1. TÌNH HUỐNG SỐ 394: TRƯỜNG TIỂU HỌC CÔNG LẬP TỪ CHỐI TIẾP NHẬN HỌC SINH KHUYẾT TẬT NHẸ (TỰ KỶ THỂ NHẸ) NHẬP HỌC ĐÚNG TUYẾN: ĐÚNG HAY SAI LUẬT?

Chuỗi tình huống chuyên sâu tư vấn pháp luật trong lĩnh vực giáo dục

Góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị

Một đứa trẻ có thể học chậm hơn, giao tiếp khác hơn hoặc cần nhiều sự hỗ trợ hơn những bạn cùng tuổi. Nhưng sự khác biệt ấy không thể trở thành lý do để cánh cổng trường học đóng lại trước em.

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

1. Cánh cổng trường và lời từ chối khiến phụ huynh bàng hoàng

Tháng 8, trước thềm năm học mới, vợ chồng ông Nguyễn Văn A và bà Trần Thị B, trú tại phường C, tỉnh D, chuẩn bị hồ sơ cho con trai là cháu Nguyễn Văn M, 6 tuổi, vào lớp 1 tại Trường Tiểu học công lập X. Đây là trường thuộc địa bàn tuyển sinh theo nơi cư trú của gia đình.

Cháu M được đánh giá có rối loạn phổ tự kỷ mức độ nhẹ, khả năng vận động bình thường, có thể tự ăn uống, vệ sinh cá nhân, nhận biết chữ cái và con số, thực hiện được các yêu cầu đơn giản. Khó khăn chủ yếu của cháu nằm ở giao tiếp xã hội, khả năng thích nghi với môi trường mới và đôi lúc phản ứng mạnh khi bị thay đổi thói quen.

Gia đình xác định mong muốn cho cháu học giáo dục hòa nhập, để cháu vừa được tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông vừa có cơ hội giao tiếp, học tập và phát triển cùng những trẻ em khác.

Tuy nhiên, sau khi biết tình trạng của cháu, đại diện nhà trường trao đổi với gia đình rằng:

“Trường đông học sinh, giáo viên không có chuyên môn dạy trẻ tự kỷ. Gia đình nên cho cháu sang trường chuyên biệt để thuận lợi hơn.”

Gia đình đề nghị được nộp hồ sơ chính thức nhưng tiếp tục nhận được lời giải thích rằng việc tiếp nhận cháu có thể khiến giáo viên “khó quản lý lớp”, ảnh hưởng kết quả chung và nhà trường “không đủ điều kiện”.

2. Vấn đề pháp lý được đặt ra

Tình huống tưởng như chỉ là một quyết định chuyên môn của nhà trường nhưng thực chất đặt ra hàng loạt vấn đề pháp lý và quản trị giáo dục:

• Trẻ khuyết tật có quyền học tại trường phổ thông công lập hay bắt buộc phải học tại trường chuyên biệt?
• Giáo dục hòa nhập là quyền của trẻ hay phụ thuộc hoàn toàn vào sự đồng ý của hiệu trưởng?
• Nhà trường có thể viện dẫn lý do thiếu giáo viên chuyên môn, sĩ số đông hoặc lo ảnh hưởng thành tích để từ chối hay không?
• Nếu việc từ chối xuất phát trực tiếp từ tình trạng khuyết tật của trẻ thì có phải là phân biệt đối xử?
• Phụ huynh cần làm gì để bảo vệ quyền học tập của con nhưng vẫn duy trì được quan hệ hợp tác lâu dài với nhà trường?

Câu trả lời về nguyên tắc pháp lý là: nếu cháu thuộc đối tượng được tiếp nhận theo quy định tuyển sinh và việc từ chối chỉ xuất phát từ tình trạng khuyết tật/tự kỷ của cháu, thì nhà trường không thể tùy tiện đóng cửa cơ hội học tập hòa nhập của trẻ.

