Tình huống 847: XẢ RÁC, KHẠC NHỔ TẠI HANG ĐỘNG DI SẢN THIÊN NHIÊN: CẦN CHẾ TÀI NGHIÊM MINH, NÂNG CAO Ý THỨC DU LỊCH VĂN MINH

XẢ RÁC, KHẠC NHỔ TẠI HANG ĐỘNG DI SẢN THIÊN NHIÊN: CẦN CHẾ TÀI NGHIÊM MINH, NÂNG CAO Ý THỨC DU LỊCH VĂN MINH

Bảo vệ môi trường di sản không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn là nghĩa vụ của mỗi du khách. Tuy nhiên, tình trạng một số người thiếu ý thức, tùy tiện vứt rác, khạc nhổ trong hang động và khu danh thắng đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường giám sát, giáo dục và xử lý vi phạm theo quy định pháp luật.

1. Hành vi nhỏ, hậu quả không nhỏ

Hang động tự nhiên là tài sản quý giá của thiên nhiên, chứa đựng những giá trị địa chất, cảnh quan và sinh thái cần được bảo vệ lâu dài. Nhiều hang động còn nằm trong khu bảo tồn hoặc khu vực di sản có giá trị đặc biệt, thu hút đông đảo khách du lịch trong và ngoài nước.

Thế nhưng, tại một số điểm tham quan, hành vi vứt chai nhựa, túi nilon, thức ăn thừa xuống nền hang, để lại rác tại các lối đi hoặc khạc nhổ tùy tiện vẫn có thể xảy ra. Những hành động tưởng chừng nhỏ nhặt này không chỉ gây mất mỹ quan mà còn ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường, chất lượng trải nghiệm du lịch và hình ảnh của điểm đến.

Đáng lo ngại hơn, môi trường trong hang động thường có điều kiện tự nhiên đặc thù. Việc xử lý chất thải, vệ sinh và phục hồi cảnh quan có thể khó khăn hơn so với những khu vực thông thường. Nếu tình trạng thiếu ý thức kéo dài, giá trị tự nhiên và sức hấp dẫn của danh thắng sẽ bị ảnh hưởng.

Vì vậy, du lịch văn minh không thể chỉ được đánh giá bằng số lượng khách tham quan hay doanh thu, mà còn phải được thể hiện qua cách mỗi người ứng xử với môi trường và di sản.

2. Pháp luật quy định như thế nào?

Pháp luật Việt Nam đã có những quy định nhằm ngăn chặn hành vi gây ô nhiễm môi trường và bảo vệ các khu vực có giá trị di sản.

Theo Nghị định số 45/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, hành vi vứt, thải, bỏ rác thải không đúng nơi quy định tại khu vực công cộng có thể bị xử phạt từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với cá nhân theo trường hợp quy định tại điểm c khoản 2 Điều 25. Mức xử phạt cụ thể phải căn cứ vào địa điểm và hành vi thực tế; không thể áp dụng máy móc mức phạt này cho mọi trường hợp xảy ra trong hang động.

Bên cạnh đó, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đặt ra trách nhiệm bảo vệ môi trường, quản lý chất thải và phòng ngừa các hành vi gây ô nhiễm. Đối với những hang động thuộc khu vực di sản văn hóa, Luật Di sản văn hóa số 45/2024/QH15 cũng là căn cứ quan trọng để xem xét trách nhiệm bảo vệ và gìn giữ giá trị di sản theo phạm vi điều chỉnh của luật.

Cần lưu ý rằng hành vi khạc nhổ không mặc nhiên chịu cùng mức phạt với hành vi xả rác. Cơ quan chức năng phải xác định đúng hành vi, địa điểm, quy định áp dụng và căn cứ xử phạt tương ứng. Nếu hành vi gây hư hỏng di sản hoặc có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng hơn, trách nhiệm pháp lý phải được đánh giá riêng trên cơ sở chứng cứ và quy định hiện hành.

Như vậy, xử lý vi phạm cần bảo đảm đúng pháp luật, đúng thẩm quyền, không tùy tiện áp dụng chế tài chỉ nhằm tạo sức ép đối với du khách.

3. Camera giám sát và xử phạt qua hình ảnh: Giải pháp tăng cường hiệu quả quản lý

Để hạn chế tình trạng xả rác, khạc nhổ tại hang động, các đơn vị quản lý có thể tăng cường camera giám sát tại lối vào, khu vực nghỉ chân, tuyến tham quan và những vị trí thường xuyên phát sinh vi phạm.

