TÌNH HUỐNG 863: THIẾT LẬP “TRIẾT LÝ KINH DOANH VÌ CON NGƯỜI” ĐỂ LẠI LÀM DI SẢN CHO NGÀNH?

Trong kinh doanh, thành công của một doanh nghiệp không chỉ được đo bằng lợi nhuận hay quy mô phát triển mà còn thể hiện qua cách doanh nghiệp đối xử với người lao động, khách hàng và cộng đồng. Một nhà lãnh đạo có thể tạo ra dấu ấn lâu dài không chỉ bằng những thành tựu kinh tế mà còn bằng các giá trị nhân văn được duy trì qua nhiều thế hệ quản lý. Tuy nhiên, để triết lý “kinh doanh vì con người” thực sự trở thành di sản, người lãnh đạo cần chuyển hóa tư tưởng của mình thành nguyên tắc quản trị, quy chế nội bộ và hành động cụ thể, đồng thời bảo đảm việc thực hiện phù hợp với pháp luật.

1. Tóm tắt tình huống

Ông Nam là người sáng lập Công ty TNHH An Phúc, hoạt động trong lĩnh vực sản xuất và phân phối hàng tiêu dùng. Trong quá trình điều hành, ông luôn quan niệm rằng doanh nghiệp muốn phát triển lâu dài phải đặt con người ở vị trí trung tâm, bảo đảm quyền lợi của người lao động, giữ chữ tín với khách hàng và thực hiện trách nhiệm với cộng đồng.

Tuy nhiên, khi công ty mở rộng quy mô, một số nhà quản lý mới lại ưu tiên mục tiêu lợi nhuận ngắn hạn. Họ đề xuất cắt giảm chi phí an toàn lao động, gia tăng định mức công việc và sử dụng thông tin quảng cáo có thể khiến khách hàng hiểu sai về sản phẩm. Ông Nam lo ngại những giá trị mà mình xây dựng trong nhiều năm sẽ dần bị mai một khi không còn trực tiếp điều hành.

Vì vậy, ông muốn thiết lập một triết lý kinh doanh vì con người, đưa triết lý này vào hệ thống quản trị và duy trì như một di sản tư tưởng cho doanh nghiệp cũng như ngành kinh doanh. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để triết lý lãnh đạo được thực hiện thực chất, có cơ sở pháp lý và không phụ thuộc hoàn toàn vào cá nhân người sáng lập.

2. Phân tích dưới góc độ pháp lý

2.1. Quyền xây dựng triết lý kinh doanh và giới hạn của quyền tự chủ doanh nghiệp

Theo khoản 2 và khoản 6 Điều 7 Luật Doanh nghiệp năm 2020, doanh nghiệp có quyền tự chủ kinh doanh và chủ động lựa chọn phương thức quản lý nhằm nâng cao hiệu quả, khả năng cạnh tranh; đồng thời có quyền tuyển dụng, thuê và sử dụng lao động theo quy định pháp luật.

Những quy định này tạo cơ sở để Công ty An Phúc chủ động xây dựng triết lý kinh doanh, bộ quy tắc ứng xử và phương thức quản trị phù hợp với định hướng phát triển của mình. Pháp luật không bắt buộc mọi doanh nghiệp phải theo đuổi một triết lý kinh doanh giống nhau, nên ông Nam có thể lựa chọn “kinh doanh vì con người” làm giá trị cốt lõi để định hướng hoạt động.

Tuy nhiên, quyền tự chủ kinh doanh không đồng nghĩa với quyền tùy ý loại bỏ các nghĩa vụ pháp lý. Theo khoản 5 Điều 8 Luật Doanh nghiệp năm 2020, doanh nghiệp có nghĩa vụ bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, không phân biệt đối xử hoặc xúc phạm người lao động, không ngược đãi hay cưỡng bức lao động và tạo điều kiện để người lao động nâng cao trình độ nghề nghiệp theo quy định.

Như vậy, triết lý kinh doanh vì con người vừa là định hướng tự nguyện của doanh nghiệp, vừa có thể trở thành cơ sở để tổ chức thực hiện tốt hơn các nghĩa vụ đã được pháp luật quy định.

2.2. Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động

Theo khoản 1 Điều 5 Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động có quyền làm việc, tự do lựa chọn việc làm, được hưởng tiền lương phù hợp, được bảo đảm điều kiện an toàn, vệ sinh lao động và được hưởng các quyền lợi khác theo quy định. Đồng thời, khoản 2 Điều 6 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định các nghĩa vụ của người sử dụng lao động, bao gồm thực hiện hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể và các thỏa thuận hợp pháp khác.

