Trong bối cảnh công nghệ liên tục thay đổi, doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh bằng vốn, nhân lực hay thương hiệu mà còn bằng khả năng nghiên cứu, ứng dụng và đổi mới công nghệ.

Đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là startup, việc xây dựng các dự án công nghệ có thể giúp doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm mới, cải tiến quy trình sản xuất, nâng cao năng suất và hình thành những tài sản trí tuệ có giá trị.

Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp lại chưa có bất kỳ dự án công nghệ nào. Hoạt động kinh doanh chủ yếu tập trung vào khai thác sản phẩm hiện có, trong khi nghiên cứu, phát triển và đổi mới công nghệ chưa được đưa vào kế hoạch dài hạn.

Vậy pháp luật có bắt buộc mọi doanh nghiệp phải có dự án công nghệ hay không? Việc thiếu các dự án công nghệ có khiến doanh nghiệp vi phạm pháp luật hoặc mất đi những cơ hội hỗ trợ từ Nhà nước?

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Công ty A hoạt động trong lĩnh vực sản xuất thiết bị công nghệ. Sau nhiều năm kinh doanh, doanh nghiệp vẫn chủ yếu sử dụng dây chuyền và công nghệ được phát triển từ những năm đầu thành lập.

Trong khi các đối thủ liên tục triển khai những dự án nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ mới và cải tiến sản phẩm, Công ty A chưa xây dựng dự án công nghệ nào có tính chất dài hạn.

Ban lãnh đạo cho rằng việc đầu tư công nghệ có chi phí lớn, thời gian thu hồi vốn dài và chưa chắc tạo ra lợi nhuận ngay lập tức. Vì vậy, doanh nghiệp quyết định tập trung toàn bộ nguồn lực vào hoạt động kinh doanh hiện tại.

Sau một thời gian, sản phẩm của Công ty A bắt đầu mất lợi thế về giá thành và chất lượng so với đối thủ. Doanh nghiệp cũng không có kết quả nghiên cứu hoặc giải pháp công nghệ mới để đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Công ty A đặt câu hỏi: Việc không có dự án công nghệ có phải là vi phạm pháp luật hay không? Doanh nghiệp có bắt buộc phải xây dựng và triển khai các dự án công nghệ không?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

1. Quy định của pháp luật

Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 được Quốc hội ban hành ngày 27/06/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/10/2025. Luật xác lập chính sách thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó có sự tham gia của doanh nghiệp.

Theo khoản 1 Điều 35  Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025, Nhà nước có chính sách khuyến khích, hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp tham gia hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đối với doanh nghiệp, pháp luật đặt trọng tâm vào việc khuyến khích và tạo điều kiện để doanh nghiệp nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và đổi mới công nghệ, thay vì đặt ra một nghĩa vụ chung buộc mọi doanh nghiệp phải có một số lượng dự án công nghệ nhất định.

Nghị định số 268/2025/NĐ-CP năm 2025 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 về đổi mới sáng tạo và khuyến khích hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp. Nghị định này có hiệu lực từ ngày 14/10/2025.

Đáng chú ý, khoản 1 Điều 8 Nghị định số 268/2025/NĐ-CP năm 2025 quy định các tiêu chí chung đối với nhiệm vụ đổi mới sáng tạo sử dụng ngân sách nhà nước, trong đó có yêu cầu về tính khả thi của mục tiêu, nội dung, phương pháp, kế hoạch thực hiện, thời gian, tổng mức kinh phí và hồ sơ đề xuất phải xác định rõ mục tiêu, nội dung, kết quả đầu ra, kế hoạch tài chính và cơ cấu nguồn vốn.

Theo điểm a khoản 2 Điều 8 Nghị định số 268/2025/NĐ-CP năm 2025, nhiệm vụ đổi mới công nghệ phải hướng tới việc tạo ra sản phẩm, dịch vụ, quy trình hoặc mô hình kinh doanh mới hoặc có cải tiến đáng kể so với hiện có, đồng thời có các chỉ tiêu kỹ thuật, kinh tế cụ thể và khả năng đưa vào ứng dụng.

Như vậy, pháp luật có thiết lập cơ chế để doanh nghiệp tham gia các nhiệm vụ đổi mới công nghệ và tiếp cận chính sách hỗ trợ, nhưng không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều bắt buộc phải có dự án công nghệ.

2. Áp dụng vào tình huống

Đối với Công ty A, việc doanh nghiệp không có dự án công nghệ không mặc nhiên là hành vi vi phạm pháp luật.

Nếu doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực mà pháp luật chuyên ngành không đặt ra yêu cầu riêng về nghiên cứu, phát triển hoặc đổi mới công nghệ thì doanh nghiệp về nguyên tắc có quyền tự quyết định chiến lược kinh doanh và mức độ đầu tư công nghệ.

Do đó, không thể chỉ dựa vào việc Công ty A không có dự án công nghệ để kết luận doanh nghiệp vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, xét về phương diện kinh tế và quản trị, việc không có dự án công nghệ trong thời gian dài có thể tạo ra rủi ro đáng kể.

Trước hết, doanh nghiệp có nguy cơ phụ thuộc vào công nghệ cũ. Khi công nghệ trên thị trường thay đổi, doanh nghiệp có thể mất lợi thế về năng suất, chi phí và chất lượng sản phẩm.

Tiếp theo, việc không triển khai các hoạt động nghiên cứu và phát triển khiến doanh nghiệp ít có khả năng tạo ra giải pháp kỹ thuật mới. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể bỏ lỡ cơ hội hình thành sáng chế, bí mật kinh doanh hoặc các tài sản trí tuệ khác.

