TÌNH HUỐNG SỐ 374: NGƯỜI DÂN TỰ Ý XÂY TƯỜNG BAO LẤN CHIẾM HOÀN TOÀN VỈA HÈ CÔNG CỘNG TRƯỚC NHÀ PHỤC VỤ KINH DOANH CÁ NHÂN: CHẾ TÀI PHẠT TIỀN VÀ BIỆN PHÁP CƯỠNG CHẾ DỠ BỎ KHẨN CẤP XỬ LÝ THẾ NÀO?

TÌNH HUỐNG SỐ 374: NGƯỜI DÂN TỰ Ý XÂY TƯỜNG BAO LẤN CHIẾM HOÀN TOÀN VỈA HÈ CÔNG CỘNG TRƯỚC NHÀ PHỤC VỤ KINH DOANH CÁ NHÂN: CHẾ TÀI PHẠT TIỀN VÀ BIỆN PHÁP CƯỠNG CHẾ DỠ BỎ KHẨN CẤP XỬ LÝ THẾ NÀO?

Hành vi tự ý chiếm dụng, xây dựng công trình trái phép trên vỉa hè, hành lang an toàn giao thông đường bộ để làm không gian buôn bán riêng là một trong những thực trạng nhức nhối tại nhiều đô thị và khu dân cư. Việc biến “của công thành của tư” không chỉ gây mất mỹ quan đô thị, cản trở giao thông mà còn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn nghiêm trọng cho người đi bộ.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để làm rõ các chế tài xử phạt hành chính, quy trình cưỡng chế tháo dỡ và bài học quản trị văn minh đô thị.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Hộ gia đình ông Nguyễn Văn A sở hữu căn nhà mặt tiền nằm trên trục đường chính thuộc xã B, tỉnh C. Nhận thấy khu vực trước nhà có lượng người qua lại đông đúc, ông A nảy sinh ý định mở rộng diện tích kinh doanh quán ăn. Đầu tháng 03/2026, ông A đã tự ý thuê thợ chở gạch, đá và bê tông đến xây dựng một bức tường bao kiên cố cao 1,2m, dài 8m, bao trọn toàn bộ phần vỉa hè công cộng rộng 2,5m ngay trước cửa nhà mình.

Bức tường này đã bịt kín hoàn toàn lối đi dành cho người đi bộ, buộc học sinh từ trường tiểu học gần đó và người dân trong khu vực mỗi khi đi qua đây đều phải đi xuống lòng đường, đối mặt với nguy cơ xung đột giao thông với xe máy, ô tô.

Các hộ dân xung quanh đã nhiều lần góp ý, nhắc nhở về việc lấn chiếm lối đi chung, tuy nhiên ông A không những không lắng nghe mà còn có thái độ thách thức, cho rằng: “Mặt tiền trước cửa nhà tôi thì tôi có quyền quản lý và sử dụng”. Sự việc gây bức xúc dư luận, dẫn đến đơn thư phản ánh tập thể gửi lên Ủy ban nhân dân và Công an xã B yêu cầu xử lý nghiêm minh, trả lại vỉa hè cho cộng đồng.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Lập luận “mặt tiền trước nhà thuộc quyền quản lý của chủ nhà” là hoàn toàn sai lệch và vi phạm nghiêm trọng quy định của pháp luật về quản lý đất đai và kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ.

Quy định của Luật Đất đai năm 2024 về hành vi lấn, chiếm đất công

Vỉa hè, đường giao thông là đất sử dụng vào mục đích công cộng do Nhà nước thống nhất quản lý. Mọi hành vi tự ý bao chiếm, xây dựng công trình khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép đều bị coi là hành vi lấn, chiếm đất.

Trích Điều 11 Luật Đất đai năm 2024 (về Các hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực đất đai):

“1. Lấn đất, chiếm đất, hủy hoại đất.

2. Vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước về đất đai.
3. Cản trở, gây khó khăn cho việc thực hiện quyền của người sử dụng đất theo quy định của pháp luật.”

Hành vi xây tường bao trên vỉa hè của ông A thuộc dạng hành vi chiếm đất công cộng, vi phạm quy định pháp luật đất đai và sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính, đồng thời áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm.

Quy định của Luật Đường bộ năm 2024 và Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 về sử dụng vỉa hè, lòng đường

Theo hệ thống pháp luật đường bộ hiện hành, vỉa hè (hè phố) chỉ được sử dụng cho mục đích giao thông đường bộ và các trường hợp sử dụng tạm thời ngoài mục đích giao thông do cơ quan có thẩm quyền quy định.

Trích Điều 17 Luật Đường bộ năm 2024 (Luật số 35/2024/QH15) (về Quản lý, sử dụng hè phố, lòng đường):

“1. Hè phố, lòng đường được sử dụng cho mục đích giao thông đường bộ.

2. Việc sử dụng tạm thời một phần hè phố, lòng đường ngoài mục đích giao thông phải tuân thủ quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan, bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ.”

Trích Điều 9 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 (Luật số 36/2024/QH15) (về Các hành vi bị nghiêm cấm):

“1. Đặt, để vật cản, vật khác trái phép trên đường bộ; đặt, treo biển quảng cáo làm che khuất tín hiệu giao thông; cản trở giao thông đường bộ.

2. Đào, khoan, xẻ đường bộ trái phép; xây dựng công trình trái phép trong phạm vi đất dành cho đường bộ…”

Việc ông A tự ý xây tường kiên cố trên vỉa hè đã cản trở trực tiếp đến giao thông đường bộ, làm mất an toàn cho người đi bộ, vi phạm nghiêm trọng quy định về bảo vệ kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ.

