TÌNH HUỐNG SỐ 415: TRANH CHẤP ĐẤT LÂM NGHIỆP GIỮA BAN QUẢN LÝ RỪNG ĐẶC DỤNG VÀ CÔNG TY ĐIỆN GIÓ VỀ HÀNH LANG AN TOÀN CÁNH QUẠT TUA-BIN VÀ THẢM THỰC VẬT BẢO TỒN XỬ LÝ THẾ NÀO?

TÌNH HUỐNG SỐ 415: TRANH CHẤP ĐẤT LÂM NGHIỆP GIỮA BAN QUẢN LÝ RỪNG ĐẶC DỤNG VÀ CÔNG TY ĐIỆN GIÓ VỀ HÀNH LANG AN TOÀN CÁNH QUẠT TUA-BIN VÀ THẢM THỰC VẬT BẢO TỒN XỬ LÝ THẾ NÀO?

Tranh chấp giữa mục tiêu phát triển năng lượng tái tạo và nhiệm vụ bảo tồn đa dạng sinh học đang trở thành bài toán quản trị phức tạp tại nhiều địa phương. Đặc biệt, việc xác định quyền sử dụng đất, thẩm quyền giao đất đa mục đích và phạm vi tác động của hành lang an toàn cánh quạt tua-bin điện gió đối với thảm thực vật rừng đặc dụng thường phát sinh các xung đột pháp lý căng thẳng.

Dưới góc nhìn tích hợp đa ngành, ThS. Nguyễn Hữu Long sẽ phân tích toàn diện tình huống thực tế này nhằm mang lại giải pháp cân bằng giữa pháp luật, quản trị sinh thái và sự phát triển bền vững.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Năm 2022, Công ty Cổ phần Năng lượng Tái tạo X (Công ty X) được Ủy ban nhân dân tỉnh C phê duyệt dự án đầu tư Nhà máy điện gió X tại địa bàn xã B, huyện D. Để vận hành hệ thống, Công ty X được giao và thuê đất để xây dựng chân móng các trụ tua-bin.

Tuy nhiên, khi các trụ tua-bin đi vào hoạt động thương mại từ giữa năm 2024, Ban Quản lý Rừng đặc dụng Y (Ban Quản lý Y) phát hiện diện tích quét của cánh quạt tua-bin (đường kính cánh quạt lên đến 150m) có bán kính trùm qua khoảng 4,5 ha diện tích rừng đặc dụng thuộc phân khu phục hồi sinh thái do Ban Quản lý Y được giao quản lý, bảo vệ.

Đầu năm 2026, Ban Quản lý Y tiến hành kiểm tra và lập biên bản yêu cầu Công ty X tạm dừng vận hành 3 trụ tua-bin với các lý do:

Việc quay của cánh quạt tạo ra tiếng ồn, độ rung và hành lang an toàn không gian làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến thảm thực vật, đường bay của các loài động vật hoang dã và hệ sinh thái rừng đặc dụng.

Công ty X chưa thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng rừng hoặc thuê môi trường rừng đối với phần hành lang an toàn tĩnh/động không gian trên không của cánh quạt.

Ngược lại, đại diện Công ty X cho rằng:

Phần chân móng trụ tua-bin hoàn toàn nằm ngoài ranh giới rừng đặc dụng (đã được giao đất hợp pháp).

Không gian vệt quét cánh quạt ở độ cao trên 100m không chiếm đất mặt đất, không làm mất diện tích rừng trên thực địa nên không thuộc trường hợp phải chuyển mục đích sử dụng rừng theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 và Luật Lâm nghiệp năm 2017.

Tranh chấp kéo dài dẫn đến nguy cơ dừng vận hành dự án nguồn điện quốc gia, phát sinh thiệt hại kinh tế lớn cho doanh nghiệp, đồng thời gia tăng mâu thuẫn giữa cơ quan quản lý nhà nước về bảo tồn và nhà đầu tư.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Để giải quyết triệt để tranh chấp này, cần làm rõ hiệu lực pháp lý và sự giao thoa giữa các văn bản quy phạm pháp luật gồm Luật Đất đai năm 2024, Luật Lâm nghiệp năm 2017 và Luật Điện lực năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2018, 2022).

2.1. Về quyền sử dụng không gian bề mặt đất và hành lang bảo vệ an toàn công trình điện

Lập luận của Công ty X cho rằng không gian trên không không thuộc phạm vi quản lý đất đai là chưa phù hợp với nguyên tắc pháp lý hiện hành.