Đối chiếu với tình huống, nếu Công ty An Phúc cắt giảm chi phí bằng cách bỏ qua yêu cầu an toàn lao động hoặc áp dụng định mức công việc không phù hợp với quy định, công ty có nguy cơ vi phạm nghĩa vụ pháp lý đối với nhân viên. Mục tiêu tăng lợi nhuận không thể được sử dụng để biện minh cho việc xâm phạm quyền lợi hợp pháp của người lao động.

Để thực hiện triết lý đã lựa chọn, doanh nghiệp cần xây dựng chính sách tiền lương minh bạch, bảo đảm điều kiện làm việc an toàn, tổ chức đối thoại và tiếp nhận phản ánh của nhân viên. Đồng thời, công ty có thể đầu tư đào tạo, tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp và xây dựng môi trường làm việc tôn trọng, công bằng.

Điều quan trọng là phải phân biệt giữa nghĩa vụ bắt buộc theo pháp luật và chính sách nhân văn do doanh nghiệp tự nguyện thực hiện. Việc tuân thủ pháp luật là yêu cầu tối thiểu; còn những chương trình phúc lợi, đào tạo và phát triển nhân viên phù hợp có thể giúp doanh nghiệp thể hiện rõ hơn triết lý kinh doanh của mình.

2.3. Trách nhiệm của người quản lý trong việc duy trì triết lý lãnh đạo

Theo khoản 1 Điều 71 Luật Doanh nghiệp năm 2020, Chủ tịch Hội đồng thành viên, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và người quản lý khác của công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có các nghĩa vụ luật định, trong đó có nghĩa vụ thực hiện quyền và nghĩa vụ được giao một cách trung thực, cẩn trọng, tốt nhất nhằm bảo đảm lợi ích hợp pháp của công ty; trung thành với lợi ích của công ty và không lạm dụng chức vụ, quyền hạn để tư lợi. Đối với công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, cần đối chiếu quy định tương ứng tại Điều 83 Luật Doanh nghiệp năm 2020 và mô hình tổ chức quản lý cụ thể.

Do đó, ông Nam cần xác định rõ cơ cấu tổ chức của Công ty An Phúc để lựa chọn đúng quy định áp dụng cho người quản lý. Việc duy trì triết lý kinh doanh không chỉ là vấn đề truyền đạt tư tưởng mà còn phải được gắn với thẩm quyền ra quyết định và trách nhiệm của những người điều hành doanh nghiệp.

Chẳng hạn, nếu một nhà quản lý đề xuất cắt giảm chi phí an toàn lao động hoặc sử dụng quảng cáo gây hiểu nhầm cho khách hàng, công ty cần đánh giá cả hiệu quả kinh tế, rủi ro pháp lý và ảnh hưởng đến các bên liên quan. Những quyết định này không nên chỉ được xem xét trên cơ sở lợi nhuận trước mắt.

Ông Nam có thể đề xuất đưa các giá trị cốt lõi vào quy chế quản trị, bộ quy tắc ứng xử và tiêu chí đánh giá nhà quản lý. Tuy nhiên, việc ban hành hoặc sửa đổi điều lệ, quy chế và quyết định quản trị phải tuân thủ đúng thẩm quyền, trình tự và loại hình doanh nghiệp; một tuyên bố của người sáng lập không tự động ràng buộc mọi người quản lý nếu chưa được thể chế hóa phù hợp.

2.4. Bảo vệ quyền lợi khách hàng bằng hành vi kinh doanh trung thực

Triết lý kinh doanh vì con người còn phải thể hiện trong quan hệ với khách hàng. Theo khoản 1 Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, tổ chức, cá nhân kinh doanh bị nghiêm cấm lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng bằng việc cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ hoặc không chính xác về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và các nội dung liên quan.

Trong tình huống trên, nếu Công ty An Phúc sử dụng thông tin quảng cáo khiến khách hàng hiểu sai về chất lượng hoặc công dụng sản phẩm, hành vi này có thể vi phạm quy định pháp luật, tùy thuộc vào nội dung và tình tiết cụ thể. Vì vậy, công ty cần kiểm tra tính chính xác của thông tin quảng cáo, bảo đảm sản phẩm đáp ứng những nội dung đã công bố, cam kết và thực hiện việc tiếp nhận, giải quyết phản ánh của khách hàng.

Triết lý kinh doanh vì con người không thể chỉ hướng đến nhân viên mà bỏ qua người tiêu dùng. Việc cung cấp sản phẩm an toàn, thông tin trung thực và dịch vụ có trách nhiệm vừa góp phần bảo vệ khách hàng, vừa củng cố uy tín của doanh nghiệp trên thị trường.