Luật Người khuyết tật xác định phân biệt đối xử với người khuyết tật bao gồm hành vi từ chối, có thành kiến hoặc hạn chế quyền của một người vì lý do khuyết tật.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Giáo dục tiểu học là giáo dục bắt buộc

Điểm xuất phát quan trọng nhất là Điều 14 Luật Giáo dục năm 2019: giáo dục tiểu học là giáo dục bắt buộc; Nhà nước có trách nhiệm thực hiện giáo dục bắt buộc trong cả nước và bảo đảm các điều kiện để thực hiện.

Gia đình, người giám hộ cũng có trách nhiệm tạo điều kiện cho trẻ trong độ tuổi được học tập và hoàn thành giáo dục bắt buộc.

Như vậy, việc một đứa trẻ bước vào lớp 1 không đơn thuần là câu chuyện “xin trường cho học”. Đằng sau đó là quyền học tập của trẻ, nghĩa vụ của gia đình và trách nhiệm bảo đảm giáo dục bắt buộc của Nhà nước.

Đặc biệt, trẻ khuyết tật không nằm ngoài hệ thống giáo dục bắt buộc.

2. Luật Giáo dục bảo vệ nguyên tắc giáo dục hòa nhập và không phân biệt đối xử

Điều 15 Luật Giáo dục năm 2019 xác định giáo dục hòa nhập là phương thức giáo dục nhằm đáp ứng nhu cầu và khả năng khác nhau của người học, bảo đảm quyền học tập bình đẳng, chất lượng giáo dục phù hợp với nhu cầu, đặc điểm và khả năng của người học; đồng thời tôn trọng sự đa dạng, khác biệt và không phân biệt đối xử.

Nhà nước có chính sách hỗ trợ giáo dục hòa nhập đối với người học là người khuyết tật.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với trẻ tự kỷ.

Không thể lấy một “chuẩn học sinh lý tưởng” rồi buộc tất cả trẻ em phải giống nhau mới được bước vào trường học. Triết lý của giáo dục hòa nhập đi theo chiều ngược lại: hệ thống giáo dục cần thích ứng hợp lý với sự khác biệt của người học.

3. Luật Người khuyết tật khẳng định quyền học tập của trẻ

Theo Điều 27 Luật Người khuyết tật năm 2010, Nhà nước tạo điều kiện để người khuyết tật được học tập phù hợp với nhu cầu và khả năng; người khuyết tật còn được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ trong quá trình giáo dục.

Đáng chú ý hơn, Điều 28 Luật Người khuyết tật quy định ba phương thức giáo dục:

Giáo dục hòa nhập – giáo dục bán hòa nhập – giáo dục chuyên biệt.

Trong đó, pháp luật xác định:

Giáo dục hòa nhập là phương thức giáo dục chủ yếu đối với người khuyết tật.

Giáo dục bán hòa nhập và giáo dục chuyên biệt được thực hiện khi chưa đủ điều kiện để người khuyết tật học theo phương thức giáo dục hòa nhập. Cha mẹ hoặc người giám hộ cũng có quyền lựa chọn phương thức giáo dục phù hợp với sự phát triển của người khuyết tật.

Do đó, quan niệm:

“Trẻ tự kỷ thì phải học trường chuyên biệt”

là một cách hiểu không phù hợp với tinh thần của pháp luật hiện hành.

4. Điều 30 Luật Người khuyết tật – quy định đặc biệt quan trọng đối với tình huống

Đây chính là “lá chắn pháp lý” trực tiếp nhất.

Theo Điều 30 Luật Người khuyết tật năm 2010, cơ sở giáo dục phải bảo đảm điều kiện dạy và học phù hợp đối với người khuyết tật và không được từ chối tiếp nhận người khuyết tật nhập học trái với quy định của pháp luật; đồng thời phải cải tạo, nâng cấp cơ sở vật chất chưa bảo đảm điều kiện tiếp cận.

Bởi vậy, trong tình huống của cháu M, cần phân biệt rất rõ:

Nhà trường có quyền kiểm tra điều kiện, hồ sơ tuyển sinh và đánh giá nhu cầu hỗ trợ giáo dục của học sinh theo quy định, nhưng không thể biến tình trạng “tự kỷ nhẹ” thành một điều kiện loại trừ tự động.

