi dự án có liên quan đến rừng đặc dụng, khu bảo tồn cần được khảo sát, đánh giá pháp lý về hiện trạng rừng và ranh giới bảo tồn ngay từ giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi, để chủ động tính toán chi phí, thời gian thực hiện ĐTM, cũng như thời gian trình các cấp thẩm quyền vào ngay trong kế hoạch tài chính và tiến độ tổng thể của dự án, tránh tình trạng bị động, kỳ vọng sai về thời gian triển khai.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để hồ sơ dự án có cơ sở vững chắc trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất phương án 4 bước như sau:

Bước 1 – Điều chỉnh quy hoạch, tách bạch ranh giới bảo tồn: Tập đoàn H phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Q rà soát lại chính xác ranh giới, diện tích rừng đặc dụng ngập mặn (35ha) trong tổng thể dự án, đề xuất phương án quy hoạch giữ nguyên vùng lõi có giá trị đa dạng sinh học cao, chỉ xin chuyển đổi phần diện tích thực sự cần thiết cho các hạng mục công trình, giảm thiểu tối đa diện tích và mức độ tác động.

Bước 2 – Hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền theo đúng quy định:** UBND tỉnh Q có trách nhiệm tổng hợp hồ sơ trình cơ quan chuyên môn thẩm định trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng theo đúng quy định pháp luật.

Bước 3 – Chủ động hoàn thành nghĩa vụ tài chính và lập ĐTM chất lượng cao:** Tập đoàn H chủ động hoàn thành nghĩa vụ nộp tiền trồng rừng thay thế, đồng thời mời đơn vị tư vấn môi trường độc lập, có uy tín lập báo cáo ĐTM khách quan, tổ chức tham vấn cộng đồng dân cư minh bạch để tăng tính thuyết phục của hồ sơ.

Bước 4 – Thiết kế dự án theo mô hình du lịch sinh thái cộng sinh với rừng ngập mặn Thay vì xem rừng ngập mặn còn lại là phần diện tích “phụ trợ”, Tập đoàn H nên xây dựng mô hình khai thác du lịch trải nghiệm sinh thái (đi bộ trên cầu gỗ xuyên rừng, chèo thuyền ngắm chim, giáo dục môi trường cho du khách…) gắn với công tác bảo tồn, vừa tạo giá trị khác biệt cho sản phẩm du lịch, vừa củng cố tính chính danh, bền vững của dự án trong mắt cơ quan quản lý và cộng đồng.

Một dự án du lịch sinh thái chỉ thực sự xứng đáng với tên gọi của nó khi sự phát triển kinh tế được đặt trên nền tảng tôn trọng và gìn giữ chính hệ sinh thái đã làm nên giá trị của vùng đất đó.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai, rừng, môi trường hoặc đầu tư dự án, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống website `tuvanphapluattamlygiaoduc.vn` hoặc qua số hotline: **0898.627.762** để được hỗ trợ kịp thời.