2.5. Chuyển triết lý thành di sản tư tưởng có tính kế thừa

Một triết lý lãnh đạo chỉ có thể duy trì lâu dài khi được chuyển hóa thành cơ chế quản trị thay vì phụ thuộc vào sự hiện diện của người sáng lập. Công ty có thể xây dựng bộ quy tắc ứng xử, quy trình xử lý xung đột lợi ích, cơ chế tiếp nhận phản ánh và tiêu chí đánh giá việc thực hiện các giá trị cốt lõi.

Về mặt pháp lý, các văn bản nội bộ cần được ban hành đúng thẩm quyền và không trái với quy định bắt buộc. Đối với nội quy lao động, doanh nghiệp phải tuân thủ Điều 118 và Điều 119 Bộ luật Lao động năm 2019 về nội dung và việc đăng ký nội quy lao động trong trường hợp luật quy định. Không phải mọi tuyên bố về triết lý kinh doanh đều là nội quy lao động hoặc đương nhiên có giá trị như một quy phạm bắt buộc đối với người lao động.

Do đó, Công ty An Phúc nên xác định rõ nội dung nào được thể hiện trong điều lệ, nội dung nào thuộc quy chế quản trị, nội dung nào thuộc nội quy lao động và nội dung nào là cam kết đạo đức tự nguyện. Việc phân định này giúp triết lý có khả năng được thực hiện ổn định, đồng thời tránh nhầm lẫn giữa cam kết tư tưởng với nghĩa vụ pháp lý.

3. Góc nhìn từ tâm lý học, giáo dục và quản trị

Từ góc độ tâm lý học, người lao động có xu hướng gắn bó với tổ chức khi cảm thấy được tôn trọng, đối xử công bằng và được lắng nghe. Nếu doanh nghiệp tuyên bố coi trọng con người nhưng trên thực tế lại xem nhân viên chỉ là công cụ tạo ra lợi nhuận, niềm tin nội bộ có thể suy giảm. Vì vậy, người lãnh đạo cần thể hiện sự nhất quán giữa lời nói và hành động.

Từ góc độ giáo dục, triết lý kinh doanh cần được truyền đạt thông qua hoạt động đào tạo, trao đổi tình huống và hướng dẫn thực hành. Nhà quản lý cần hiểu cách vận dụng các giá trị cốt lõi khi đánh giá nhân viên, giải quyết mâu thuẫn, quản lý chi phí và xử lý phản ánh của khách hàng. Điều này giúp triết lý trở thành năng lực ứng xử thực tế thay vì chỉ là khẩu hiệu.

Từ góc độ quản trị, việc kế thừa triết lý lãnh đạo đòi hỏi doanh nghiệp xây dựng cơ chế đủ rõ ràng để những người kế nhiệm có thể tiếp tục thực hiện. Công ty nên gắn các giá trị cốt lõi với quy trình ra quyết định, tiêu chí đánh giá quản lý và cơ chế giám sát. Đồng thời, doanh nghiệp cần định kỳ xem xét hiệu quả thực hiện để điều chỉnh cách thức triển khai cho phù hợp với sự thay đổi của thị trường mà không làm mất đi những giá trị nền tảng.

4. Giải pháp xử lý và phòng ngừa

4.1. Xây dựng bộ nguyên tắc kinh doanh vì con người

Ông Nam nên phối hợp với ban lãnh đạo xây dựng bộ nguyên tắc ngắn gọn, dễ hiểu, tập trung vào các giá trị như tôn trọng con người, trung thực, công bằng, trách nhiệm và phát triển bền vững.

Mỗi nguyên tắc cần đi kèm hành vi cụ thể. Chẳng hạn, tôn trọng con người được thể hiện qua việc bảo đảm điều kiện làm việc an toàn, không phân biệt đối xử và tiếp nhận phản ánh; trung thực được thể hiện qua thông tin chính xác về sản phẩm và việc thực hiện cam kết với đối tác.

Bộ nguyên tắc phải phù hợp với pháp luật, điều lệ và cơ cấu quản trị. Khi được thông qua đúng thẩm quyền, đây sẽ là căn cứ định hướng hành vi và hỗ trợ giải quyết các tình huống phát sinh.

4.2. Gắn triết lý với chính sách và tiêu chí đánh giá

Doanh nghiệp cần chuyển các giá trị cốt lõi thành tiêu chí quản trị có thể theo dõi. Bên cạnh doanh thu và lợi nhuận, công ty có thể đánh giá mức độ hài lòng của người lao động, tình hình an toàn lao động, chất lượng sản phẩm, việc giải quyết khiếu nại và mức độ tuân thủ quy trình.

