“Một cuốn Sổ đỏ được cấp hợp pháp, nhưng lại lấn vào phần đất tâm linh của đình làng đã tồn tại hàng trăm năm. Khi quyền lợi của cả cộng đồng bị ảnh hưởng, ai có quyền đứng ra khởi kiện và phải nộp đơn ở đâu? Hãy cùng phân tích tình huống dưới góc nhìn pháp lý và quản trị đất tín ngưỡng.” 

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Đình làng tại xã B, tỉnh C là công trình tín ngưỡng đã tồn tại hàng trăm năm, là nơi thờ Thành hoàng làng và tổ chức các lễ hội truyền thống của cộng đồng dân cư địa phương. Phía trước đình có khoảng đất rộng được người dân sử dụng từ nhiều đời để tổ chức tế lễ, rước kiệu và các sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Năm 2025, trong quá trình làm thủ tục xin cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ), hộ ông Nguyễn Văn A được Ủy ban nhân dân huyện cấp Sổ đỏ đối với một thửa đất liền kề. Tuy nhiên, sau khi đo đạc thực địa, Ban khánh tiết đình làng và người dân phát hiện diện tích được cấp đã lấn sang khoảng 350 m² đất thuộc khuôn viên đình làng – phần đất vốn được cộng đồng sử dụng ổn định từ nhiều thế hệ.

Ông A cho rằng mình được Nhà nước cấp Sổ đỏ hợp pháp nên có quyền xây dựng hàng rào. Trong khi đó, người dân phản đối quyết liệt vì cho rằng đây là đất tín ngưỡng, không thể trở thành tài sản của cá nhân.

Nhiều cuộc hòa giải không thành, Ban khánh tiết đình làng đặt ra câu hỏi:

Nếu cho rằng UBND huyện đã cấp Sổ đỏ trái pháp luật, đại diện cộng đồng dân cư phải nộp đơn kiện ở đâu? Ai là người có quyền đứng ra bảo vệ phần đất tín ngưỡng của đình làng?

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

Đất tín ngưỡng là loại đất được pháp luật bảo vệ nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng chung của cộng đồng. Việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho cá nhân nếu chồng lấn lên đất tín ngưỡng có thể dẫn đến tranh chấp phức tạp và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của cộng đồng dân cư.

1. Đất đình làng thuộc nhóm đất tín ngưỡng được pháp luật bảo hộ

Theo Luật Đất đai năm 2024, đất có đình, đền, miếu, am, nhà thờ họ và các cơ sở tín ngưỡng khác thuộc nhóm đất tín ngưỡng và được Nhà nước tôn trọng, bảo vệ việc sử dụng đúng mục đích.

Việc quản lý loại đất này phải bảo đảm gìn giữ giá trị văn hóa, lịch sử và đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng chính đáng của cộng đồng.

2. Đếu việc cấp Sổ đỏ lấn sang đất tín ngưỡng thì quyết định cấp Sổ đỏ có thể bị xem xét hủy bỏ

Nếu có căn cứ chứng minh:

• Hồ sơ đo đạc không đúng hiện trạng;
• Xác định sai ranh giới sử dụng đất;
• Bỏ sót diện tích đất tín ngưỡng đang được cộng đồng quản lý;
• Cấp Giấy chứng nhận không đúng đối tượng hoặc không đúng diện tích,

thì quyết định cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có thể bị xem xét hủy theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định.

Tòa án có thẩm quyền xem xét tính hợp pháp của quyết định hành chính khi có yêu cầu khởi kiện.

3. Đại diện cộng đồng dân cư có thể khởi kiện quyết định hành chính

Nếu cho rằng việc cấp Sổ đỏ xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cộng đồng dân cư hoặc cơ sở tín ngưỡng, người có quyền, lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng hoặc người đại diện hợp pháp của cộng đồng theo quy định có thể thực hiện quyền khởi kiện vụ án hành chính.

Theo Luật Tố tụng hành chính năm 2015, quyết định hành chính của UBND huyện thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp tỉnh theo thủ tục tố tụng hành chính.

Ngoài việc khởi kiện, cộng đồng dân cư cũng có thể thực hiện quyền khiếu nại đối với quyết định cấp Giấy chứng nhận theo quy định của Luật Khiếu nại năm 2011 trước khi hoặc trong trường hợp pháp luật cho phép lựa chọn con đường tố tụng.

4. Chứng cứ là yếu tố quyết định thành công của vụ việc

Để bảo vệ phần đất tín ngưỡng, Ban khánh tiết cần thu thập đầy đủ các tài liệu như:

• Hồ sơ quản lý đình làng;
• Bản đồ địa chính qua các thời kỳ;
• Hồ sơ đo đạc;
• Tài liệu lịch sử về quá trình sử dụng đất;
• Biên bản họp cộng đồng dân cư;
• Hình ảnh, video, tư liệu lưu trữ;
• Ý kiến xác nhận của người cao tuổi, nhân chứng về ranh giới sử dụng ổn định.

