TÌNH HUỐNG SỐ 367: NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT NHƯNG DÂN CHƯA ĐỒNG Ý NHẬN TIỀN BỒI THƯỜNG VÌ RẺ, DOANH NGHIỆP TỰ Ý ĐƯA MÁY XÚC VÀO SAN LẤP PHÁ HOẠI CÂY CỐI: HÀNH VI VI PHẠM LUẬT GÌ?

TÌNH HUỐNG SỐ 367: NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT NHƯNG DÂN CHƯA ĐỒNG Ý NHẬN TIỀN BỒI THƯỜNG VÌ RẺ, DOANH NGHIỆP TỰ Ý ĐƯA MÁY XÚC VÀO SAN LẤP PHÁ HOẠI CÂY CỐI: HÀNH VI VI PHẠM LUẬT GÌ?

Tranh chấp, xung đột trong quá trình giải phóng mặt bằng thực hiện các dự án phát triển kinh tế – xã hội luôn là “điểm nóng” phức tạp. Nhiều trường hợp doanh nghiệp chủ đầu tư vì muốn đẩy nhanh tiến độ dự án đã bất chấp quy định pháp luật, tự ý xua máy móc vào san lấp, phá hoại tài sản, cây cối của người dân khi chưa hoàn tất thủ tục bồi thường hoặc chưa có quyết định cưỡng chế. Đây không chỉ là hành vi lạm quyền, coi thường kỷ cương mà còn tiềm ẩn nguy cơ cấu thành các tội danh hình sự nghiêm trọng.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để làm rõ ranh giới pháp lý, nhận diện các vi phạm và thiết lập quy trình bảo vệ tài sản hợp pháp cho người dân.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Gia đình ông Nguyễn Văn A sở hữu diện tích 2.000m² đất trồng cây lâu năm tại xã B, tỉnh C, đang canh tác ổn định với hàng trăm cây ăn quả lâu năm cho thu hoạch giá trị cao. Năm 2025, dự án Khu công nghiệp do Công ty Cổ phần Đầu tư X làm chủ đầu tư được cấp phép thực hiện và thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất.

Phương án bồi thường, hỗ trợ được Hội đồng bồi thường phê duyệt áp giá đền bù cây cối và đất đai cho gia đình ông A với mức giá quá thấp so với giá thị trường. Cho rằng quyền lợi bị ảnh hưởng nghiêm trọng, ông A đã gửi đơn khiếu nại phương án bồi thường và chưa ký biên bản bàn giao mặt bằng, chưa nhận tiền đền bù.

Sáng ngày 10/05/2026, khi vụ việc khiếu nại đang được cơ quan có thẩm quyền thụ lý giải quyết và Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền chưa hề ban hành Quyết định cưỡng chế thu hồi đất, Công ty X đã tự ý điều động nhóm công nhân cùng 2 xe máy xúc tiến vào thửa đất của ông A. Mặc cho vợ chồng ông A ra sức ngăn cản và van xin, nhóm người này vẫn ngang nhiên ủi bằng, san lấp và múc bỏ toàn bộ vườn cây ăn quả, gây thiệt hại ước tính lên đến hơn 500 triệu đồng.

Phẫn nộ trước hành vi coi thường pháp luật của doanh nghiệp, ông A đã hô hoán xóm giềng ra hỗ trợ, tạo nên sự vụ xung đột gay gắt tại thực địa. Ngay sau đó, ông A đã gọi điện báo Công an xã B và chuẩn bị hồ sơ tố giác tội phạm.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Lập luận cho rằng “dự án đã được phê duyệt thu hồi thì doanh nghiệp có quyền vào san lấp” là hoàn toàn trái pháp luật. Pháp luật đất đai và hình sự Việt Nam bảo vệ nghiêm ngặt quyền sở hữu tài sản và quy định chặt chẽ trình tự, thủ tục thu hồi đất.

Quy định của Luật Đất đai năm 2024 về nguyên tắc bồi thường và bàn giao mặt bằng

Căn cứ quy định của pháp luật đất đai hiện hành, việc thu hồi đất và bàn giao mặt bằng phải tuân thủ đúng trình tự, chỉ được thực hiện cưỡng chế khi có quyết định bằng văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Trích Điều 91 Luật Đất đai năm 2024 (về Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất):

“2. Việc bồi thường về đất được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền quyết định tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Đặc biệt, nếu người dân chưa đồng ý nhận tiền bồi thường và đang khiếu nại, Nhà nước chỉ được tiến hành bàn giao mặt bằng bắt buộc thông qua Quyết định cưỡng chế thu hồi đất do Chủ tịch UBND cấp có thẩm quyền ban hành theo đúng trình tự tại Điều 89 Luật Đất đai năm 2024. Doanh nghiệp chủ đầu tư tuyệt đối không có quyền tự mình tổ chức “cưỡng chế” hay san lấp thực địa.

Dấu hiệu tội phạm theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Hành vi tự ý đưa máy xúc vào san lấp, hủy hoại cây cối của gia đình ông A khi chưa hoàn tất thủ tục bàn giao mặt bằng hợp pháp đã có dấu hiệu cấu thành Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản.

