Trong quá trình khởi nghiệp, nhiều doanh nghiệp dành phần lớn nguồn lực cho việc phát triển sản phẩm, tìm kiếm khách hàng, xây dựng hệ thống kinh doanh và mở rộng thị trường. Trong khi đó, việc bảo hộ tên thương hiệu thường bị xem là vấn đề có thể thực hiện sau.

Startup có thể sử dụng một tên gọi trong thời gian dài, đầu tư hàng trăm triệu đồng cho quảng cáo, bao bì, website và nhận diện thương hiệu nhưng chưa đăng ký nhãn hiệu. Đến khi thương hiệu bắt đầu được thị trường biết đến, doanh nghiệp mới phát hiện một chủ thể khác đã đăng ký dấu hiệu trùng hoặc tương tự.

Khi đó, câu hỏi đặt ra là: Startup đã sử dụng tên thương hiệu trước thì có đương nhiên được pháp luật bảo vệ hay không?

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Startup A thành lập một doanh nghiệp chuyên kinh doanh sản phẩm chăm sóc sức khỏe và lựa chọn tên “ABC” để sử dụng trong hoạt động kinh doanh.

Startup A sử dụng “ABC” trên bao bì sản phẩm, website, fanpage, tài liệu quảng cáo và các kênh thương mại điện tử. Sau một thời gian, sản phẩm được nhiều khách hàng biết đến và doanh nghiệp bắt đầu mở rộng thị trường.

Tuy nhiên, Startup A chưa thực hiện thủ tục đăng ký bảo hộ “ABC” dưới danh nghĩa nhãn hiệu.

Một thời gian sau, Startup A phát hiện Startup B đã nộp đơn đăng ký một dấu hiệu trùng hoặc tương tự với “ABC” cho hàng hóa, dịch vụ liên quan.

Startup A cho rằng mình đã sử dụng “ABC” trước nên quyền đối với tên này phải thuộc về mình.

Vậy quan điểm này có chính xác không?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Quy định của pháp luật

1.1. “Tên thương hiệu” cần được phân biệt với “nhãn hiệu” và “tên thương mại”

Theo khoản 16 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau.

Trong khi đó, theo khoản 21 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, tên thương mại là tên gọi của tổ chức, cá nhân dùng trong hoạt động kinh doanh để phân biệt chủ thể kinh doanh mang tên gọi đó với chủ thể kinh doanh khác trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh.

Như vậy, “tên thương hiệu” là cách gọi phổ biến trong kinh doanh, marketing; khi xem xét dưới góc độ pháp lý phải xác định cụ thể dấu hiệu đó đang được bảo hộ với tư cách nhãn hiệu, tên thương mại hay một đối tượng sở hữu trí tuệ khác.

1.2. Điều kiện bảo hộ nhãn hiệu

Theo khoản 1 Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, nhãn hiệu được bảo hộ nếu đáp ứng các điều kiện theo luật định.

Theo Điều 74 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, một trong những yêu cầu quan trọng là nhãn hiệu phải có khả năng phân biệt.

Khoản 2 Điều 74 quy định các trường hợp dấu hiệu bị coi là không có khả năng phân biệt, trong đó có những trường hợp dấu hiệu trùng hoặc tương tự với các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ của chủ thể khác và việc sử dụng có khả năng gây nhầm lẫn theo quy định của pháp luật.

Do đó, không phải bất kỳ tên gọi nào startup lựa chọn cũng mặc nhiên được đăng ký và bảo hộ dưới danh nghĩa nhãn hiệu.

1.3. Quyền đăng ký nhãn hiệu

Khoản 1 Điều 87 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định:

“Tổ chức, cá nhân có quyền đăng ký nhãn hiệu dùng cho hàng hoá do mình sản xuất hoặc dịch vụ do mình cung cấp.”

Như vậy, startup có quyền chủ động đăng ký nhãn hiệu cho hàng hóa do mình sản xuất hoặc dịch vụ do mình cung cấp nếu đáp ứng các điều kiện pháp luật quy định.

1.4. Nguyên tắc nộp đơn đầu tiên

Điều 90 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định về nguyên tắc ưu tiên trong trường hợp có nhiều đơn đăng ký các đối tượng sở hữu công nghiệp trùng hoặc tương tự.

