Kinh tế trang trại là mô hình sản xuất nông nghiệp mang lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần khai thác hiệu quả tài nguyên đất và tạo việc làm cho lao động nông thôn. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít trường hợp người được Nhà nước giao đất để phát triển trang trại qua đời khi thời hạn sử dụng đất vẫn còn, khiến các thành viên trong gia đình băn khoăn liệu quyền sử dụng đất có được để lại cho người thừa kế hay phải trả lại Nhà nước. Đây là vấn đề pháp lý quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định của hoạt động sản xuất và sinh kế của cả gia đình.

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Năm 2012, ông Nguyễn Văn A, trú tại xã B, tỉnh C, được Nhà nước giao 08 ha đất nông nghiệp để phát triển mô hình kinh tế trang trại tổng hợp theo quy định của pháp luật. Sau nhiều năm đầu tư, ông A xây dựng hệ thống chuồng trại, ao nuôi thủy sản, vườn cây ăn quả và cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất, tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương.

Đầu năm 2026, ông A qua đời đột ngột, không để lại di chúc. Thời điểm này, quyền sử dụng đất vẫn còn thời hạn sử dụng theo quyết định giao đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Sau khi ông A mất, các con của ông mong muốn tiếp tục quản lý, khai thác trang trại để duy trì hoạt động sản xuất và bảo đảm nguồn thu nhập của gia đình. Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng đây là đất được Nhà nước giao cho cá nhân nên khi người được giao đất chết thì Nhà nước sẽ thu hồi, người thừa kế không được tiếp tục sử dụng.

Vậy pháp luật quy định như thế nào? Người thừa kế có được nhận và tiếp tục sử dụng quyền sử dụng đất nông nghiệp còn thời hạn để duy trì mô hình kinh tế trang trại hay không?

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

Theo Luật Đất đai năm 2024, quyền sử dụng đất là một loại tài sản được pháp luật bảo hộ và trong nhiều trường hợp được phép để thừa kế theo quy định của pháp luật dân sự.

Khi cá nhân được Nhà nước giao đất hoặc được công nhận quyền sử dụng đất hợp pháp mà qua đời, quyền sử dụng đất không đương nhiên chấm dứt chỉ vì người sử dụng đất đã chết. Nếu quyền sử dụng đất đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định của pháp luật và không thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất thì quyền sử dụng đất đó vẫn là di sản thừa kế.

Đối với đất nông nghiệp được giao có thời hạn để sản xuất, kinh doanh hoặc phát triển kinh tế trang trại, người thừa kế hợp pháp có quyền nhận thừa kế quyền sử dụng đất trong phạm vi thời hạn sử dụng đất còn lại và thực hiện quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất theo quy định của pháp luật.

Sau khi hoàn tất thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản thừa kế, người thừa kế cần thực hiện thủ tục đăng ký biến động đất đai để cập nhật thông tin người sử dụng đất trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Tuy nhiên, người nhận thừa kế cũng phải tiếp tục sử dụng đất đúng mục đích, đúng thời hạn, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính (nếu có) và tuân thủ các quy định về bảo vệ đất đai, môi trường cũng như các điều kiện khác theo Luật Đất đai.

Trường hợp có nhiều người cùng được hưởng di sản thì các đồng thừa kế có thể thống nhất để một người đại diện trực tiếp quản lý, sử dụng trang trại hoặc thực hiện phân chia quyền sử dụng đất theo đúng quy định của pháp luật nếu đáp ứng đủ điều kiện.

Như vậy, quan điểm cho rằng người được Nhà nước giao đất chết thì đương nhiên Nhà nước thu hồi đất là không phải lúc nào cũng đúng. Việc tiếp tục sử dụng hay không phụ thuộc vào nguồn gốc đất, hình thức sử dụng đất, thời hạn sử dụng, điều kiện thừa kế và các quy định cụ thể của pháp luật hiện hành.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Một trang trại không chỉ là giá trị của quyền sử dụng đất mà còn là thành quả của nhiều năm lao động, tích lũy kinh nghiệm và đầu tư của cả gia đình.

Khi người sáng lập qua đời, ngoài nỗi đau mất người thân, các thành viên còn phải đối mặt với áp lực duy trì hoạt động sản xuất, bảo đảm việc làm cho người lao động và thực hiện các nghĩa vụ tài chính đang tồn tại.

Nếu không sớm thống nhất về việc quản lý và sử dụng quyền sử dụng đất, mâu thuẫn giữa những người thừa kế rất dễ phát sinh. Trang trại có thể bị bỏ hoang, hoạt động sản xuất bị gián đoạn, hợp đồng với đối tác bị ảnh hưởng và giá trị kinh tế mà người đã khuất dày công gây dựng cũng có nguy cơ mai một.

Vì vậy, mỗi gia đình cần chủ động xây dựng kế hoạch chuyển giao mô hình sản xuất, lập di chúc hợp pháp khi cần thiết, phân định rõ trách nhiệm của từng thành viên và thống nhất phương án quản lý sau khi phát sinh sự kiện thừa kế.

Một mô hình kinh tế bền vững không chỉ cần vốn và kỹ thuật mà còn cần sự đồng thuận, đoàn kết và tôn trọng ý chí chung của các thành viên trong gia đình.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Theo Chuyên gia Nguyễn Hữu Long, khi người được Nhà nước giao đất để phát triển kinh tế trang trại qua đời, điều quan trọng nhất là không nên vội cho rằng quyền sử dụng đất đã chấm dứt hoặc tự ý chuyển nhượng, chia tách khi chưa hoàn thành thủ tục thừa kế.

Để bảo đảm hoạt động sản xuất được duy trì ổn định và quyền lợi của các thành viên trong gia đình được bảo vệ, cần thực hiện theo trình tự sau:

Bước 1: Rà soát toàn bộ hồ sơ pháp lý của thửa đất, bao gồm Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyết định giao đất, thời hạn sử dụng đất, mục đích sử dụng và các giấy tờ liên quan đến hoạt động của trang trại.

Bước 2: Xác định đầy đủ những người có quyền hưởng di sản theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật; đồng thời kiểm tra xem quyền sử dụng đất có thuộc trường hợp được để lại thừa kế theo quy định của Luật Đất đai và Bộ luật Dân sự hay không.

Bước 3: Thực hiện thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản thừa kế tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.

Bước 4: Nộp hồ sơ đăng ký biến động đất đai để cập nhật người sử dụng đất mới trên Giấy chứng nhận, bảo đảm quyền sử dụng đất được xác lập hợp pháp đối với người thừa kế.

Bước 5: Tiếp tục tổ chức sản xuất đúng mục đích sử dụng đất, xây dựng phương án quản lý trang trại ổn định, phân công rõ người điều hành, bảo đảm duy trì hiệu quả kinh tế và hạn chế phát sinh tranh chấp giữa các đồng thừa kế.

Thông điệp cuối cùng: Quyền sử dụng đất nông nghiệp còn thời hạn không chỉ là tài sản có giá trị kinh tế mà còn là nền tảng để duy trì sinh kế và sự phát triển bền vững của nhiều gia đình. Hiểu đúng quy định về thừa kế quyền sử dụng đất, thực hiện đầy đủ thủ tục pháp lý và xây dựng phương án quản lý phù hợp sẽ giúp mô hình kinh tế trang trại được tiếp nối qua nhiều thế hệ, phát huy hiệu quả đầu tư và hạn chế tối đa những tranh chấp không đáng có.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: Tư vấn; Luật đất đai; Bộ luật dân sự; Giải pháp.