Tình huống 776: TỰ Ý ĐẶT ĐĂNG, MÀNH BẪY CÁ TRÊN LUỒNG TÀU VÀO CẢNG CÁ: NGUY CƠ TAI NẠN HÀNG HẢI VÀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ

1. TỰ Ý ĐẶT ĐĂNG, MÀNH BẪY CÁ TRÊN LUỒNG TÀU VÀO CẢNG CÁ: NGUY CƠ TAI NẠN HÀNG HẢI VÀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ

HƯỚNG DẪN THỰC THI PHÁP LUẬT TẠI CƠ SỞ

1. Khi ngư cụ đánh bắt trở thành vật cản nguy hiểm

Tại một khu vực cửa biển, một số hộ dân tự ý cắm cọc, giăng đăng và mành bẫy cá dọc hành lang bảo vệ luồng tàu dẫn vào cảng cá. Các ngư cụ được đặt chủ yếu vào ban đêm, có vị trí lấn ra vùng nước tàu cá công suất lớn thường xuyên qua lại. Việc này khiến tàu thuyền gặp khó khăn khi điều động, giảm khả năng tránh va và cập bến, đặc biệt trong điều kiện tầm nhìn hạn chế, sóng lớn hoặc thời tiết xấu.

Không chỉ gây ảnh hưởng đến hoạt động khai thác thủy sản và vận tải biển, tình trạng trên còn tiềm ẩn nguy cơ va chạm, mắc lưới, hư hỏng chân vịt, thiệt hại tài sản và đe dọa tính mạng thuyền viên.

Vấn đề đặt ra là: người dân có được tự ý đặt ngư cụ trong luồng tàu hay không? Cơ quan nào có trách nhiệm kiểm tra, xử lý và tổ chức giải tỏa vật cản?

2. Căn cứ pháp lý và trách nhiệm của người vi phạm

Theo Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015, hành vi cố ý tạo chướng ngại vật gây nguy hiểm hoặc cản trở giao thông hàng hải thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 12. Nếu vị trí vi phạm nằm trên tuyến đường thủy nội địa, Luật Giao thông đường thủy nội địa cũng đặt ra yêu cầu bảo vệ luồng, hành lang bảo vệ luồng và thanh thải vật chướng ngại để bảo đảm giao thông thông suốt, an toàn.

Đối với hoạt động thủy sản, Luật Thủy sản năm 2017 và các văn bản hướng dẫn có liên quan là căn cứ để xem xét tính hợp pháp của việc sử dụng ngư cụ, địa điểm khai thác và các hành vi ảnh hưởng đến công trình cảng cá. Người dân không thể lấy lý do mưu sinh để tự ý chiếm dụng vùng nước hoặc cản trở hoạt động giao thông hợp pháp.

Tùy tính chất, vị trí và hậu quả của hành vi, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính, buộc tháo dỡ hoặc di dời ngư cụ, thanh thải vật chướng ngại và chịu chi phí khắc phục theo quy định. Nếu hành vi gây thiệt hại thực tế cho tàu thuyền, chủ thể có trách nhiệm còn có thể phải bồi thường; trường hợp có đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Cần lưu ý rằng không phải mọi trường hợp đặt đăng, mành đều mặc nhiên trái pháp luật. Cơ quan chức năng phải xác định chính xác ranh giới luồng, phạm vi bảo vệ công trình, quy định quản lý vùng nước và tình trạng cấp phép hoặc chấp thuận có liên quan.

3. Vai trò của cảng vụ và lực lượng chức năng

Cảng vụ hàng hải hoặc cơ quan quản lý đường thủy có thẩm quyền cần kiểm tra hiện trường, xác định vị trí đăng bẫy so với luồng tàu, đánh giá mức độ ảnh hưởng và yêu cầu xử lý theo đúng thẩm quyền. Đối với luồng hàng hải, Cảng vụ hàng hải có vai trò quan trọng trong quản lý an toàn hàng hải và phối hợp bảo vệ hoạt động khai thác cảng, luồng tàu.

Lực lượng Bộ đội Biên phòng, trong phạm vi nhiệm vụ và quyền hạn được giao, phối hợp tuần tra, kiểm soát khu vực cửa biển, xác minh người vi phạm, bảo đảm an ninh trật tự và hỗ trợ xử lý tình huống có nguy cơ mất an toàn.