Đối với nhãn hiệu, về nguyên tắc, nếu có nhiều đơn đăng ký nhãn hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn cho cùng loại hoặc tương tự hàng hóa, dịch vụ thì văn bằng bảo hộ được cấp cho nhãn hiệu trong đơn hợp lệ có ngày ưu tiên hoặc ngày nộp đơn sớm nhất, nếu đáp ứng các điều kiện bảo hộ.

Quy định này cho thấy việc doanh nghiệp đã sử dụng một tên gọi trên thị trường không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đương nhiên có văn bằng bảo hộ nhãn hiệu đối với tên gọi đó.

Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ được ban hành ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/04/2026, vì vậy đây là khung pháp luật cần áp dụng đối với vấn đề bảo hộ nhãn hiệu trong năm 2026.

2. Áp dụng vào tình huống

Đối với Startup A, việc doanh nghiệp đã sử dụng “ABC” trên bao bì, website, quảng cáo và các phương tiện kinh doanh không đồng nghĩa với việc Startup A đã được xác lập quyền độc quyền đối với “ABC” dưới danh nghĩa nhãn hiệu.

Điểm cần phân biệt là sử dụng một dấu hiệu trong thực tế và xác lập quyền đối với nhãn hiệu là hai vấn đề khác nhau.

Nếu “ABC” được sử dụng với chức năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ của Startup A thì doanh nghiệp nên chủ động đánh giá khả năng bảo hộ và thực hiện đăng ký nhãn hiệu.

Trong trường hợp Startup B đã nộp đơn trước đối với dấu hiệu trùng hoặc tương tự và đơn của Startup B đáp ứng điều kiện bảo hộ, Startup A có thể gặp khó khăn trong việc xác lập quyền đối với chính dấu hiệu đó.

Rủi ro càng lớn nếu Startup A đã đầu tư nhiều năm để xây dựng thương hiệu nhưng không lưu giữ đầy đủ tài liệu chứng minh quá trình sử dụng, mức độ nhận biết của khách hàng và các quyền liên quan.

Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào việc “Startup B đăng ký trước” để kết luận mọi quyền lợi của Startup A đương nhiên chấm dứt.

Cần xem xét cụ thể dấu hiệu, nhóm hàng hóa hoặc dịch vụ, ngày nộp đơn, ngày ưu tiên, tình trạng pháp lý của đơn, khả năng phân biệt và các căn cứ xác lập quyền khác theo Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025.

Đồng thời, Startup A cần phân biệt việc đăng ký tên doanh nghiệp với đăng ký nhãn hiệu.

Tên doanh nghiệp có chứa “ABC” không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đã có văn bằng bảo hộ nhãn hiệu “ABC” cho các hàng hóa, dịch vụ mà mình kinh doanh.

Đối với tên thương mại, pháp luật lại có cơ chế bảo hộ riêng. Theo Điều 76 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, tên thương mại được bảo hộ nếu có khả năng phân biệt chủ thể kinh doanh mang tên thương mại đó với chủ thể kinh doanh khác trong cùng lĩnh vực và khu vực kinh doanh.

Vì vậy, khi xảy ra tranh chấp, không thể chỉ nói đơn giản rằng “startup chưa đăng ký thương hiệu nên không được bảo vệ”. Phải xác định chính xác đối tượng pháp lý mà doanh nghiệp đang sử dụng và căn cứ xác lập quyền tương ứng.

3. Kết luận pháp lý

Startup không đăng ký bảo hộ tên thương hiệu không mặc nhiên là hành vi vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, nếu dấu hiệu mà startup sử dụng thực chất là nhãn hiệu và doanh nghiệp không chủ động xác lập quyền, doanh nghiệp có thể đối mặt với rủi ro khi chủ thể khác đăng ký dấu hiệu trùng hoặc tương tự trước.

Đặc biệt, doanh nghiệp không nên đồng nhất việc đăng ký tên doanh nghiệp với việc đăng ký nhãn hiệu.

Đối với startup, việc kiểm tra khả năng bảo hộ và đăng ký nhãn hiệu từ sớm là một biện pháp quan trọng để hạn chế tranh chấp và bảo vệ giá trị tài sản trí tuệ được hình thành trong quá trình kinh doanh.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Ở góc độ tâm lý, startup thường có xu hướng ưu tiên những vấn đề tạo ra kết quả kinh doanh trực tiếp như sản phẩm, doanh thu, khách hàng và gọi vốn. Những thủ tục liên quan đến sở hữu trí tuệ dễ bị xem là công việc hành chính chưa cấp thiết.

