TÌNH HUỐNG 873: XÂY DỰNG CỘNG ĐỒNG DOANH NHÂN TỬ TẾ LÀM DI SẢN?

 

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Ông A là một doanh nhân đã có hơn 25 năm hoạt động trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh. Bên cạnh việc phát triển doanh nghiệp của mình, ông luôn quan tâm đến việc xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, đề cao đạo đức nghề nghiệp, tinh thần hợp tác và trách nhiệm xã hội. Trong quá trình hoạt động, ông thường xuyên hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp, kết nối những doanh nhân có cùng giá trị và tổ chức các chương trình chia sẻ kinh nghiệm quản trị.

Nhận thấy nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn do cạnh tranh thiếu lành mạnh, thiếu niềm tin giữa các đối tác và chạy theo lợi nhuận ngắn hạn, ông A quyết định thành lập một cộng đồng doanh nhân hướng đến sự tử tế, trung thực và phát triển bền vững. Cộng đồng đặt ra những nguyên tắc ứng xử chung, khuyến khích các thành viên hỗ trợ lẫn nhau, không đánh đổi đạo đức để lấy lợi nhuận và cùng đóng góp cho xã hội.

Sau nhiều năm hoạt động, cộng đồng phát triển, thu hút đông đảo doanh nhân tham gia và tạo ra những giá trị tích cực. Tuy nhiên, khi ông A có ý định rút khỏi các hoạt động điều hành để tập trung cho gia đình và chuyển giao vai trò lãnh đạo, những bất đồng bắt đầu xuất hiện. Một số thành viên muốn thương mại hóa các hoạt động của cộng đồng, ưu tiên lợi ích kinh tế; một số khác đề xuất duy trì những nguyên tắc ban đầu. Bên cạnh đó, cộng đồng chưa có cơ chế kế nhiệm rõ ràng, chưa thống nhất phương thức giám sát việc tuân thủ chuẩn mực đạo đức và phụ thuộc khá nhiều vào uy tín cá nhân của ông A.

Ông A lo ngại rằng khi mình không còn trực tiếp dẫn dắt, cộng đồng có thể mất đi bản sắc, thậm chí bị lợi dụng để tạo dựng hình ảnh hoặc phục vụ lợi ích riêng của một số thành viên.

Vấn đề đặt ra: Làm thế nào để ông A xây dựng một cộng đồng doanh nhân tử tế có khả năng tự vận hành, duy trì các giá trị cốt lõi và tiếp tục lan tỏa ảnh hưởng tích cực qua nhiều thế hệ, biến những giá trị đạo đức kinh doanh thành di sản bền vững?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ

1. Quy định pháp luật

Việc xây dựng cộng đồng doanh nhân cần được thực hiện trên cơ sở quyền tự do kinh doanh, quyền lập hội trong khuôn khổ pháp luật và các quy định về tổ chức, hoạt động của chủ thể được lựa chọn.

Hiến pháp năm 2013, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, ghi nhận các quyền cơ bản của công dân, trong đó có quyền tự do kinh doanh theo quy định của pháp luật. Việc tổ chức một cộng đồng doanh nhân nhằm kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy đạo đức kinh doanh cần bảo đảm phù hợp với các quy định pháp luật có liên quan.

Nếu cộng đồng được tổ chức dưới hình thức hội, việc thành lập và hoạt động phải tuân thủ Nghị định số 126/2024/NĐ-CP về tổ chức, hoạt động và quản lý hội, cùng các văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc hướng dẫn hiện hành có liên quan. Nếu lựa chọn một hình thức pháp lý khác, cần xác định đúng quy định áp dụng cho hình thức đó.

Bên cạnh đó, Bộ luật Dân sự năm 2015 là cơ sở pháp lý quan trọng đối với các vấn đề về giao dịch dân sự, tài sản, nghĩa vụ và trách nhiệm dân sự phát sinh trong quá trình hoạt động của các chủ thể có liên quan.

2. Áp dụng vào tình huống

Thứ nhất, ông A cần xác định rõ tư cách pháp lý của cộng đồng. Không nên chỉ dựa vào tên gọi hoặc mục tiêu hoạt động để mặc nhiên coi cộng đồng là một tổ chức có tư cách pháp nhân. Việc lựa chọn mô hình tổ chức phải phù hợp với mục đích hoạt động, phạm vi thành viên, cơ chế quản lý tài sản và quy định pháp luật hiện hành.

Thứ hai, cộng đồng cần xây dựng điều lệ hoặc quy chế hoạt động phù hợp với hình thức pháp lý đã lựa chọn. Nội dung cần làm rõ mục tiêu, điều kiện gia nhập, quyền và nghĩa vụ của thành viên, cơ chế ra quyết định, quản lý tài chính, xử lý vi phạm và phương thức chuyển giao quyền điều hành.