Chính quyền địa phương và đơn vị quản lý cảng, luồng cần phối hợp tuyên truyền, lập hồ sơ, xác định chủ sở hữu ngư cụ, tổ chức cảnh báo cho tàu thuyền và kiến nghị xử lý những trường hợp cố tình tái phạm.

Việc phối hợp liên ngành phải bảo đảm đúng chức năng, tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm khi nguy cơ tai nạn đã xuất hiện.

4. Quy trình xử lý và giải tỏa đăng, mành gây cản trở

Để bảo vệ luồng tàu, quy trình xử lý cần được triển khai theo các bước cơ bản sau:

Bước 1 – Tiếp nhận thông tin và kiểm tra hiện trường: Ghi nhận phản ánh của ngư dân, thuyền trưởng hoặc đơn vị quản lý cảng; xác định tọa độ, chụp ảnh, lập biên bản và đánh giá nguy cơ đối với hoạt động tàu thuyền.

Bước 2 – Xác định hành vi và chủ thể vi phạm: Đối chiếu vị trí ngư cụ với hồ sơ luồng, hành lang bảo vệ và quy định quản lý khu vực; xác minh người dựng cọc, đặt lưới hoặc quản lý ngư cụ.

Bước 3 – Yêu cầu khắc phục và xử lý vi phạm: Cơ quan có thẩm quyền lập hồ sơ, ban hành yêu cầu hoặc quyết định xử lý theo quy định; ấn định thời hạn tháo dỡ, di dời nếu pháp luật cho phép áp dụng biện pháp này. Trường hợp có nguy cơ mất an toàn tức thời, cần triển khai biện pháp bảo đảm an toàn khẩn cấp trong phạm vi thẩm quyền.

Bước 4 – Tổ chức giải tỏa, thanh thải: Nếu người vi phạm không tự khắc phục theo yêu cầu hợp pháp, cơ quan có thẩm quyền tổ chức thực hiện biện pháp cưỡng chế hoặc thanh thải theo đúng trình tự, căn cứ pháp luật. Việc cắt, tháo dỡ hoặc thu giữ ngư cụ phải được thực hiện bởi lực lượng có thẩm quyền, có hồ sơ và biện pháp bảo quản tài sản phù hợp; không được tùy tiện phá hủy tài sản của người dân.

Bước 5 – Kiểm tra sau giải tỏa và phòng ngừa tái phạm: Kiểm tra lại độ thông thoáng của luồng, khôi phục hệ thống báo hiệu nếu bị ảnh hưởng, tăng cường tuần tra vào ban đêm và tuyên truyền để người dân lựa chọn khu vực khai thác thủy sản phù hợp.

5. Giải pháp phòng ngừa lâu dài

Bên cạnh xử lý vi phạm, chính quyền và đơn vị quản lý cảng cần công khai phạm vi luồng tàu, vị trí cấm hoặc hạn chế đặt ngư cụ, tổ chức đối thoại với cộng đồng ngư dân và hướng dẫn khu vực khai thác phù hợp. Các tàu cá cũng cần chủ động thông báo khi phát hiện vật cản, tuân thủ báo hiệu hàng hải và giữ liên lạc với cơ quan chức năng.

Kết luận: Bảo vệ luồng tàu vào cảng cá là yêu cầu thiết yếu để bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản và hoạt động kinh tế biển. Quyền khai thác thủy sản phải được thực hiện trong giới hạn pháp luật, không thể đánh đổi bằng việc gây nguy hiểm cho cộng đồng. Xử lý đúng thẩm quyền, giải tỏa đúng trình tự và phối hợp tuần tra thường xuyên chính là giải pháp để vừa bảo vệ luồng hàng hải, vừa duy trì sinh kế bền vững cho người dân ven biển.

Bài viết sử dụng tình huống giả định để tuyên truyền pháp luật. Việc áp dụng biện pháp xử phạt, tháo dỡ hoặc cưỡng chế cụ thể phải căn cứ vị trí vi phạm, hồ sơ vụ việc và quy định hiện hành.