Nếu cháu thuộc diện tuyển sinh của trường, đáp ứng các điều kiện nhập học theo quy định và gia đình lựa chọn giáo dục hòa nhập phù hợp với khả năng của cháu, thì việc nói đơn giản rằng “cháu tự kỷ nên trường không nhận” có nguy cơ trực tiếp xâm phạm quyền học tập của trẻ.

5. Thông tư 03/2018/TT-BGDĐT: trường không chỉ “được nhận” mà còn có nhiệm vụ tiếp nhận

Điều 5 Thông tư 03/2018/TT-BGDĐT về giáo dục hòa nhập đối với người khuyết tật quy định cơ sở giáo dục thực hiện giáo dục hòa nhập có nhiệm vụ:

“Phát hiện, huy động và tiếp nhận người khuyết tật học tập tại cơ sở giáo dục.”

Cơ sở giáo dục còn phải bố trí lớp học phù hợp; xây dựng, thực hiện kế hoạch giáo dục hòa nhập; xây dựng môi trường thân thiện để người khuyết tật được tôn trọng, hỗ trợ, hợp tác và tham gia bình đẳng vào hoạt động giáo dục.

Thông tư cũng quy định về hồ sơ, kế hoạch giáo dục cá nhân, trách nhiệm phối hợp giữa giáo viên, gia đình và nhân viên hỗ trợ giáo dục người khuyết tật.

Điều đó cho thấy giải pháp pháp luật hướng tới không phải:

“Khó dạy → từ chối.”

Mà phải là:

“Có nhu cầu đặc biệt → đánh giá → lập kế hoạch → bố trí hỗ trợ → phối hợp gia đình → giáo dục hòa nhập phù hợp.”

6. Thiếu giáo viên chuyên biệt có phải căn cứ để từ chối?

Không thể mặc nhiên coi đây là căn cứ hợp pháp để loại học sinh khỏi trường.

Thiếu nhân lực, kinh nghiệm hoặc cơ sở vật chất là bài toán quản trị mà cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý phải tìm phương án khắc phục, chứ về nguyên tắc không nên chuyển toàn bộ hậu quả của sự thiếu hụt đó sang một đứa trẻ bằng việc tước bỏ cơ hội học hòa nhập.

Nhà trường có thể phối hợp với trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập và các tổ chức, cá nhân liên quan để hỗ trợ học sinh; Thông tư 03/2018/TT-BGDĐT cũng đặt ra cơ chế phối hợp chuyên môn này.

7. Cẩn trọng với “rào cản mềm”

Trong thực tế, đáng lo không chỉ là quyết định ghi thẳng:

“Không nhận vì trẻ tự kỷ.”

Rào cản đôi khi xuất hiện tinh vi hơn:

“Lớp đã đủ.”

“Cô giáo không quản được.”

“Cháu vào đây sẽ rất thiệt thòi.”

“Trường chuyên biệt sẽ tốt hơn.”

“Gia đình tự nguyện rút hồ sơ nhé.”

Nếu những lý do đó chỉ được sử dụng để loại trẻ ra khỏi trường do tình trạng khuyết tật, cơ quan có thẩm quyền cần xem xét bản chất của quyết định chứ không chỉ nhìn vào cách diễn đạt.

Luật Người khuyết tật coi việc hạn chế quyền của người khuyết tật vì lý do khuyết tật là biểu hiện của phân biệt đối xử.

8. Nhà trường còn có thể đối diện trách nhiệm hành chính

Theo Điều 13 Nghị định 130/2021/NĐ-CP, hành vi vi phạm trách nhiệm giáo dục đối với người khuyết tật như không bảo đảm điều kiện dạy học phù hợp, đặt điều kiện tuyển sinh hạn chế người khuyết tật, không thực hiện ưu tiên tuyển sinh hoặc cản trở quyền học tập của người khuyết tật có thể bị xử phạt từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng theo trường hợp luật định. Nghị định này hiện được Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật ghi nhận còn hiệu lực.

Tuy nhiên, việc xác định hành vi cụ thể, chủ thể chịu xử phạt và mức phạt phải căn cứ hồ sơ, quyết định tuyển sinh, tính chất hành vi và quy định áp dụng tại thời điểm xử lý; không nên suy luận rằng cứ có tranh chấp nhập học là tự động bị phạt.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

1. Điều trẻ cần không phải là thương hại mà là cơ hội

Một trong những sai lầm phổ biến khi nói về trẻ khuyết tật là nhìn các em trước hết qua “khiếm khuyết”.

