TÌNH HUỐNG 68: GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM PHÁT HIỆN MỘT HỌC SINH LỚP 8 CÓ BIỂU HIỆN TỰ RẠCH TAY, TÀNG TRỮ THUỐC AN THẦN LIỀU CAO DO TRẦM CẢM NẶNG VÌ ÁP LỰC GIA ĐÌNH LY HÔN: QUY TRÌNH BẢO VỆ KHẨN CẤP ĐƯỢC THỰC HIỆN NHƯ THẾ NÀO?

“Có những vết thương của trẻ em không nằm trên đầu gối hay cánh tay sau một lần té ngã, mà nằm sâu trong tâm trí, âm thầm lớn dần qua từng ngày. Khi một đứa trẻ bắt đầu tự làm đau chính mình, đó không còn là câu chuyện của riêng gia đình mà đã trở thành tín hiệu khẩn cấp đòi hỏi sự vào cuộc của cả nhà trường và xã hội.”

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tại Trường THCS X, cô giáo chủ nhiệm lớp 8 trong quá trình trò chuyện với học sinh đã phát hiện em Nguyễn Văn A thường xuyên mặc áo dài tay kể cả trong thời tiết nóng bức, có biểu hiện thu mình, mất tập trung và thành tích học tập giảm sút rõ rệt.

Trong một lần kiểm tra sức khỏe tại trường, giáo viên phát hiện trên cánh tay của em có nhiều vết rạch cũ và mới nghi do tự gây ra.

Qua trao đổi riêng, học sinh cho biết bản thân đang chịu áp lực nặng nề từ việc cha mẹ ly hôn, thường xuyên mất ngủ, có suy nghĩ tiêu cực về cuộc sống và đang cất giữ một lượng thuốc an thần với ý định sử dụng khi cảm thấy tuyệt vọng.

Giáo viên lập tức báo cáo Ban giám hiệu và bộ phận tham vấn tâm lý học đường.

Câu hỏi đặt ra là:

Nhà trường có trách nhiệm gì trong tình huống này và quy trình bảo vệ khẩn cấp đối với học sinh cần được thực hiện như thế nào?

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
3. Trẻ em có quyền được bảo vệ tính mạng, sức khỏe và đời sống tinh thần

Theo Điều 12 Luật Trẻ em năm 2016:

“Trẻ em có quyền được bảo vệ tính mạng, được bảo đảm tốt nhất các điều kiện sống và phát triển.”

Theo Điều 27 của Luật Trẻ em năm 2016:

“Trẻ em có quyền được bảo vệ dưới mọi hình thức để không bị bạo lực, bỏ rơi, bỏ mặc làm tổn hại đến sự phát triển toàn diện của trẻ em.”

Đối với trẻ có nguy cơ tự gây thương tích hoặc tự tử, đây được xem là tình huống cần được ưu tiên bảo vệ khẩn cấp nhằm ngăn ngừa hậu quả nghiêm trọng đối với tính mạng và sức khỏe của trẻ.

2. Trách nhiệm của cơ sở giáo dục trong việc bảo đảm môi trường học tập an toàn

Theo khoản 1 Điều 89 của Luật Giáo dục năm 2019:

“Nhà trường có trách nhiệm thực hiện kế hoạch phổ cập giáo dục, quy tắc ứng xử; chủ động phối hợp với gia đình và xã hội để tổ chức hoặc tham gia các hoạt động giáo dục theo kế hoạch của nhà trường, bảo đảm an toàn cho người dạy và người học; thông báo về kết quả học tập, rèn luyện của học sinh cho cha mẹ hoặc người giám hộ.”

Khái niệm môi trường giáo dục an toàn không chỉ bao gồm việc phòng chống bạo lực thể chất mà còn bao gồm trách nhiệm nhận diện, hỗ trợ và can thiệp đối với các nguy cơ tổn hại sức khỏe tâm thần của học sinh.

3. Nguyên tắc bảo vệ bí mật đời sống riêng tư của trẻ em

Theo Điều 21 của Luật Trẻ em năm 2016:

“Điều 21. Quyền bí mật đời sống riêng tư

1. Trẻ em có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình vì lợi ích tốt nhất của trẻ em.
2. Trẻ em được pháp luật bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín, bí mật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác; được bảo vệ và chống lại sự can thiệp trái pháp luật đối với thông tin riêng tư.”