Đối với đội ngũ quản lý, các tiêu chí này nên được xem xét trong quá trình đánh giá năng lực và khen thưởng. Nếu một nhà quản lý đạt mục tiêu doanh thu nhưng thường xuyên vi phạm quy trình an toàn hoặc đối xử thiếu công bằng với nhân viên, thành tích tài chính không nên là căn cứ duy nhất để đánh giá hiệu quả công việc.

4.3. Thiết lập cơ chế giám sát và tiếp nhận phản ánh

Công ty nên xây dựng kênh tiếp nhận phản ánh để người lao động và khách hàng có thể thông báo về những hành vi đi ngược lại các nguyên tắc đã ban hành. Việc tiếp nhận cần bảo đảm khách quan, bảo mật thông tin trong phạm vi phù hợp và xử lý theo quy trình rõ ràng.

Doanh nghiệp cần định kỳ rà soát các vụ việc phát sinh, xác định nguyên nhân và điều chỉnh chính sách khi cần thiết. Những hành vi vi phạm phải được xử lý theo pháp luật và quy chế nội bộ hợp pháp, tránh tình trạng người có chức vụ cao được miễn trừ trách nhiệm trong khi nhân viên cấp dưới phải chịu kỷ luật.

4.4. Xây dựng cơ chế kế thừa triết lý lãnh đạo

Để triết lý kinh doanh được duy trì sau khi người sáng lập rời vị trí điều hành, ông Nam cần đưa các giá trị cốt lõi vào chương trình đào tạo quản lý kế nhiệm, quy trình bàn giao và định hướng phát triển dài hạn của công ty.

Người kế nhiệm cần được đánh giá không chỉ dựa trên năng lực chuyên môn và kết quả kinh doanh mà còn dựa trên cách họ ra quyết định, giải quyết xung đột và thực hiện trách nhiệm đối với các bên liên quan. Công ty cũng nên tổ chức các buổi trao đổi nội bộ để nhân viên hiểu nguồn gốc và ý nghĩa của những giá trị cốt lõi.

Tuy nhiên, kế thừa không có nghĩa là giữ nguyên mọi phương thức quản lý của người sáng lập. Triết lý có thể được rà soát để thích ứng với công nghệ, thị trường và nhu cầu xã hội, nhưng mọi thay đổi cần được cân nhắc trên cơ sở các giá trị nền tảng và quy định pháp luật.

5. Quan điểm chuyên gia

Từ góc độ tư vấn pháp lý và quản trị, triết lý kinh doanh vì con người có giá trị khi nó thực sự định hướng các quyết định của doanh nghiệp, nhất là trong những tình huống phải lựa chọn giữa lợi ích trước mắt và trách nhiệm dài hạn. Việc xây dựng triết lý không thay thế nghĩa vụ tuân thủ pháp luật; ngược lại, cần sử dụng hệ thống pháp luật làm nền tảng tối thiểu để triển khai các giá trị nhân văn.

Đối với Công ty An Phúc, ông Nam nên xây dựng triết lý như một hệ thống nguyên tắc quản trị, gắn với trách nhiệm của người quản lý, quyền lợi của người lao động, chất lượng sản phẩm và trách nhiệm đối với khách hàng. Công ty cần xác định rõ ai chịu trách nhiệm thực hiện, cơ chế giám sát ra sao và tiêu chí nào được dùng để đánh giá kết quả.

Di sản của người lãnh đạo không nhất thiết phải là một văn bản mang tên người sáng lập. Di sản có ý nghĩa hơn khi các thế hệ quản lý tiếp theo vẫn duy trì được những giá trị tích cực trong cách điều hành và ứng xử với các bên liên quan. Khi triết lý được thể hiện nhất quán trong chính sách, hành vi và cơ chế quản trị, nó mới có thể tạo ra ảnh hưởng lâu dài đối với doanh nghiệp và ngành.

Kết luận

Thiết lập triết lý kinh doanh vì con người là cách để doanh nghiệp kết hợp mục tiêu lợi nhuận với trách nhiệm đối với người lao động, khách hàng và cộng đồng. Tuy nhiên, để trở thành di sản tư tưởng lãnh đạo, triết lý cần được cụ thể hóa thành nguyên tắc quản trị, chính sách thực tế, cơ chế giám sát và chương trình đào tạo thế hệ kế nhiệm. Khi các giá trị cốt lõi được duy trì bằng hệ thống và hành động nhất quán, thay vì phụ thuộc vào một cá nhân, doanh nghiệp có thể xây dựng nền tảng phát triển bền vững và tạo ảnh hưởng tích cực lâu dài đối với ngành.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.