Trẻ tự kỷ nhẹ có thể khó giao tiếp bằng mắt, khó hòa nhập ban đầu, nhạy cảm với âm thanh, khó chuyển đổi hoạt động hoặc cần hướng dẫn rõ ràng hơn. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc trẻ không có khả năng học tập.

Nếu được can thiệp, hỗ trợ và giáo dục phù hợp, nhiều trẻ có thể học tập, giao tiếp, hình thành kỹ năng tự phục vụ và hòa nhập cộng đồng ngày càng tốt hơn.

Cánh cửa lớp học vì thế không chỉ đưa trẻ đến với kiến thức.

Nó còn đưa trẻ đến với bạn bè, kỹ năng xã hội, lòng tự trọng và cảm giác mình là một thành viên bình đẳng của cộng đồng.

2. Một lời từ chối có thể để lại tổn thương cho cả gia đình

Đối với cha mẹ trẻ tự kỷ, hành trình chấp nhận tình trạng của con và tìm kiếm môi trường giáo dục phù hợp vốn đã chứa đựng nhiều áp lực.

Nếu gia đình tiếp tục nghe:

“Con anh chị không giống trẻ bình thường.”

“Trường chúng tôi không nhận những cháu như vậy.”

thì sự tổn thương không chỉ nằm ở việc mất một suất học.

Cha mẹ có thể cảm thấy con mình bị cộng đồng loại bỏ; còn đứa trẻ, nếu nhận thức được sự việc, có thể dần hình thành cảm giác “mình khác biệt nên mình không được chấp nhận”.

Đó là vết thương tâm lý mà một quyết định hành chính đơn giản đôi khi không thể đo đếm.

3. Nhưng cũng không nên biến giáo viên thành người phải “tự xoay xở”

Bảo vệ quyền của trẻ khuyết tật không đồng nghĩa với việc phủ nhận những khó khăn thực tế của giáo viên.

Một giáo viên tiểu học có 35–40 học sinh, đồng thời phải hỗ trợ một trẻ tự kỷ mà không được đào tạo kỹ năng chuyên môn cần thiết có thể chịu áp lực rất lớn.

Do đó, quản trị đúng không phải là lựa chọn giữa:

“bảo vệ trẻ” hoặc “bảo vệ giáo viên”.

Phải bảo vệ cả hai.

Nhà trường cần đánh giá đặc điểm của trẻ, xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân, phân công giáo viên phù hợp, phối hợp phụ huynh, nhân viên hỗ trợ và đơn vị chuyên môn; đồng thời bồi dưỡng kỹ năng giáo dục hòa nhập cho giáo viên.

4. “Bệnh thành tích” và tư duy lợi ích vật chất – một nguy cơ quản trị cần loại bỏ

Ở góc nhìn quản trị, cần đặc biệt cảnh giác nếu việc không muốn nhận trẻ khuyết tật bắt nguồn từ những tính toán như:

• sợ trẻ làm giảm thành tích của lớp;
• sợ ảnh hưởng các chỉ tiêu thi đua;
• muốn lựa chọn những học sinh “dễ dạy”;
• ưu tiên những trường hợp mang lại lợi ích hoặc thuận lợi cho nhà trường;
• đẩy trẻ có nhu cầu hỗ trợ sang nơi khác để giảm chi phí và trách nhiệm.

Nếu xuất hiện những biểu hiện như vậy, vấn đề không còn đơn thuần là thiếu năng lực chuyên môn mà có thể trở thành sự lệch chuẩn trong đạo đức giáo dục và quản trị công.

“Lòng tham vật chất” trong môi trường giáo dục đôi khi không biểu hiện bằng việc trực tiếp chiếm đoạt tiền bạc. Nó cũng có thể xuất hiện trong tư duy đặt lợi ích, thành tích, sự thuận tiện của tổ chức cao hơn quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em.

Trường học công lập trước hết là thiết chế phục vụ quyền giáo dục của người dân, không phải một cơ chế chỉ lựa chọn những học sinh thuận lợi nhất cho thành tích của mình.

