TÌNH HUỐNG 993: XÂY DỰNG MÔ HÌNH CÔNG TY CHUẨN?

Công ty Cổ phần Đại Phát là doanh nghiệp gia đình hoạt động trong lĩnh vực sản xuất và thương mại. Sau nhiều năm phát triển, công ty đã mở rộng quy mô, thành lập thêm các chi nhánh và tuyển dụng nhiều nhân sự mới. Tuy nhiên, mô hình quản trị của doanh nghiệp vẫn chủ yếu dựa vào sự điều hành trực tiếp của người sáng lập.

Trong quá trình hoạt động, nhiều quyết định quan trọng như tuyển dụng, bổ nhiệm nhân sự, ký kết hợp đồng và phân bổ nguồn vốn đều do một số thành viên trong gia đình tự quyết định. Các phòng ban chưa có sự phân định rõ ràng về chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn. Một số nhân viên không biết phải báo cáo cho ai khi phát sinh vấn đề, trong khi trách nhiệm của người quản lý chưa được xác định cụ thể.

Khi quy mô công ty ngày càng lớn, những hạn chế này bắt đầu bộc lộ. Hoạt động phối hợp giữa các bộ phận thiếu hiệu quả, quyết định kinh doanh bị chậm trễ, thậm chí phát sinh mâu thuẫn giữa các thành viên trong ban lãnh đạo. Một số đối tác cũng bày tỏ sự lo ngại vì quy trình phê duyệt và ký kết hợp đồng của công ty chưa thực sự rõ ràng.

Trước tình hình đó, thế hệ lãnh đạo kế nhiệm đề xuất xây dựng mô hình quản trị chuyên nghiệp, phân định rõ quyền hạn giữa chủ sở hữu, Hội đồng quản trị, ban điều hành và các bộ phận chuyên môn. Tuy nhiên, người sáng lập lại cho rằng cách quản lý truyền thống vẫn đang giúp công ty tồn tại và phát triển.

Vấn đề đặt ra là Đại Phát cần xây dựng mô hình quản trị công ty như thế nào để bảo đảm tuân thủ pháp luật, nâng cao hiệu quả điều hành và tạo nền tảng phát triển bền vững?

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Đối với công ty cổ phần, mô hình quản trị không thể chỉ dựa trên thói quen hoặc sự quyết định của người sáng lập mà phải được tổ chức theo quy định pháp luật.

Thứ nhất, lựa chọn cơ cấu tổ chức quản lý phù hợp.

Theo khoản 1 Điều 137 Luật Doanh nghiệp 2020, công ty cổ phần được lựa chọn một trong hai mô hình tổ chức quản lý:

• Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát và Giám đốc hoặc Tổng giám đốc.

• Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị và Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, với điều kiện có ít nhất 20% thành viên Hội đồng quản trị là thành viên độc lập và có Ủy ban kiểm toán trực thuộc Hội đồng quản trị.

Như vậy, Đại Phát cần lựa chọn mô hình phù hợp với quy mô, đặc điểm hoạt động và nhu cầu kiểm soát nội bộ của mình.

 

Thứ hai, phân định rõ quyền hạn và trách nhiệm của từng cơ quan quản lý.

Theo Điều 138 Luật Doanh nghiệp 2020, Đại hội đồng cổ đông là cơ quan quyết định cao nhất của công ty cổ phần. Điều 153 quy định Hội đồng quản trị là cơ quan quản lý công ty, có quyền quyết định các vấn đề thuộc thẩm quyền của mình. Trong khi đó, Điều 162 quy định Giám đốc hoặc Tổng giám đốc là người điều hành hoạt động kinh doanh hằng ngày và chịu sự giám sát của Hội đồng quản trị.

Do đó, người sáng lập dù sở hữu phần lớn cổ phần cũng không thể tùy ý quyết định mọi vấn đề thay cho các cơ quan quản lý khác. Mỗi chủ thể phải thực hiện đúng quyền hạn và trách nhiệm được pháp luật, Điều lệ công ty quy định.

 

Thứ ba, xây dựng Điều lệ và quy chế quản trị nội bộ rõ ràng.

Điều lệ công ty là cơ sở quan trọng để xác định cơ cấu tổ chức, quyền và nghĩa vụ của các cơ quan, người quản lý cũng như nguyên tắc hoạt động của doanh nghiệp.

Vì vậy, Đại Phát cần rà soát, hoàn thiện Điều lệ và ban hành các quy chế nội bộ về phân quyền, quản lý tài chính, tuyển dụng, bổ nhiệm, ký kết hợp đồng và kiểm soát hoạt động. Điều này giúp hạn chế tình trạng chồng chéo thẩm quyền và nâng cao trách nhiệm của từng cá nhân.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Một mô hình quản trị chuyên nghiệp không chỉ cần đúng quy định pháp luật mà còn phải phù hợp với con người và văn hóa của doanh nghiệp.