Những chứng cứ này giúp chứng minh nguồn gốc và quá trình quản lý, sử dụng đất của cộng đồng.

4. Cần rà soát quy trình cấp Giấy chứng nhận để xác định nguyên nhân sai sót

Trong thực tế, việc cấp chồng lấn có thể xuất phát từ:

• Sai số đo đạc;
• Hồ sơ địa chính chưa được cập nhật;
• Thiếu kiểm tra thực địa;
• Xác minh nguồn gốc đất chưa đầy đủ;
• Thiếu ý kiến của cộng đồng dân cư trong quá trình xác lập hồ sơ.

Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ là cơ sở để xử lý trách nhiệm của các chủ thể có liên quan và khắc phục hậu quả theo đúng quy định.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Đất đình làng không chỉ mang giá trị về diện tích hay quyền sử dụng đất mà còn là không gian văn hóa, tín ngưỡng và ký ức của cả một cộng đồng.

Khi người dân chứng kiến phần đất gắn với lễ hội truyền thống, nơi diễn ra các nghi thức tâm linh bị quây hàng rào hoặc có nguy cơ trở thành tài sản của cá nhân, sự phản ứng thường rất mạnh mẽ. Điều đó xuất phát không chỉ từ quyền lợi vật chất mà còn từ cảm giác giá trị truyền thống đang bị xâm phạm.

Nếu vụ việc không được giải quyết minh bạch, dễ dẫn đến:

• Mất niềm tin vào công tác quản lý đất đai;
• Mâu thuẫn kéo dài giữa người dân và chính quyền;
• Xung đột trong cộng đồng;
• Ảnh hưởng đến việc tổ chức các hoạt động tín ngưỡng và văn hóa truyền thống.

Ở góc độ quản trị, nhiều đình làng hiện nay vẫn chưa có hồ sơ quản lý đất tín ngưỡng đầy đủ. Không ít nơi chỉ quản lý bằng tập quán hoặc ký ức của người cao tuổi mà thiếu bản đồ, hồ sơ ranh giới, biên bản bàn giao, tài liệu lưu trữ hoặc hồ sơ số hóa.

Đây là bài học quan trọng về quản trị tài sản công cộng. Ban khánh tiết cần chủ động thiết lập và cập nhật hồ sơ quản lý đất tín ngưỡng, lưu giữ đầy đủ tài liệu pháp lý, bản đồ, hình ảnh, biên bản kiểm tra hiện trạng và thường xuyên phối hợp với chính quyền địa phương để rà soát ranh giới sử dụng đất. Một hệ thống hồ sơ được quản lý khoa học sẽ góp phần hạn chế nguy cơ cấp chồng lấn và tạo cơ sở pháp lý vững chắc khi phát sinh tranh chấp.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Theo Chuyên gia Nguyễn Hữu Long, tranh chấp liên quan đến đất tín ngưỡng cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ pháp lý mà còn dưới góc độ bảo tồn di sản văn hóa và giữ gìn sự đoàn kết của cộng đồng.

Khi phát hiện Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có dấu hiệu cấp chồng lấn lên đất đình làng, Ban khánh tiết cần nhanh chóng kiểm tra toàn bộ hồ sơ địa chính, xác định chính xác phần diện tích bị ảnh hưởng và làm việc với cơ quan có thẩm quyền để làm rõ nguyên nhân. Trường hợp quyền và lợi ích hợp pháp của cộng đồng không được bảo vệ thông qua con đường hành chính, cần mạnh dạn sử dụng quyền khiếu nại hoặc khởi kiện vụ án hành chính theo đúng trình tự pháp luật.

Về lâu dài, mỗi đình làng, đền, miếu hoặc cơ sở tín ngưỡng nên xây dựng bộ hồ sơ quản lý đất tín ngưỡng gồm:

• Hồ sơ pháp lý về quyền quản lý, sử dụng đất;
• Bản đồ, trích đo địa chính và mốc giới thực địa;
• Hồ sơ lịch sử hình thành, quá trình sử dụng đất;
• Biên bản kiểm tra, rà soát định kỳ;
• Hồ sơ số hóa để lưu trữ lâu dài;
• Quy chế phối hợp giữa Ban khánh tiết và chính quyền địa phương trong công tác quản lý đất.

Một hệ thống hồ sơ đầy đủ không chỉ giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cộng đồng mà còn góp phần gìn giữ các giá trị văn hóa, tín ngưỡng cho các thế hệ mai sau, hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra những tranh chấp tương tự trong tương lai.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: Tư vấn; Luật đất đai; Bộ luật dân sự; Giải pháp.