5. Quản trị rủi ro: đừng quản trị bằng cách loại bỏ trẻ

Một hiệu trưởng có thể lo ngại:

“Nếu cháu kích động thì sao?”

“Nếu cháu chạy khỏi lớp thì sao?”

“Nếu phụ huynh khác phản ứng thì sao?”

Đó là những câu hỏi quản trị chính đáng.

Nhưng quản trị rủi ro không đồng nghĩa với loại bỏ chủ thể tạo ra rủi ro.

Cách quản trị đúng phải là nhận diện nguy cơ và xây dựng phương án kiểm soát: hồ sơ đặc điểm của trẻ; người phụ trách; phương án khi trẻ quá tải cảm giác; quy trình liên hệ gia đình; khu vực an toàn; tập huấn giáo viên; phối hợp chuyên gia; phòng ngừa bắt nạt học đường; đánh giá định kỳ khả năng thích nghi.

Chuyển từ tư duy “sợ trách nhiệm nên không nhận” sang “nhận diện rủi ro để thực hiện trách nhiệm tốt hơn” chính là dấu hiệu của quản trị giáo dục hiện đại.

6. Hòa giải và đối thoại – đừng để nhà trường và phụ huynh trở thành hai chiến tuyến

Tinh thần “hòa giải xóm giềng” trong tình huống này nên được hiểu rộng hơn thành văn hóa đối thoại cộng đồng.

Gia đình không nên bắt đầu bằng việc quay video, đăng mạng xã hội, công kích giáo viên hoặc quy kết hiệu trưởng “kỳ thị trẻ khuyết tật” khi sự việc chưa được làm rõ.

Ngược lại, nhà trường không nên dùng quyền quản lý để gây sức ép khiến gia đình tự rút hồ sơ.

Hai bên cần ngồi cùng bàn và trả lời ba câu hỏi:

Trẻ có khả năng gì?

Trẻ cần hỗ trợ gì?

Gia đình – giáo viên – nhà trường sẽ cùng làm gì để trẻ học an toàn?

Khi ba câu hỏi ấy được trả lời đúng, tranh chấp pháp lý nhiều khi có thể được ngăn chặn ngay từ đầu.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Theo quan điểm của ThS. Nguyễn Hữu Long, tình huống này không nên chỉ giải quyết bằng một câu trả lời “trường đúng hay phụ huynh đúng”, mà cần thiết lập một quy trình bảo vệ quyền học tập – quản trị rủi ro – hỗ trợ giáo dục hòa nhập.

Giải pháp 1: Gia đình cần chuẩn hóa hồ sơ của trẻ

Cha mẹ nên chuẩn bị đầy đủ hồ sơ tuyển sinh theo quy định; đồng thời cung cấp giấy xác nhận mức độ khuyết tật và các tài liệu cần thiết phục vụ giáo dục hòa nhập nếu thuộc trường hợp pháp luật yêu cầu.

Bên cạnh hồ sơ hành chính, gia đình nên chủ động cung cấp thông tin thiết thực cho giáo viên:

• khả năng giao tiếp của trẻ;
• yếu tố khiến trẻ căng thẳng;
• cách giúp trẻ bình tĩnh;
• khả năng tự phục vụ;
• khả năng nhận thức;
• những hành vi cần lưu ý;
• phương pháp giáo dục trẻ đang đáp ứng tốt.

Đừng chỉ giao cho trường một “chẩn đoán”. Hãy cung cấp cho giáo viên bản hướng dẫn để hiểu đứa trẻ phía sau chẩn đoán ấy.

Giải pháp 2: Yêu cầu nhà trường tiếp nhận và giải quyết hồ sơ minh bạch

Gia đình nên nộp hồ sơ theo đúng quy trình và lưu giữ giấy tờ chứng minh việc đã nộp.

Nếu nhà trường cho rằng không thể tiếp nhận, phụ huynh nên đề nghị cơ sở giáo dục giải thích rõ căn cứ pháp lý và lý do cụ thể, thay vì tranh luận bằng lời nói tại cổng trường.

Điều này bảo vệ cả hai bên.