Hệ thống camera giúp ghi nhận thời gian, địa điểm và diễn biến sự việc, hỗ trợ xác minh hành vi, đồng thời cung cấp tài liệu cho cơ quan có thẩm quyền khi xem xét xử lý. Việc giám sát cũng góp phần nâng cao ý thức của du khách, bởi mỗi người cần hiểu rằng hành vi gây ảnh hưởng đến môi trường có thể bị phát hiện và xử lý.

Tuy nhiên, camera không đồng nghĩa với việc tự động phạt nguội trong mọi trường hợp. Hình ảnh phải được kiểm tra, xác minh và sử dụng theo đúng quy định; việc xử phạt phải do người có thẩm quyền thực hiện trên cơ sở đầy đủ căn cứ pháp lý.

Song song với giám sát, ban quản lý cần bố trí biển báo dễ hiểu, thùng thu gom rác tại vị trí phù hợp, tăng cường nhân viên hướng dẫn và xây dựng nội quy tham quan rõ ràng. Các biện pháp quản lý cần tập trung vào phòng ngừa vi phạm, thay vì chỉ chờ xảy ra sự việc rồi mới xử lý.

4. Kết hợp chế tài với giáo dục ý thức sinh thái

Xử phạt có thể tạo sức răn đe, nhưng không thể thay thế việc giáo dục ý thức cộng đồng. Một điểm đến sạch đẹp và bền vững cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp lữ hành, hướng dẫn viên và từng du khách.

Trước hết, các khu du lịch cần phổ biến quy tắc ứng xử ngay từ khi khách bắt đầu hành trình. Những thông điệp như “Không xả rác”, “Không khạc nhổ”, “Không chạm vào thạch nhũ” cần được thể hiện rõ ràng bằng hình ảnh trực quan, ngôn ngữ dễ hiểu và phù hợp với khách quốc tế.

Tiếp đó, doanh nghiệp lữ hành và hướng dẫn viên cần chủ động nhắc nhở du khách về trách nhiệm giữ gìn vệ sinh, không gây tiếng ồn quá mức, không làm tổn hại cảnh quan và tuân thủ nội quy của khu tham quan.

Đối với các trường hợp cố tình vi phạm, đơn vị quản lý cần ghi nhận sự việc, hướng dẫn khắc phục hậu quả khi phù hợp và chuyển thông tin đến cơ quan có thẩm quyền để xử lý theo quy định. Việc công khai thông tin hoặc hình ảnh cá nhân phải tuân thủ pháp luật, tránh xâm phạm quyền riêng tư và gây ra những hệ quả không cần thiết.

5. Bảo vệ di sản là bảo vệ trách nhiệm của mỗi người

Một hang động nguyên sơ có thể mất đi vẻ đẹp bởi những hành vi thiếu ý thức lặp lại mỗi ngày. Một túi rác bị bỏ lại hôm nay có thể trở thành gánh nặng môi trường ngày mai. Vì vậy, bảo vệ di sản không nên chỉ dừng lại ở khẩu hiệu mà phải trở thành hành động cụ thể trong mỗi chuyến tham quan.

Các cơ quan quản lý cần hoàn thiện quy trình giám sát, xác định rõ căn cứ xử phạt và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Cộng đồng và doanh nghiệp cần đồng hành trong hoạt động tuyên truyền, thu gom chất thải và xây dựng văn hóa du lịch xanh. Mỗi du khách cần tự giác bỏ rác đúng nơi quy định, không khạc nhổ bừa bãi và tôn trọng các quy tắc bảo vệ thiên nhiên.

Kết luận: Xả rác, khạc nhổ tại hang động và khu vực di sản không đơn thuần là biểu hiện của sự thiếu lịch sự mà còn đặt ra vấn đề về trách nhiệm bảo vệ môi trường và gìn giữ giá trị thiên nhiên. Việc áp dụng chế tài đúng pháp luật, tăng cường giám sát bằng công nghệ và đẩy mạnh giáo dục cộng đồng cần được thực hiện đồng bộ. Chỉ khi mỗi người biết tôn trọng thiên nhiên, di sản mới có thể được bảo tồn bền vững cho các thế hệ mai sau.

Thông điệp: ĐỪNG NGHE NGƯỜI TA NÓI – HÃY BIẾT PHÁP LUẬT NÓI GÌ. Đến với di sản để chiêm ngưỡng vẻ đẹp thiên nhiên, không phải để lại dấu vết ô nhiễm.