Trích Điều 178 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản:

“1. Người nào hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

3. Phạm tội gây thiệt hại cho tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm.
4. Phạm tội gây thiệt hại cho tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm.”

 

Kết luận pháp lý

Công ty X đã vi phạm nghiêm trọng trình tự giải phóng mặt bằng quy định tại Điều 91 Luật Đất đai năm 2024. Cá nhân chỉ đạo và lực lượng trực tiếp điều khiển máy xúc san lấp vườn cây của ông A có dấu hiệu phạm Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo Điều 178 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) với khung hình phạt lên đến 10 đến 20 năm tù do giá trị thiệt hại trên 500 triệu đồng.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Khía cạnh Tâm lý & Xung đột thực địa

Tâm lý phẫn nộ và hành vi bộc phát của người dân: Đất đai và cây trồng là nguồn sống, là tài sản tích lũy cả đời của người nông dân. Khi chứng kiến tài sản bị tàn phá bất hợp pháp, người dân dễ rơi vào trạng thái uất ức tột độ, dẫn đến các hành vi chống đối bộc phát, xô xát nguy hiểm đến tính mạng.

Tâm lý bất chấp của doanh nghiệp: Chủ đầu tư vì chịu áp lực tiến độ, chi phí vốn đã chọn giải pháp “đi tắt đón đầu”, dùng sức mạnh cơ giới để áp đảo tâm lý người dân, tin rằng người dân thấp cổ bé họng sẽ phải khuất phục.

Khía cạnh Quản trị khủng hoảng & Rủi ro dự án

Sai lầm trong quản trị khủng hoảng truyền thông: Hành vi “cưỡng chế chui” của Công ty X là ngòi nổ cho khủng hoảng truyền thông. Hình ảnh máy xúc san lấp cây cối, người dân khóc lóc ngăn cản khi phát tán trên mạng xã hội sẽ tạo làn sóng phẫn nộ trong dư luận, khiến dự án bị đình chỉ, thương hiệu doanh nghiệp bị tẩy chay.

Bài học về quản trị rủi ro tài sản cá nhân: Người dân khi xảy ra xung đột thực địa cần giữ sự bình tĩnh, tránh sử dụng bạo lực đáp trả bạo lực. Việc quan trọng nhất là bảo toàn tính mạng và tập trung thu thập chứng cứ pháp lý để đấu tranh.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để bảo vệ tối đa tài sản hợp pháp của gia đình ông A, đồng thời xử lý nghiêm minh hành vi vi phạm của doanh nghiệp, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất quy trình 3 bước xử lý khẩn cấp:

Bước 1: Lập biên bản hành vi vi phạm tại thực địa và thu thập chứng cứ khẩn cấp

Giữ an toàn và ghi hình: Gia đình ông A tuyệt đối không xô xát, va chạm thân thể với lực lượng lái máy xúc. Cần dùng điện thoại quay video toàn cảnh, ghi rõ biển số xe máy xúc, mặt các cá nhân chỉ đạo và hiện trạng vườn cây đang bị phá hoại.

Yêu cầu Công an lập biên bản: Gọi ngay hotline Công an xã B và Công an cấp huyện/thành phố đến hiện trường. Yêu cầu lực lượng chức năng lập Biên bản ghi nhận sự việc/Biên bản khám nghiệm hiện trường, niêm phong phương tiện vi phạm (máy xúc) và ghi nhận số lượng cây cối bị hủy hoại.

Bước 2: Nộp Đơn tố giác tội phạm gửi Cơ quan Cảnh sát điều tra

Gia đình ông A phối hợp với luật sư lập Đơn tố giác tội phạm về hành vi “Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản” theo Điều 178 Bộ luật Hình sự gửi đến Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp có thẩm quyền và Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp.

Đính kèm theo đơn: Video clip ghi hình thực địa, Biên bản của Công an xã, Giấy chứng nhận QSDĐ, Biên bản kiểm kê cây trồng cũ và các hóa đơn, chứng từ chứng minh giá trị thiệt hại.

Yêu cầu Cơ quan điều tra trưng cầu giám định giá trị thiệt hại tài sản để làm căn cứ khởi tố vụ án hình sự.

Bước 3: Đàm phán bồi thường thiệt hại và khiếu nại phương án đền bù đúng luật

Yêu cầu bồi thường dân sự: Trong quá trình Cơ quan công an xác minh, gia đình ông A yêu cầu Công ty X phải bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế đối với vườn cây (theo giá thị trường) và bồi thường tổn thất thu nhập bị gián đoạn.

Tiếp tục khiếu nại giá đền bù: Đối với diện tích đất thu hồi, ông A tiếp tục thực hiện quyền khiếu nại Quyết định phê duyệt phương án bồi thường lên UBND cấp có thẩm quyền hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án nhân dân để yêu cầu định giá lại đất theo đúng giá thị trường quy định tại Điều 91 Luật Đất đai năm 2024.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.