Do đó, thông tin về tình trạng sức khỏe tâm thần, hành vi tự gây thương tích hoặc quá trình điều trị của học sinh phải được bảo mật và chỉ chia sẻ cho những cá nhân có trách nhiệm trực tiếp trong việc hỗ trợ trẻ.

Áp dụng vào tình huống

Trong vụ việc trên, việc học sinh có hành vi tự rạch tay và cất giữ thuốc an thần liều cao không còn đơn thuần là vấn đề kỷ luật hay tâm lý học đường thông thường mà đã xuất hiện dấu hiệu của nguy cơ tự sát hoặc tự gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe bản thân.

Do đó, nhà trường không được phép xem đây là vấn đề riêng tư để học sinh tự giải quyết mà phải kích hoạt cơ chế bảo vệ khẩn cấp.

Cụ thể:

• Giáo viên chủ nhiệm phải báo cáo ngay cho Ban giám hiệu và bộ phận tham vấn tâm lý học đường;
• Nhà trường cần nhanh chóng liên hệ phụ huynh hoặc người giám hộ hợp pháp để phối hợp hỗ trợ;
• Trường hợp học sinh có nguy cơ cao hoặc đang trong trạng thái khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng, nhà trường cần khuyến nghị hoặc hỗ trợ đưa học sinh đến cơ sở y tế chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý lâm sàng để được đánh giá chuyên môn;
• Trong thời gian can thiệp, nhà trường cần xây dựng kế hoạch hỗ trợ học tập và tâm lý phù hợp nhằm giảm áp lực cho học sinh.

Đặc biệt, mọi hoạt động hỗ trợ phải bảo đảm nguyên tắc tôn trọng nhân phẩm và bí mật đời tư của trẻ.

Việc công khai tình trạng của học sinh trước lớp, trước phụ huynh khác hoặc trên các nhóm mạng xã hội có thể gây tổn thương nghiêm trọng hơn và làm gia tăng nguy cơ tự làm hại bản thân.

Kết luận pháp lý

Qua phân tích có thể thấy, khi phát hiện học sinh có dấu hiệu tự gây thương tích hoặc nguy cơ tự tử, nhà trường không chỉ có trách nhiệm đạo đức mà còn có trách nhiệm pháp lý trong việc thực hiện các biện pháp bảo vệ khẩn cấp theo tinh thần của Luật Trẻ em năm 2016 và Luật Giáo dục năm 2019.

Trách nhiệm của nhà trường trong trường hợp này bao gồm:

• Phát hiện và đánh giá nguy cơ kịp thời;
• Báo cáo Ban giám hiệu và kích hoạt cơ chế hỗ trợ nội bộ;
• Phối hợp chặt chẽ với gia đình và cơ sở y tế;
• Bảo mật tuyệt đối thông tin cá nhân của học sinh;
• Theo dõi lâu dài quá trình phục hồi và tái hòa nhập học đường của trẻ.

Nhà trường không có trách nhiệm điều trị bệnh tâm thần thay cho cơ sở y tế, nhưng có trách nhiệm rất lớn trong việc nhận diện sớm và không để học sinh phải đơn độc trong giai đoạn nguy hiểm nhất của cuộc đời mình.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn tâm lý

Nhiều trẻ em và thanh thiếu niên có hành vi tự rạch tay không nhằm mục đích tìm kiếm sự chú ý mà đang cố gắng giải tỏa những cảm xúc đau đớn mà các em không biết cách diễn đạt bằng lời nói.

Đằng sau mỗi vết cắt đôi khi là cảm giác cô đơn, mặc cảm, sợ hãi hoặc cảm giác trở thành gánh nặng đối với gia đình.

Điều trẻ cần nhất trong thời điểm ấy thường không phải là những lời trách móc mà là sự an toàn và được lắng nghe.

Góc nhìn giáo dục

Trường học hiện đại không chỉ dạy kiến thức mà còn phải trở thành nơi có khả năng nhận diện những tín hiệu khủng hoảng tâm lý của học sinh.

Một giáo viên phát hiện sớm nguy cơ đôi khi có thể cứu được cả một cuộc đời.