Thứ nhất, chuyển từ quản lý cá nhân sang quản trị theo hệ thống.

Doanh nghiệp không nên phụ thuộc quá nhiều vào một người sáng lập. Việc xây dựng quy trình, phân công nhiệm vụ và cơ chế kiểm soát rõ ràng sẽ giúp hoạt động của công ty ổn định ngay cả khi người đứng đầu không trực tiếp điều hành.

Thứ hai, đề cao năng lực thay vì quan hệ gia đình.

Trong doanh nghiệp gia đình, việc bổ nhiệm người thân vào các vị trí quản lý có thể dẫn đến thiếu khách quan nếu không dựa trên năng lực thực tế. Vì vậy, cần xây dựng tiêu chí tuyển dụng, đánh giá và bổ nhiệm minh bạch, bảo đảm người giữ vị trí quản lý có đủ chuyên môn và trách nhiệm.

Thứ ba, xây dựng văn hóa quản trị minh bạch và trách nhiệm.

Mỗi cá nhân cần hiểu rõ quyền hạn, nhiệm vụ và trách nhiệm của mình. Khi có sai sót, doanh nghiệp cần xác định nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể thay vì đổ lỗi hoặc giải quyết theo quan hệ cá nhân.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để xây dựng mô hình quản trị chuẩn mực, Công ty Đại Phát cần triển khai ba nhóm giải pháp:

Giai đoạn ngắn hạn: Rà soát và ổn định bộ máy

• Kiểm tra lại cơ cấu tổ chức, chức năng và nhiệm vụ của từng phòng ban.

• Xác định những vị trí đang bị chồng chéo quyền hạn hoặc chưa có người chịu trách nhiệm rõ ràng.

• Rà soát Điều lệ công ty, các quy chế nội bộ và quy trình phê duyệt công việc.

• Tổ chức cuộc họp giữa người sáng lập, ban lãnh đạo và các bộ phận để thống nhất định hướng thay đổi.

Giai đoạn trung hạn: Chuẩn hóa mô hình quản trị

• Lựa chọn mô hình quản trị phù hợp với quy mô và đặc điểm hoạt động của công ty theo Điều 137 Luật Doanh nghiệp 2020.

• Phân định rõ thẩm quyền giữa Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị và Giám đốc hoặc Tổng giám đốc.

• Xây dựng quy trình tuyển dụng, bổ nhiệm, đánh giá và kiểm soát người quản lý dựa trên năng lực.

• Thiết lập hệ thống báo cáo, kiểm tra và giám sát nhằm nâng cao tính minh bạch trong hoạt động.

• Đào tạo đội ngũ quản lý về pháp luật doanh nghiệp, kỹ năng lãnh đạo và quản trị rủi ro.

Giai đoạn dài hạn: Duy trì và phát triển di sản quản trị

• Đưa các nguyên tắc quản trị chuyên nghiệp vào chiến lược phát triển lâu dài của doanh nghiệp.

• Xây dựng đội ngũ lãnh đạo kế nhiệm có đủ năng lực để tiếp quản và điều hành công ty.

• Ứng dụng công nghệ vào quản lý nhân sự, tài chính, hợp đồng và hoạt động kinh doanh.

• Định kỳ đánh giá hiệu quả quản trị, kịp thời điều chỉnh những quy định không còn phù hợp.

• Xây dựng văn hóa doanh nghiệp dựa trên sự minh bạch, trách nhiệm, công bằng và tôn trọng pháp luật.

5. Thông điệp từ chuyên gia

Một doanh nghiệp có thể phát triển nhờ tài năng và sự nỗ lực của người sáng lập, nhưng để tồn tại lâu dài thì cần một hệ thống quản trị chuyên nghiệp.

Việc xây dựng mô hình công ty chuẩn không đồng nghĩa với việc loại bỏ vai trò của người sáng lập hay phủ nhận những giá trị truyền thống. Ngược lại, đây là cách chuyển hóa kinh nghiệm cá nhân thành hệ thống vận hành có tổ chức, giúp doanh nghiệp giảm sự phụ thuộc vào một cá nhân và tạo điều kiện cho thế hệ kế nhiệm phát triển.

Di sản quản trị lớn nhất không phải là một doanh nghiệp chỉ hoạt động tốt khi người sáng lập còn điều hành, mà là một hệ thống có thể vận hành hiệu quả, minh bạch và bền vững qua nhiều thế hệ.