Khoản 2 Điều 139 Luật Đất đai năm 2024 quy định về Bề mặt đất và khoảng không gian trên không, lòng đất:

“Chính phủ quy định cụ thể việc sử dụng bề mặt đất, khoảng không gian trên không, lòng đất.”

(Theo quy định pháp luật đất đai hiện hành, quyền sử dụng đất của người sử dụng đất bao gồm cả khoảng không gian trên không gắn liền với thửa đất trong phạm vi độ cao do pháp luật quy định).

Đồng thời, theo quy định của pháp luật về điện lực, chủ đầu tư có trách nhiệm bảo đảm an toàn cho công trình điện lực và hành lang bảo vệ an toàn.

Khoản 1 Điều 50 Luật Điện lực năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2018) quy định:

“Hành lang bảo vệ an toàn công trình điện lực là khoảng không gian và diện tích đất hoặc mặt nước cần thiết để bảo đảm công trình điện lực vận hành an toàn và bảo vệ sức khỏe, tính mạng của con người, tài sản của Nhà nước, tổ chức, cá nhân.”

Khi cánh quạt tua-bin quét qua khoảng không gian thuộc ranh giới đất rừng đặc dụng, Công ty X đã xác lập một phạm vi hành lang an toàn công trình đè lên không gian quản lý của Ban Quản lý Y. Việc này giới hạn một số quyền vận hành, tác động sinh thái và hoạt động phát triển thảm thực vật trong phạm vi ảnh hưởng.

2.2. Về chế định quản lý, bảo vệ rừng đặc dụng và thảm thực vật

Rừng đặc dụng là loại rừng được thành lập để bảo tồn thiên nhiên, mẫu chuẩn hệ sinh thái, bảo vệ nguồn gen sinh vật. Việc phát sinh công trình có không gian ảnh hưởng đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt quy chế quản lý rừng.

Điều 52 Luật Lâm nghiệp năm 2017 quy định về khai thác lâm sản trong rừng đặc dụng:

(Quy định chi tiết các điều kiện và phương thức khai thác, tác động lâm sản trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và phân khu phục hồi sinh thái của rừng đặc dụng).

Khoản 1, khoản 4 Điều 9 Luật Lâm nghiệp năm 2017 quy định các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động lâm nghiệp:

“1. Chặt, phá, khai thác, lấn, chiếm rừng trái pháp luật.

4. Hủy hoại tài nguyên rừng, hệ sinh thái rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, cảnh quan thiên nhiên.”

Nếu việc vận hành cánh quạt tạo ra tác động tiêu cực đến thảm thực vật rừng bảo tồn (chặt tỉa ngọn cây để đảm bảo khoảng cách an toàn tĩnh, hoặc tần số âm thanh xua đuổi động vật), Công ty X bắt buộc phải lập báo cáo đánh giá tác động môi trường/sinh thái bổ sung và được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

2.3. Quy định về sử dụng đất đa mục đích và thuê môi trường rừng

Trường hợp cánh quạt tua-bin không chiếm đất trên bề mặt nhưng chiếm dụng không gian và hạn chế năng lượng sinh thái của rừng đặc dụng, pháp luật hiện hành mở ra cơ chế xử lý thông qua giao đất đa mục đích hoặc thuê môi trường rừng.

Điều 218 Luật Đất đai năm 2024 quy định về sử dụng đất kết hợp đa mục đích:

“Các loại đất được sử dụng kết hợp đa mục đích bao gồm: Đất nông nghiệp được sử dụng kết hợp với mục đích thương mại, dịch vụ, chăn nuôi, trồng cây dược liệu… Việc sử dụng đất kết hợp đa mục đích không làm thay đổi loại đất theo phân loại đất và không làm ảnh hưởng đến việc bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên.”

 

Do đó, Công ty X không nhất thiết phải làm thủ tục thu hồi đất hay chuyển mục đích sử dụng đất rừng đặc dụng sang đất năng lượng đối với 4,5 ha này, nhưng bắt buộc phải ký Hợp đồng thuê môi trường rừng hoặc thỏa thuận bồi thường/hỗ trợ hạn chế khả năng sử dụng đất với Ban Quản lý Y theo quy định của Luật Lâm nghiệp và Luật Đất đai.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

3.1. Xung đột lợi ích và tâm lý “phòng thủ” của các bên

Trong tình huống này, xung đột phát sinh từ sự khác biệt về mục tiêu cốt lõi:

Ban Quản lý Y (Góc nhìn Bảo tồn & Pháp lý): Mang tâm lý lo ngại trách nhiệm quản lý. Nếu xảy ra suy giảm thảm thực vật hoặc suy giảm đa dạng sinh học do vệt quét cánh quạt mà không có biên bản hay cơ chế quản lý, họ sẽ là bên chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc buông lỏng quản lý rừng đặc dụng.