Tâm lý “để kinh doanh ổn định rồi mới đăng ký” có thể khiến doanh nghiệp đánh giá thấp giá trị của thời điểm xác lập quyền.

Một khi tên thương hiệu đã được khách hàng nhận biết rộng rãi, doanh nghiệp thường có tâm lý cho rằng tên gọi đó đương nhiên thuộc về mình. Nhưng trên phương diện pháp lý, mức độ gắn bó của doanh nghiệp với tên gọi và quyền sở hữu đối với nhãn hiệu là hai vấn đề cần được chứng minh trên những căn cứ khác nhau.

Ở góc độ quản trị, thương hiệu cần được coi là một tài sản cần được kiểm kê, bảo vệ và theo dõi giống như những tài sản quan trọng khác của doanh nghiệp.

Việc không có chiến lược bảo hộ từ đầu có thể khiến startup phải đối mặt với chi phí thay đổi bao bì, website, biển hiệu, tài liệu quảng cáo, tên sản phẩm và hoạt động marketing nếu phát sinh tranh chấp.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Bước 1: Xác định chính xác đối tượng cần bảo hộ

Startup trước hết cần xác định tên gọi mình đang sử dụng là tên doanh nghiệp, tên thương mại, nhãn hiệu hay đồng thời có thể được bảo vệ dưới nhiều cơ chế sở hữu trí tuệ khác nhau.

Đây là bước quan trọng bởi mỗi đối tượng có điều kiện xác lập quyền và phạm vi bảo hộ khác nhau.

Bước 2: Tra cứu trước khi đầu tư lớn

Trước khi xây dựng một chiến dịch thương hiệu quy mô lớn, startup nên tiến hành tra cứu khả năng đăng ký của dấu hiệu dự kiến sử dụng.

Việc tra cứu giúp doanh nghiệp phát hiện sớm những nhãn hiệu có khả năng trùng hoặc tương tự, từ đó hạn chế tình trạng đầu tư lớn vào một thương hiệu nhưng sau đó phải thay đổi.

Bước 3: Chủ động đăng ký và quản trị quyền

Nếu dấu hiệu đáp ứng điều kiện bảo hộ, startup nên chủ động đăng ký nhãn hiệu cho những hàng hóa, dịch vụ phù hợp với hoạt động kinh doanh.

Sau khi xác lập quyền, doanh nghiệp cũng cần theo dõi việc sử dụng thương hiệu trên thị trường, lưu giữ chứng cứ sử dụng và có phương án xử lý khi phát hiện dấu hiệu có khả năng xâm phạm quyền.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, một trong những sai lầm phổ biến của startup là coi thương hiệu chủ yếu là vấn đề marketing mà chưa nhìn nhận đầy đủ khía cạnh pháp lý của nó.

Một cái tên có thể được đội ngũ sáng lập lựa chọn trong vài ngày nhưng có thể mất nhiều năm để xây dựng giá trị. Càng đầu tư nhiều vào quảng cáo, chất lượng sản phẩm và trải nghiệm khách hàng thì giá trị kinh tế gắn với dấu hiệu đó càng có thể tăng lên.

Vì vậy, bảo hộ thương hiệu không nên được xem là công việc chỉ thực hiện khi doanh nghiệp đã lớn. Startup cần xác định ngay từ giai đoạn đầu dấu hiệu nào là tài sản trí tuệ cốt lõi và cơ chế pháp lý nào phù hợp để bảo vệ tài sản đó.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần nhớ rằng “đăng ký tên doanh nghiệp” và “đăng ký nhãn hiệu” không phải là một thủ tục và cũng không tạo ra cùng một phạm vi quyền.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

Một startup có thể mất nhiều năm để xây dựng một thương hiệu nhưng chỉ cần một tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ cũng có thể buộc doanh nghiệp phải xem xét lại toàn bộ chiến lược nhận diện.

Do đó, nguyên tắc quản trị phù hợp là: tra cứu trước – xác định đúng đối tượng – đăng ký sớm – quản trị liên tục.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.