Nhà trường phải chịu trách nhiệm giải trình về hoạt động tuyển sinh và điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục theo quy định về trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục.

Giải pháp 3: Không “xin đặc cách” – hãy thực hiện đúng quyền

Phụ huynh cần thay đổi tâm lý:

“Con tôi khuyết tật nên xin trường thương tình nhận cháu”

thành:

“Gia đình mong muốn phối hợp với nhà trường để thực hiện quyền học tập của cháu theo đúng quy định pháp luật.”

Đây không phải thay đổi câu chữ đơn thuần.

Đó là chuyển từ tâm thế xin – cho sang tâm thế quyền – trách nhiệm – hợp tác.

Giải pháp 4: Nhà trường xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân

Sau khi tiếp nhận trẻ, nhiệm vụ quan trọng không phải là “xếp trẻ vào lớp cho xong”.

Cần đánh giá năng lực, nhu cầu hỗ trợ và xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân, với sự phối hợp giữa giáo viên, gia đình và nhân viên hỗ trợ giáo dục người khuyết tật theo cơ chế của Thông tư 03/2018/TT-BGDĐT.

Kế hoạch cần có mục tiêu cụ thể, chẳng hạn:

Tháng đầu trẻ ngồi học được bao lâu?

Trẻ giao tiếp nhu cầu cơ bản bằng cách nào?

Khi trẻ quá tải thì giáo viên xử lý thế nào?

Mục tiêu học tập nào cần điều chỉnh?

Ai là đầu mối liên hệ với gia đình?

Đánh giá tiến bộ vào thời điểm nào?

Giải pháp 5: Thiết lập “tam giác phối hợp”

Mô hình hiệu quả nhất là:

NHÀ TRƯỜNG – GIA ĐÌNH – CHUYÊN GIA/HỆ THỐNG HỖ TRỢ

Không bên nào có thể đơn độc giải quyết toàn bộ vấn đề.

Giáo viên hiểu môi trường lớp học.

Cha mẹ hiểu con.

Chuyên gia hiểu phương pháp can thiệp và hỗ trợ đặc thù.

Ba nguồn thông tin phải được kết nối thay vì hoạt động tách biệt.

Giải pháp 6: Bảo vệ trẻ khỏi kỳ thị và bắt nạt

Nhận trẻ vào trường nhưng để trẻ bị cô lập cũng chưa phải giáo dục hòa nhập.

Nhà trường cần xây dựng văn hóa lớp học tôn trọng khác biệt; tuyệt đối tránh việc giáo viên công khai thông tin khuyết tật không cần thiết hoặc biến trẻ thành đối tượng để các bạn thương hại.

Có thể giáo dục học sinh bằng những thông điệp rất đơn giản:

“Mỗi người học theo một cách khác nhau.”

“Bạn cần thêm thời gian không có nghĩa là bạn kém hơn.”

“Không trêu chọc sự khác biệt của người khác.”

Một lớp học biết bao dung với trẻ tự kỷ hôm nay cũng đang giáo dục hàng chục đứa trẻ khác trở thành những công dân nhân ái ngày mai.

Giải pháp 7: Nếu đối thoại không thành – sử dụng cơ chế pháp lý theo từng cấp độ

Nếu nhà trường vẫn từ chối mà gia đình cho rằng việc từ chối trái pháp luật, phụ huynh nên hành động theo nguyên tắc từ mềm đến cứng:

Đối thoại trực tiếp → yêu cầu trả lời rõ căn cứ → phản ánh/kiến nghị tới cơ quan quản lý giáo dục hoặc cơ quan có thẩm quyền → thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo hoặc các biện pháp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khác khi có đủ căn cứ.

Không nên biến mạng xã hội thành “cơ quan xét xử đầu tiên”.

Mục tiêu cuối cùng không phải làm hiệu trưởng “thua” hay phụ huynh “thắng”.

Người cần thắng là đứa trẻ.

Giải pháp 8: Quản trị tài chính, tài sản và nguồn lực phải phục vụ giáo dục hòa nhập

Vấn đề “quản trị rủi ro tài sản cá nhân” trong trường hợp này cần được mở rộng thành quản trị nguồn lực của cả gia đình và nhà trường.