Thứ ba, việc xây dựng chuẩn mực đạo đức kinh doanh cần gắn với cơ chế thực hiện cụ thể. Các thành viên phải cam kết tuân thủ nguyên tắc trung thực, minh bạch, tôn trọng đối tác và không sử dụng danh nghĩa cộng đồng để thực hiện hành vi trái pháp luật hoặc gây tổn hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Thứ tư, cộng đồng cần thiết lập cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích. Các quyết định về tài trợ, hợp tác thương mại, sử dụng thương hiệu chung hoặc phân bổ nguồn lực phải được thực hiện minh bạch, tránh việc một số thành viên lợi dụng uy tín tập thể để thu lợi riêng.

3. Kết luận pháp lý

Việc xây dựng cộng đồng doanh nhân tử tế có thể tạo ra giá trị tích cực cho môi trường kinh doanh và xã hội. Tuy nhiên, để cộng đồng tồn tại lâu dài, người sáng lập cần chuyển hóa các giá trị cá nhân thành nguyên tắc tổ chức, quy chế hoạt động và cơ chế giám sát phù hợp với pháp luật.

Một cộng đồng bền vững không chỉ cần người sáng lập có uy tín mà còn phải có cơ cấu quản trị rõ ràng, trách nhiệm giải trình và phương thức kế nhiệm minh bạch.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

1. Góc nhìn tâm lý

Niềm tin là nền tảng quan trọng của cộng đồng doanh nhân. Khi các thành viên tin tưởng lẫn nhau, họ có thể chia sẻ kinh nghiệm, hợp tác trong kinh doanh và hỗ trợ nhau vượt qua khó khăn mà không phải liên tục lo ngại về nguy cơ bị lợi dụng.

Tuy nhiên, nếu cộng đồng phụ thuộc quá nhiều vào uy tín của người sáng lập, niềm tin có thể suy giảm khi người đó rút lui. Những bất đồng trước đây bị che lấp bởi sự hiện diện của người đứng đầu có thể bộc lộ, khiến các thành viên chia thành những nhóm theo đuổi lợi ích khác nhau.

Do đó, ông A cần xây dựng niềm tin dựa trên các nguyên tắc chung thay vì chỉ dựa vào quan hệ cá nhân. Sự tử tế phải được thể hiện qua hành vi có thể kiểm chứng, như thực hiện đúng cam kết, minh bạch thông tin, tôn trọng lợi ích hợp pháp của đối tác và sẵn sàng chịu trách nhiệm khi mắc sai lầm.

2. Góc nhìn giáo dục

Muốn duy trì di sản đạo đức kinh doanh, cộng đồng cần thực hiện giáo dục liên tục giữa các thế hệ doanh nhân.

Ông A có thể xây dựng chương trình cố vấn, trong đó những doanh nhân giàu kinh nghiệm hướng dẫn các doanh nhân trẻ về quản trị, đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và cách giải quyết những tình huống có xung đột giữa lợi nhuận với các giá trị đạo đức.

Các chương trình đào tạo nên sử dụng tình huống thực tế, yêu cầu thành viên phân tích những quyết định khó khăn như có nên tiếp tục hợp tác với đối tác thiếu trung thực, có nên che giấu sai sót để bảo vệ hình ảnh doanh nghiệp hay có nên từ chối lợi nhuận khi giao dịch có nguy cơ gây thiệt hại cho cộng đồng.

Thông qua quá trình học tập và thực hành, đạo đức kinh doanh không còn là khẩu hiệu mà trở thành năng lực ra quyết định và chuẩn mực hành vi của mỗi thành viên.

3. Góc nhìn quản trị

Thách thức lớn nhất của cộng đồng là duy trì sự thống nhất về giá trị trong khi vẫn tôn trọng tính độc lập và lợi ích hợp pháp của từng doanh nghiệp thành viên.

Để giải quyết vấn đề này, cộng đồng cần xây dựng bộ quy tắc ứng xử, cơ chế tiếp nhận phản ánh, quy trình xử lý vi phạm và phương thức giải quyết bất đồng. Những người đảm nhiệm vai trò lãnh đạo phải được lựa chọn dựa trên năng lực, uy tín, sự liêm chính và mức độ cam kết với mục tiêu chung.

Bên cạnh đó, cộng đồng cần minh bạch hóa nguồn tài trợ, các khoản thu chi và hoạt động hợp tác. Việc công khai thông tin phù hợp sẽ giúp hạn chế nghi ngờ, ngăn ngừa xung đột lợi ích và củng cố niềm tin của thành viên.

Đặc biệt, di sản của cộng đồng không nên được đánh giá chỉ bằng số lượng thành viên hoặc quy mô tài chính, mà còn bằng chất lượng quan hệ hợp tác, những doanh nghiệp duy trì được chuẩn mực đạo đức và những đóng góp tích cực cho xã hội.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN THEO 3 BƯỚC

Bước 1. Xác lập giá trị cốt lõi và thể chế hóa chuẩn mực đạo đức

Ông A cần cùng các thành viên xây dựng bộ giá trị cốt lõi của cộng đồng, tập trung vào năm nguyên tắc: trung thực trong kinh doanh, tôn trọng cam kết, cạnh tranh lành mạnh, hợp tác cùng phát triển và có trách nhiệm với xã hội.