Góc nhìn quản trị

Tình huống này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác quản trị an toàn tâm lý học đường:

• Thành lập hoặc kiện toàn bộ phận tham vấn tâm lý học đường;
• Tập huấn giáo viên nhận diện dấu hiệu trầm cảm và nguy cơ tự sát;
• Xây dựng quy trình phản ứng khẩn cấp khi phát hiện học sinh tự gây thương tích;
• Thiết lập cơ chế phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cơ sở y tế;
• Bảo đảm nguyên tắc bảo mật thông tin trong toàn bộ quá trình hỗ trợ.

Trong nhiều trường hợp, sự khác biệt giữa một bi kịch và một cơ hội hồi phục đôi khi chỉ là việc có ai đó nhận ra tín hiệu cầu cứu đủ sớm hay không.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Dựa trên các hướng dẫn can thiệp khủng hoảng sức khỏe tâm thần và quy chuẩn bảo hộ học đường hiện đại, khi phát hiện học sinh có nguy cơ tự gây hại bản thân (self-harm) hoặc có ý tưởng tự sát, nhà trường cần lập tức kích hoạt quy trình 5 bước theo trật tự ưu tiên phản ứng khẩn cấp như sau:

BƯỚC 1: ĐẢM BẢO AN TOÀN TRỰC TIẾP (Phản ứng tức thì tại chỗ)

• Đảm bảo học sinh không ở một mình trong thời điểm khủng hoảng: Đây là bước đi cốt lõi đầu tiên. Cần bố trí một nhân sự sư phạm đáng tin cậy ở bên cạnh học sinh 24/7, giữ thái độ bình tĩnh, thấu cảm và không phán xét nhằm ngăn chặn việc học sinh thực hiện hành vi tự gây hại trong trạng thái bốc đồng.

BƯỚC 2: CÔ LẬP PHƯƠNG TIỆN NGUY HIỂM (Triệt tiêu rủi ro vật lý)

• Loại bỏ hoặc kiểm soát các vật dụng, thuốc men có nguy cơ gây nguy hiểm: Khẩn trương rà soát trực quan và thu hồi một cách khéo léo các công cụ có thể gây sát thương (dao, kéo, vật sắc nhọn, dây thừng) hoặc các loại dược phẩm, hóa chất trong tầm tay học sinh, nhằm thiết lập một không gian an toàn vật lý tuyệt đối xung quanh các em.

BƯỚC 3: KÍCH HOẠT HỆ THỐNG PHẢN ỨNG HÀNH CHÍNH (Kết nối nội bộ)

• Báo cáo Ban giám hiệu và bộ phận tham vấn tâm lý ngay lập tức: Nhanh chóng thông báo để huy động nguồn lực chuyên môn trong trường. Ban giám hiệu sẽ điều phối tổng thể, trong khi chuyên gia tham vấn tâm lý học đường sẽ tiếp cận để thực hiện các kỹ thuật sơ cứu tâm lý (Psychological First Aid), hạ nhiệt cảm xúc và đánh giá sơ bộ mức độ rủi ro.

BƯỚC 4: THIẾT LẬP LIÊN MINH BẢO VỆ (Kết nối gia đình)

• Liên hệ phụ huynh hoặc người giám hộ hợp pháp để phối hợp hỗ trợ: Trách nhiệm giải trình và chia sẻ thông tin minh bạch. Nhà trường cần thông báo cho gia đình với văn phong cẩn trọng, tránh gây hoảng loạn, đồng thời yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ để tạo dựng một mạng lưới bảo vệ đồng bộ từ trường học về đến nhà.

BƯỚC 5: CHUYỂN TUYẾN CHUYÊN KHOA (Can thiệp y tế dài hạn)

• Kết nối với cơ sở y tế chuyên môn để đánh giá và điều trị khi cần thiết: Khi mức độ nguy cơ vượt quá năng lực xử lý học đường, nhà trường và gia đình cần đưa học sinh đến các cơ sở y tế chuyên khoa (bệnh viện tâm thần, trung tâm trị liệu tâm lý chuyên sâu) để các bác sĩ và chuyên gia thực hiện quy trình chẩn đoán lâm sàng, can thiệp y tế và xây dựng phác đồ điều trị dài hạn.

Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long:

“Khi một đứa trẻ bắt đầu làm đau chính mình, điều các em cần nhất không phải là câu hỏi ‘Tại sao em lại làm vậy?’ mà là lời nhắn rằng: ‘Em không phải đối mặt với chuyện này một mình.'”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.