TÌNH HUỐNG SỐ 118: ĐẠI HỌC TƯ THỤC “ĐEM CON BỎ CHỢ”: HỦY HỆ CHẤT LƯỢNG CAO, ÉP HỌC HỆ ĐẠI TRÀ VỚI HỌC PHÍ TRÊN TRỜI

Giáo dục đại học, đặc biệt tại các trường tư thục, không chỉ là môi trường sư phạm mà về bản chất pháp lý còn là một quan hệ cung ứng dịch vụ. Khi sinh viên chấp nhận đóng một mức học phí khổng lồ cho hệ “Chất lượng cao”, họ đã mua một cam kết về cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên và chương trình đào tạo vượt trội. Việc nhà trường tự ý “đem con bỏ chợ”, hủy bỏ chương trình giữa chừng, lùa sinh viên sang hệ đại trà nhưng vẫn ngang nhiên thu tiền theo mức giá cũ không chỉ là sự “bội tín” tàn nhẫn, mà còn cấu thành hành vi vi phạm hợp đồng và lừa dối người tiêu dùng.

Hãy cùng phân tích sự việc bức xúc này dưới lăng kính pháp luật để trang bị cho sinh viên vũ khí pháp lý, khởi kiện tập thể đòi lại quyền lợi chính đáng.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Văn phòng tư vấn pháp luật tiếp nhận hồ sơ kêu cứu từ một nhóm sinh viên năm 2 của một trường Đại học tư thục với diễn biến như sau:

• Sự việc: Khi tuyển sinh, nhà trường quảng cáo rầm rộ hệ “Chất lượng cao” với cam kết 100% học phòng máy lạnh, sĩ số lớp nhỏ (dưới 30 người), giảng viên nước ngoài và chương trình chuẩn quốc tế. Mức học phí sinh viên phải đóng cao gấp 3 lần hệ đại trà.
• Sự lật lọng: Khi bước sang năm thứ 2, nhà trường bất ngờ ra thông báo “tạm dừng đào tạo hệ Chất lượng cao” do… không đủ giảng viên và không tối ưu chi phí. Ban giám hiệu tự ý gộp toàn bộ sinh viên hệ này sang học chung với hệ đại trà (sĩ số 80 người/lớp, phòng học thường, giảng viên trong nước).
• Hành vi trục lợi: Điều đáng phẫn nộ là nhà trường tuyên bố “để đảm bảo tiến độ cấp bằng, sinh viên vẫn phải đóng mức học phí như cam kết ban đầu (mức chất lượng cao)”. Sinh viên phản đối thì trường dọa: “Không đóng học phí sẽ cấm thi, không cấp bằng”.

2. Góc nhìn Pháp lý 

Việc nhà trường dùng quyền lực ban giám hiệu để dọa nạt, ép sinh viên trả tiền “chất lượng cao” cho dịch vụ “đại trà” là sự ngụy biện trái pháp luật. Quan hệ giữa trường và sinh viên lúc này bị điều chỉnh bởi các luật sau:

Thứ nhất, hành vi vi phạm Hợp đồng dân sự (Bộ luật Dân sự 2015):

• Trọng tâm pháp lý (Điều 428 BLDS 2015): Thông báo trúng tuyển và việc sinh viên đóng học phí chính là sự giao kết hợp đồng dân sự về đào tạo. Theo quy định, một bên không được tự ý thay đổi đối tượng của hợp đồng nếu không có sự đồng ý của bên kia. Việc nhà trường không cung cấp đúng dịch vụ chất lượng cao là hành vi vi phạm nghĩa vụ hợp đồng. Sinh viên hoàn toàn có quyền yêu cầu giảm giá dịch vụ hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng, yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Thứ hai, lừa dối và xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng (Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023):

• Trọng tâm pháp lý (Khoản 1 Điều 10): Giáo dục đại học tư thục có thu phí là một loại hình dịch vụ, sinh viên chính là người tiêu dùng. Luật quy định rõ nghiêm cấm tổ chức cung cấp dịch vụ “lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua việc cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ về chất lượng, giá cả”. Việc cung cấp dịch vụ đại trà nhưng thu tiền chất lượng cao là hành vi trục lợi, gian lận thương mại.

