TÌNH HUỐNG 74: ĐẤT NÔNG NGHIỆP ĐƯỢC CHIA THEO NGHỊ ĐỊNH 64 TRƯỚC ĐÂY NAY CHỦ ĐẤT CHẾT KHÔNG ĐỂ LẠI DI CHÚC: CHIA THẾ NÀO?

Đất nông nghiệp được giao theo Nghị định 64 từ nhiều năm trước, nay người đứng tên sử dụng đất qua đời mà không để lại di chúc. Các thành viên trong gia đình mỗi người hiểu một cách khác nhau về quyền thừa kế, trong khi hồ sơ đất đai cũ còn nhiều vướng mắc. Vậy quyền sử dụng đất sẽ được chia như thế nào theo quy định của pháp luật?

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Gia đình ông A được Nhà nước giao đất nông nghiệp theo Nghị định 64/CP năm 1993. Sau nhiều năm sử dụng ổn định, ông A đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên mình. Tuy nhiên, ông A qua đời đột ngột mà không để lại di chúc.

Hiện nay, các con của ông có ý kiến khác nhau về việc phân chia quyền sử dụng đất. Người cho rằng đất được Nhà nước giao nên không được chia thừa kế; người lại cho rằng ai đang trực tiếp canh tác thì được hưởng toàn bộ. Trong khi đó, hồ sơ đất đai được lập từ nhiều năm trước, giấy tờ còn thiếu và có nhiều thông tin chưa thống nhất, khiến việc giải quyết càng trở nên phức tạp.

Vấn đề pháp lý đặt ra là:

• Đất nông nghiệp được giao theo Nghị định 64 trước đây có được để lại thừa kế hay không?
• Khi người sử dụng đất chết không để lại di chúc thì quyền sử dụng đất được chia như thế nào?
• Những ai có quyền hưởng di sản và cần thực hiện thủ tục gì để việc phân chia đúng quy định pháp luật?

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

Theo Luật Đất đai 2024, quyền sử dụng đất là một loại tài sản được pháp luật bảo hộ và người sử dụng đất có quyền thực hiện các giao dịch đối với quyền sử dụng đất theo quy định của luật. Cụ thể, Điều 27 Luật Đất đai 2024 quy định hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất có quyền “chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất” theo quy định của Luật này và pháp luật về dân sự. Vì vậy, nếu thửa đất nông nghiệp đã được giao hợp pháp, đã được cấp Giấy chứng nhận và người sử dụng đất chết thì quyền sử dụng đất đó vẫn là di sản để lại cho những người thừa kế.

Về thừa kế, các quy định liên quan được ghi nhận tại Chương XXI đến Chương XXIV Bộ luật Dân sự 2015. Theo Điều 609, “Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật; hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật.” Theo Điều 611, “Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết.” Theo Điều 649, “Thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định.” Đặc biệt, khoản 1 điểm a Điều 650 quy định thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp “không có di chúc”. Còn Điều 651 tại khoản 1 và khoản 2 xác định hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết; những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau.

Như vậy, trong trường hợp người sử dụng đất nông nghiệp được giao theo Nghị định 64 trước đây chết mà không để lại di chúc, quyền sử dụng đất hợp pháp đó sẽ được chia theo pháp luật cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Nếu giữa các thành viên có tranh chấp, cần xác minh rõ nguồn gốc đất, tình trạng pháp lý của Giấy chứng nhận và thực hiện thủ tục khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản theo đúng quy định.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Trong thực tế, nhiều tranh chấp về đất đai không xuất phát từ giá trị của mảnh đất mà bắt nguồn từ sự thiếu thống nhất trong gia đình và những hồ sơ, giấy tờ được lập từ nhiều năm trước.

Đối với các thửa đất được giao theo Nghị định 64, không ít gia đình vẫn lưu giữ giấy tờ cũ, thông tin chưa đầy đủ hoặc chưa từng rà soát lại hồ sơ sau nhiều lần thay đổi chính sách pháp luật. Khi người đứng tên qua đời, những thiếu sót này dễ dẫn đến hiểu lầm, nghi ngờ và phát sinh mâu thuẫn giữa các thành viên.

Ở góc độ tâm lý và quản trị gia đình, điều quan trọng là các thành viên cần bình tĩnh, tôn trọng sự thật khách quan và ưu tiên đối thoại thay vì tranh cãi. Một cuộc họp gia tộc với sự tham gia đầy đủ của những người có quyền thừa kế sẽ giúp mọi người cùng rà soát giấy tờ, thống nhất ý chí và lập văn bản phân chia di sản rõ ràng. Đây không chỉ là giải pháp pháp lý hiệu quả mà còn góp phần giữ gìn tình cảm gia đình, hạn chế những tranh chấp kéo dài.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Thứ nhất, rà soát toàn bộ hồ sơ pháp lý của thửa đất, bao gồm Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy tờ giao đất trước đây và các tài liệu liên quan để xác định chính xác nguồn gốc, hiện trạng và quyền sử dụng đất.

Thứ hai, xác định đầy đủ những người thuộc hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự để bảo đảm không bỏ sót quyền lợi của bất kỳ ai.

Thứ ba, tổ chức họp gia đình, thống nhất phương án phân chia di sản và lập “Văn bản thỏa thuận phân chia di sản” hoặc “Văn bản khai nhận di sản” theo đúng quy định pháp luật, có công chứng hoặc chứng thực khi cần thiết.

Thứ tư, sau khi hoàn tất thủ tục thừa kế, thực hiện đăng ký biến động đất đai để cập nhật thông tin người sử dụng đất trên Giấy chứng nhận theo quy định của Luật Đất đai.

Thứ năm, nếu giữa các đồng thừa kế phát sinh tranh chấp không thể tự thỏa thuận, nên ưu tiên hòa giải trước khi khởi kiện nhằm giảm thiểu chi phí, thời gian và giữ gìn mối quan hệ gia đình.

Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long: “Di sản có thể chia theo pháp luật, nhưng tình thân chỉ có thể gìn giữ bằng sự tôn trọng, đối thoại và đồng thuận. Một văn bản phân chia rõ ràng hôm nay sẽ giúp tránh những mâu thuẫn kéo dài cho nhiều thế hệ mai sau.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.