Chế tài xử phạt hành chính và biện pháp cưỡng chế dỡ bỏ

Căn cứ quy định xử phạt vi phạm hành chính tại Nghị định số 123/2024/NĐ-CP (xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai) và Nghị định số 100/2019/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 123/2021/NĐ-CP trong lĩnh vực giao thông đường bộ):

Mức phạt tiền:

Xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi chiếm đất công cộng (đất phi nông nghiệp tại khu vực đô thị/nông thôn) theo quy định tại Điều 13 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP.

Xử phạt đối với hành vi tự ý xây dựng công trình trái phép trong phạm vi đất dành cho đường bộ theo quy định tại Điều 12 Nghị định số 100/2019/NĐ-CP với mức phạt tiền từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng đối với cá nhân.

Biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc: Buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép và khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất/vỉa hè trước khi vi phạm. Nếu cố tình không chấp hành trong thời hạn ghi trong quyết định xử phạt, Chủ tịch UBND cấp có thẩm quyền sẽ ban hành Quyết định cưỡng chế buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính. Toàn bộ chi phí tổ chức cưỡng chế tháo dỡ do ông A chịu trách nhiệm thanh toán.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Khía cạnh Tâm lý & Đạo đức ứng xử đô thị

Thói quen ích kỷ và lòng tham vật chất: Vụ việc xuất phát từ tâm lý chiếm hữu, “tham tiểu lợi” của một bộ phận người dân. Việc coi không gian công cộng trước nhà là “tài sản riêng” để mở rộng phục vụ lợi ích kinh tế cá nhân thể hiện sự thiếu tôn trọng pháp luật và sự vô cảm trước an toàn của cộng đồng.

Tác động giáo dục học đường và xã hội: Việc người lớn công nhiên chiếm dụng vỉa hè, đẩy trẻ em và học sinh xuống lòng đường đi bộ vô hình trung gieo vào nhận thức của thế hệ trẻ một tấm gương xấu về sự coi thường kỷ cương. Giáo dục ý thức đô thị văn minh cần phải bắt đầu từ hành vi tuân thủ pháp luật của chính mỗi gia đình.

Khía cạnh Quản trị rủi ro & Xử lý xung đột xóm giềng

Quản trị trật tự cơ sở: Sự chậm trễ hoặc lơ là trong khâu phát hiện, xử lý từ khi mới phát sinh vi phạm (khi bắt đầu đổ vật liệu) của chính quyền địa phương dễ làm phát sinh tâm lý “nhờn luật”.

Hòa giải và gắn kết cộng đồng: Xung đột giữa ông A và các hộ dân xung quanh làm rạn nứt tình làng nghĩa xóm. Việc giải quyết triệt để vi phạm không chỉ trả lại lối đi an toàn mà còn là cơ hội để tuyên truyền, nâng cao nhận thức chung cho cả khu dân cư.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết triệt để tình huống vi phạm, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật nhưng vẫn duy trì sự ổn định, văn minh tại địa phương, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất quy trình 3 bước xử lý như sau:

Bước 1: Tiếp nhận phản ánh, Kiểm tra thực địa và Lập biên bản vi phạm hành chính

Ghi nhận hiện trạng: Lực lượng Địa chính – Xây dựng phối hợp cùng Công an xã B tiến hành kiểm tra thực địa, đo đạc chính xác diện tích vỉa hè bị lấn chiếm và chụp ảnh, quay phim làm chứng cứ.

Lập biên bản: Lập Biên bản vi phạm hành chính đối với ông A về hành vi lấn chiếm đất công cộng và xây dựng công trình trái phép trong phạm vi đất dành cho đường bộ theo đúng quy định. Yêu cầu ông A ngừng ngay hành vi vi phạm và tự giác tháo dỡ trong thời hạn 24–48 giờ.

Bước 2: Tuyên truyền vận động kết hợp Ra quyết định xử phạt

Vận động tâm lý: Trưởng thôn/Tổ trưởng dân phố cùng Mặt trận Tổ quốc địa phương đến gặp gỡ, phân tích rõ tác hại của việc lấn chiếm vỉa hè đối với an toàn của học sinh, đồng thời chỉ ra các hậu quả pháp lý (phạt tiền, chịu chi phí cưỡng chế) nếu ông A cố tình chống đối.

Ban hành Quyết định: Nếu ông A không tự nguyện khắc phục, Chủ tịch UBND cấp xã/huyện ban hành Quyết định xử phạt vi phạm hành chính, bao gồm phạt tiền và buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép.

Bước 3: Tổ chức cưỡng chế tháo dỡ khẩn cấp và Giám sát hoàn trả mặt bằng

Thực hiện cưỡng chế: Trường hợp quá thời hạn chấp hành mà ông A vẫn cố tình không tự tháo dỡ, cơ quan có thẩm quyền ban hành Quyết định cưỡng chế và tổ chức lực lượng tiến hành tháo dỡ bức tường bao, thu dọn toàn bộ vật liệu, khôi phục lại nguyên trạng vỉa hè.

Tăng cường quản trị hậu cưỡng chế: Bàn giao lại ranh giới vỉa hè cho cộng đồng và đoàn thể tự quản giám sát. Lập rào chắn bảo vệ hoặc trồng cây xanh đô thị để tránh tái diễn vi phạm, đảm bảo không gian an toàn cho người đi bộ.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.