Thứ ba, vi phạm nguyên tắc công khai, minh bạch (Khoản 2 Điều 41 Luật Giáo dục đại học 2025):

• Trọng tâm pháp lý: Luật yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học phải thực hiện cam kết chất lượng giáo dục và công khai mức thu học phí cho cả khóa học. Việc tự ý hạ chuẩn chất lượng đào tạo mà không điều chỉnh học phí tương xứng là hành vi vi phạm nguyên tắc tự chủ và trách nhiệm giải trình của trường đại học.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị 

Về khía cạnh Tâm lý & Giáo dục:

Quyết định của nhà trường đã gây ra khủng hoảng niềm tin và dòng tài chính của người học. Nhiều gia đình đã phải vay mượn, thắt lưng buộc bụng để đầu tư cho con học hệ chất lượng cao với mong muốn thay đổi tương lai. Sự lật lọng này khiến sinh viên rơi vào trạng thái sốc tâm lý, cảm thấy bị lừa đảo, bị chà đạp lòng tự trọng. Việc ngồi học trong môi trường đại trà nhưng gánh món nợ “chất lượng cao” tạo ra ức chế tột độ, giết chết hoàn toàn động lực học tập của sinh viên.

Về khía cạnh Quản trị học đường:

Đây là một hành vi vi phạm hợp đồng đào tạo trục lợi vô cùng thiển cận. Ban giám hiệu đang sử dụng tư duy “con buôn chộp giật” thay vì tư duy quản trị giáo dục bền vững. Hành vi lấy tương lai của sinh viên làm con tin để bù đắp cho sự yếu kém trong công tác dự báo tuyển sinh và quản lý tài chính của trường sẽ tự tay phá nát thương hiệu mà trường xây dựng.

4. Giải pháp toàn diện 

Để đập tan sự ngang ngược của nhà trường, buộc họ phải trả lại quyền lợi tài chính, Chuyên gia kiến nghị tập thể sinh viên thực hiện ngay quy trình sinh viên làm đơn khởi kiện tập thể đòi bồi thường thiệt hại qua 3 bước sắc bén:

Bước 1 – Lập “Phòng tuyến chứng cứ” và đình chỉ nộp học phí sai luật:

• Sinh viên tuyệt đối không nộp mức học phí vô lý của học kỳ mới.
• Tập hợp toàn bộ chứng cứ (Đề án tuyển sinh năm đó, Thông báo trúng tuyển, Biên lai thu tiền học kỳ trước, Các email/tin nhắn thông báo gộp lớp của trường). Lập một ban đại diện sinh viên để thống nhất hành động.

Bước 2 – Khiếu nại hành chính kép (Gửi Bộ GD&ĐT và Hội Bảo vệ người tiêu dùng):

• Ban đại diện sinh viên soạn thảo Đơn khiếu nại tập thể, gửi đồng thời đến Thanh tra Bộ Giáo dục & Đào tạo và Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
• Yêu cầu cơ quan chức năng thanh tra đột xuất. Buộc nhà trường phải thực hiện một trong hai lựa chọn: (1) Khôi phục lại lớp Chất lượng cao như cam kết; HOẶC (2) Nếu học hệ đại trà, phải tính học phí theo mức đại trà và hoàn trả toàn bộ số tiền chênh lệch mà sinh viên đã đóng.

Bước 3 – Khởi kiện vụ án dân sự (Khởi kiện tập thể) ra Tòa án:

• Nếu nhà trường vẫn ngoan cố đe dọa cấm thi, tập thể sinh viên (nhiều nguyên đơn cùng chung một quyền lợi bị xâm phạm) tiến hành nộp Đơn khởi kiện tranh chấp hợp đồng dịch vụ đào tạo tại Tòa án nơi trường đặt trụ sở.
• Yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (buộc trường không được đình chỉ việc học/thi của sinh viên trong thời gian chờ xét xử) và phán quyết buộc trường bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng theo Điều 428 Bộ luật Dân sự. Sự vào cuộc của Tòa án và truyền thông sẽ buộc trường phải nhượng bộ.

Thông điệp đúc kết: “Trường đại học là nơi dạy sinh viên về sự thượng tôn pháp luật và chữ tín. Khi chính nhà trường lại xé bỏ những giá trị đó để trục lợi, họ không chỉ đánh mất đi tư cách của một cơ sở giáo dục, mà đang tự biến mình thành một tổ chức lừa đảo mặc áo choàng sư phạm. Đứng lên đòi lại quyền lợi hợp pháp chính là bài học thực tế lớn nhất mà sinh viên cần tốt nghiệp lúc này.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.