Gia đình có trẻ khuyết tật thường phải chi phí đáng kể cho đánh giá, can thiệp, phục hồi chức năng và hỗ trợ học tập. Vì vậy, cha mẹ cần tìm hiểu kỹ các chính sách hỗ trợ, tránh chạy theo những chương trình can thiệp đắt đỏ được quảng cáo quá mức hoặc tâm lý “bằng mọi giá phải chữa khỏi”.

Về phía trường học, ngân sách và nguồn lực xã hội hóa cần được sử dụng minh bạch, đúng mục đích, trong đó việc cải thiện điều kiện tiếp cận và hỗ trợ học sinh có nhu cầu đặc biệt phải được nhìn nhận như một khoản đầu tư cho công bằng giáo dục, chứ không phải gánh nặng.

Giải pháp 9: Xây dựng quy trình tiếp nhận học sinh khuyết tật ngay trước mỗi năm học

Thay vì chờ đến khi một phụ huynh đưa trẻ tự kỷ tới trường mới lúng túng, mỗi trường nên chủ động có quy trình:

Tiếp nhận hồ sơ → trao đổi phụ huynh → đánh giá nhu cầu → bố trí lớp → lập kế hoạch giáo dục cá nhân → phân công đầu mối → hỗ trợ giáo viên → đánh giá định kỳ → điều chỉnh kế hoạch.

Đó chính là quản trị rủi ro từ sớm.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Một nền giáo dục nhân văn không được đánh giá chỉ bằng số học sinh giỏi, tỷ lệ hoàn thành chương trình hay những tấm bằng khen treo trên tường.

Thước đo sâu sắc hơn là cách ngôi trường đối xử với đứa trẻ cần được giúp đỡ nhiều nhất.

Trẻ tự kỷ thể nhẹ không cần một “đặc ân” để được bước vào lớp học.

Các em cần quyền của mình được tôn trọng.

Nhà trường cũng không nên bị bỏ mặc với yêu cầu giáo dục hòa nhập trong khi thiếu nhân lực, kỹ năng và cơ chế hỗ trợ. Muốn giáo dục hòa nhập thực chất, Nhà nước, cơ quan quản lý, nhà trường, giáo viên, gia đình và cộng đồng phải cùng chia sẻ trách nhiệm.

Với tình huống cháu Nguyễn Văn M, nếu cháu đáp ứng điều kiện nhập học theo quy định, thuộc diện tuyển sinh của trường và việc từ chối chỉ vì cháu bị tự kỷ nhẹ, thì việc từ chối đó về nguyên tắc không phù hợp với tinh thần và các quy định bảo vệ quyền giáo dục của người khuyết tật.

Luật Người khuyết tật yêu cầu cơ sở giáo dục không được từ chối tiếp nhận người khuyết tật nhập học trái pháp luật; Luật Giáo dục khẳng định giáo dục hòa nhập phải bảo đảm bình đẳng và không phân biệt đối xử; còn Thông tư 03/2018/TT-BGDĐT đặt trách nhiệm tiếp nhận và tổ chức giáo dục hòa nhập lên chính cơ sở giáo dục.

Vì thế, thông điệp quan trọng nhất của tình huống số 394 là:

Đừng đóng cánh cổng trường chỉ vì một đứa trẻ khác biệt.

Pháp luật tạo ra “lá chắn” để bảo vệ quyền được học; tâm lý – giáo dục trao “chìa khóa” để hiểu trẻ; còn quản trị tốt phải biến quyền trên giấy thành một chỗ ngồi thực sự trong lớp học.

Hòa nhập không phải đưa một đứa trẻ khuyết tật vào lớp rồi để em tự thích nghi. Hòa nhập là khi cả nhà trường cùng thay đổi để không một đứa trẻ nào bị bỏ lại phía sau.

Lưu ý: Tên nhân vật, trường học và địa danh trong bài viết đều được giả định nhằm phục vụ mục đích tuyên truyền, phổ biến và phân tích pháp luật; không nhằm phản ánh hoặc quy kết trách nhiệm cho bất kỳ cá nhân, cơ sở giáo dục hay địa phương cụ thể nào.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.