Đặc biệt, đối với doanh nghiệp muốn tiếp cận các chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo của Nhà nước, việc không có dự án hoặc nhiệm vụ cụ thể có thể khiến doanh nghiệp không có cơ sở để tham gia các cơ chế tài trợ, đặt hàng hoặc hỗ trợ theo quy định.

Theo Nghị định số 268/2025/NĐ-CP năm 2025, các nhiệm vụ đổi mới sáng tạo sử dụng ngân sách nhà nước phải đáp ứng những tiêu chí nhất định về mục tiêu, nội dung, tính khả thi, kết quả đầu ra và nguồn lực thực hiện. Vì vậy, doanh nghiệp muốn tiếp cận các cơ chế này cần chủ động xây dựng nhiệm vụ hoặc dự án phù hợp thay vì chỉ chờ hỗ trợ.

Trong trường hợp Công ty A, việc không có dự án công nghệ chưa phải là vi phạm pháp luật nhưng đang tạo ra khoảng trống về năng lực đổi mới công nghệ.

Nếu đối thủ liên tục đầu tư nghiên cứu và cải tiến sản phẩm còn Công ty A chỉ khai thác công nghệ cũ, khoảng cách công nghệ có thể ngày càng lớn.

3. Kết luận pháp lý

Công ty không có dự án công nghệ không mặc nhiên vi phạm pháp luật.

Pháp luật hiện hành không đặt ra nghĩa vụ chung buộc mọi doanh nghiệp phải có một dự án công nghệ hoặc phải triển khai một số lượng dự án công nghệ nhất định.

Tuy nhiên, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cần chủ động đánh giá nhu cầu đổi mới công nghệ và xây dựng các dự án phù hợp với chiến lược kinh doanh.

Việc thiếu dự án công nghệ trong thời gian dài có thể không tạo ra trách nhiệm pháp lý ngay lập tức nhưng lại làm doanh nghiệp mất cơ hội đổi mới, giảm sức cạnh tranh và khó hình thành các kết quả nghiên cứu có khả năng được bảo hộ.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Về tâm lý, nhiều doanh nghiệp có xu hướng ưu tiên những hoạt động tạo ra doanh thu ngay lập tức. Dự án công nghệ thường cần thời gian nghiên cứu, thử nghiệm và có khả năng thất bại nên dễ bị xem là khoản đầu tư rủi ro.

Tâm lý này đặc biệt phổ biến ở startup khi nguồn vốn còn hạn chế và áp lực dòng tiền lớn.

Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp chỉ tập trung vào hoạt động kinh doanh hiện tại mà không chuẩn bị cho sự thay đổi công nghệ, lợi thế cạnh tranh có thể nhanh chóng bị đối thủ vượt qua.

Về giáo dục, đội ngũ quản lý cần nhận thức rằng dự án công nghệ không nhất thiết phải là một dự án quy mô hàng chục tỷ đồng. Một dự án nhỏ nhằm cải tiến quy trình, tiết kiệm năng lượng, tự động hóa một công đoạn hoặc nâng cao chất lượng sản phẩm cũng có thể tạo ra giá trị đáng kể.

Về quản trị, doanh nghiệp nên lựa chọn những vấn đề công nghệ gắn trực tiếp với nhu cầu thực tế thay vì đầu tư công nghệ theo phong trào.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Bước 1: Xác định vấn đề công nghệ cần giải quyết

Doanh nghiệp cần rà soát những điểm yếu trong sản phẩm và quy trình hiện tại như chi phí cao, năng suất thấp, tiêu hao năng lượng lớn, chất lượng chưa ổn định hoặc phụ thuộc vào công nghệ bên ngoài.

Từ đó xác định những vấn đề có thể giải quyết bằng một dự án công nghệ.

Bước 2: Xây dựng dự án theo quy mô phù hợp

Doanh nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng một dự án lớn. Có thể triển khai thử nghiệm ở quy mô nhỏ, xác định mục tiêu, kinh phí, thời gian và kết quả đầu ra trước khi mở rộng.

Đối với dự án có khả năng tạo ra giải pháp kỹ thuật mới, doanh nghiệp cần đồng thời đánh giá khả năng xác lập quyền sở hữu trí tuệ.

Bước 3: Kết nối nguồn lực và chính sách hỗ trợ

Doanh nghiệp có thể chủ động tìm kiếm đối tác công nghệ, trường đại học, viện nghiên cứu hoặc các chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo phù hợp.

Đối với các nhiệm vụ sử dụng ngân sách nhà nước, doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ, mục tiêu, phương án triển khai và cơ cấu nguồn vốn đáp ứng các tiêu chí pháp luật hiện hành.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Không phải doanh nghiệp nào cũng cần có một “phòng công nghệ” hay hàng loạt dự án R&D quy mô lớn.

Nhưng đối với doanh nghiệp hoạt động trong môi trường cạnh tranh công nghệ cao, không có bất kỳ dự án công nghệ nào trong thời gian dài có thể trở thành một rủi ro chiến lược.

Pháp luật không bắt buộc doanh nghiệp phải đổi mới công nghệ bằng mọi giá. Tuy nhiên, doanh nghiệp muốn duy trì năng lực cạnh tranh cần chủ động nhìn trước sự thay đổi của công nghệ và đầu tư có trọng điểm.

Một dự án công nghệ tốt không nhất thiết phải lớn. Điều quan trọng là dự án phải giải quyết được một vấn đề thực tế, tạo ra kết quả có khả năng ứng dụng và phù hợp với chiến lược phát triển của doanh nghiệp.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

“Pháp luật không bắt buộc doanh nghiệp phải có dự án công nghệ, nhưng thị trường có thể buộc doanh nghiệp phải đổi mới nếu không muốn bị bỏ lại phía sau.”

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.