Công ty X (Góc nhìn Kinh doanh & Kỹ thuật): Tập trung vào tiến độ, doanh thu phát điện và tối ưu hóa vị trí móng trụ. Tâm lý cho rằng việc “không chạm đất” thì không vi phạm dẫn đến sự chủ quan, thiếu tham vấn các bên liên quan ngay từ khâu lập dự án.

3.2. Quản trị quy trình tích hợp và đánh giá tác động sinh thái (EIA)

Bài học quản trị đắt giá ở đây là sự đứt gãy trong khâu tham vấn cộng đồng và đánh giá tác động không gian. Khi phê duyệt vị trí trụ tua-bin, cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp mới chỉ tính toán “diện tích chân móng” (đất chiếm dụng vĩnh viễn) mà bỏ qua “diện tích không gian vệt quét” (đất/không gian chịu ảnh hưởng liên tục).

Quản trị hiện đại đòi hỏi góc nhìn tổng thể: Một công trình năng lượng sạch không thể được coi là “xanh” hoàn toàn nếu nó xâm phạm hoặc làm tổn hại đến giá trị đa dạng sinh học của rừng bảo tồn.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết hài hòa xung đột, đảm bảo tính tuân thủ pháp luật, bảo vệ hệ sinh thái rừng đặc dụng đồng thời giữ an toàn cho dòng vốn đầu tư năng lượng tái tạo, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất phương án giải quyết 4 bước như sau:

Bước 1: Lập Tổ công tác liên ngành đo đạc hiện trạng không gian

UBND tỉnh C cần chỉ đạo Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp cùng Ban Quản lý Y và Công ty X tiến hành đo đạc tọa độ không gian 3D đối với 3 trụ tua-bin. Xác định chính xác diện tích vệt quét cánh quạt trên không, độ cao khoảng cách từ ngọn thảm thực vật đến điểm thấp nhất của cánh quạt để làm căn cứ pháp lý xử lý.

Bước 2: Đánh giá tác động đa dạng sinh học độc lập

Công ty X phối hợp với Ban Quản lý Y thuê một đơn vị tư vấn độc lập về sinh thái rừng để thực hiện Đánh giá tác động bổ sung về đa dạng sinh học.

Nếu vệt quét cánh quạt không làm chết hay phải chặt hạ cây rừng, nhưng ảnh hưởng đến đường bay của chim/dơi hoặc gây ra tiếng ồn: Công ty X áp dụng các giải pháp kỹ thuật bổ sung (cài đặt cảm biến tự động dừng quạt khi có đàn chim di cư, điều chỉnh tốc độ quay theo mùa…).

Nếu bắt buộc phải phát quang một số cành ngọn để bảo đảm khoảng cách an toàn điện lực: Phải lập hồ sơ xin phép duyệt phương án tác động rừng theo quy định của Luật Lâm nghiệp năm 2017.

Bước 3: Xác lập Hợp đồng thuê môi trường rừng và chi trả dịch vụ môi trường rừng

Hai bên không cần đẩy nhau đến bờ vực tranh chấp tại Tòa án. Công ty X và Ban Quản lý Y thực hiện thỏa thuận dân sự – hành chính theo quy định:

Lập thủ tục đăng ký Sử dụng đất kết hợp đa mục đích theo Điều 218 Luật Đất đai năm 2024.

Công ty X thực hiện ký Hợp đồng thuê môi trường rừng hoặc chi trả tiền Dịch vụ môi trường rừng đối với diện tích 4,5 ha chịu ảnh hưởng của hành lang không gian.

Nguồn kinh phí này sẽ được Ban Quản lý Y tái đầu tư vào công tác tuần tra, bảo vệ rừng, trồng bổ sung thảm thực vật tầng thấp và giám sát đa dạng sinh học tại phân khu phục hồi sinh thái.

Bước 4: Chuẩn hóa quy trình quản trị rủi ro cho các dự án năng lượng tái tạo

Chủ đầu tư cần rút kinh nghiệm quản trị: Đối với các dự án điện gió, điện mặt trời tiếp theo, khâu khảo sát địa hình phải đưa “hành lang quay của cánh quạt” và “bán kính an toàn tĩnh/động” vào hồ sơ xin giao đất, thuê đất ngay từ đầu, tránh lỗ hổng pháp lý về sau.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.