Các nguyên tắc này cần được cụ thể hóa thành bộ quy tắc ứng xử, xác định những hành vi được khuyến khích, những hành vi không được chấp nhận và biện pháp xử lý tương ứng. Việc xây dựng quy tắc nên có sự tham gia của các thành viên để tạo ra sự đồng thuận và nâng cao ý thức tự giác thực hiện.

Đồng thời, cộng đồng cần xác định rõ ranh giới giữa việc hỗ trợ thành viên và việc bao che cho hành vi sai trái. Một doanh nhân tử tế không chỉ biết giúp đỡ người khác mà còn phải dám lên tiếng trước những hành vi gây tổn hại đến lợi ích chung.

Bước 2. Xây dựng cơ chế quản trị minh bạch và đào tạo thế hệ kế cận

Cộng đồng cần thiết lập cơ cấu quản trị phù hợp với hình thức pháp lý đã lựa chọn, phân định rõ quyền hạn của người đứng đầu, bộ phận điều hành và các cơ chế giám sát.

Quy trình bầu chọn hoặc bổ nhiệm người kế nhiệm cần dựa trên tiêu chí công khai, tránh tình trạng chuyển giao quyền lực chỉ dựa vào quan hệ cá nhân hoặc sự ưu ái của người sáng lập. Những vị trí quan trọng cần có cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích và trách nhiệm giải trình.

Song song với đó, ông A nên phát triển chương trình đào tạo thế hệ kế cận thông qua hoạt động cố vấn, hội thảo chuyên đề, chia sẻ kinh nghiệm và các dự án hợp tác thực tế. Những thành viên trẻ có năng lực và đạo đức cần được trao cơ hội tham gia điều hành để từng bước hình thành đội ngũ kế thừa.

Mục tiêu của giai đoạn này là giúp cộng đồng chuyển từ mô hình phụ thuộc vào người sáng lập sang mô hình vận hành dựa trên nguyên tắc, năng lực và trách nhiệm tập thể.

Bước 3. Lan tỏa giá trị bằng hành động thực tế và cơ chế đánh giá lâu dài

Để cộng đồng doanh nhân tử tế tạo ra ảnh hưởng vượt ra ngoài phạm vi thành viên, cần triển khai các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, đào tạo đạo đức kinh doanh, tư vấn quản trị và kết nối những hoạt động có trách nhiệm với xã hội.

Cộng đồng có thể xây dựng chương trình cố vấn miễn phí hoặc hỗ trợ chi phí phù hợp cho doanh nhân trẻ, tổ chức các diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm và phát triển mạng lưới hợp tác giữa những doanh nghiệp có cùng định hướng phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ thống đánh giá định kỳ dựa trên các tiêu chí như mức độ tuân thủ quy tắc ứng xử, tính minh bạch trong hoạt động, chất lượng hợp tác giữa các thành viên, hiệu quả đào tạo thế hệ trẻ và kết quả của những chương trình đóng góp cho xã hội.

Việc ghi nhận thành viên tiêu biểu phải dựa trên hành động và kết quả thực tế, không chỉ dựa vào quy mô doanh nghiệp, mức đóng góp tài chính hoặc danh tiếng cá nhân.

Khi các giá trị cốt lõi được duy trì qua nhiều thế hệ, đội ngũ kế nhiệm có đủ năng lực và cộng đồng tạo ra những tác động tích cực có thể kiểm chứng, di sản của ông A sẽ không còn phụ thuộc vào sự hiện diện của một cá nhân mà trở thành tài sản tinh thần chung của cộng đồng doanh nhân.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Xây dựng cộng đồng doanh nhân tử tế làm di sản là quá trình chuyển hóa những giá trị đạo đức của một cá nhân thành văn hóa, nguyên tắc và năng lực tự duy trì của cả một tập thể.

Thành công của người sáng lập không nằm ở việc cộng đồng mãi mãi phụ thuộc vào mình, mà ở khả năng xây dựng một tổ chức có thể tiếp tục phát triển ngay cả khi mình không còn trực tiếp điều hành. Muốn vậy, cần kết hợp niềm tin với cơ chế kiểm soát, lòng tốt với trách nhiệm và tinh thần tương trợ với nguyên tắc cạnh tranh lành mạnh.

Một cộng đồng doanh nhân thực sự tử tế không phải là nơi các thành viên luôn đồng ý với nhau, mà là nơi họ có thể bất đồng nhưng vẫn tôn trọng sự thật, giải quyết tranh chấp công bằng và không đánh đổi các giá trị cốt lõi để đạt được lợi ích trước mắt.

Di sản lớn nhất của một doanh nhân không chỉ là doanh nghiệp được xây dựng hay tài sản được tích lũy, mà còn là những con người được truyền cảm hứng, những chuẩn mực được duy trì và một cộng đồng có khả năng tiếp tục tạo ra giá trị tốt đẹp cho xã hội qua nhiều thế hệ.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về xây dựng cộng đồng doanh nhân, kế thừa giá trị đạo đức kinh doanh và phát triển văn hóa quản trị bền vững, hãy liên hệ với chúng tôi qua website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc hotline 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.