1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Tại một xóm vùng cao thuộc xã B, tỉnh C, có một tuyến đường đất được người dân sử dụng ổn định từ nhiều năm để đi lại, vận chuyển nông sản và đặc biệt là vận xuất gỗ keo từ các khu rừng sản xuất phía trong ra đường chính. Tuyến đường này tuy không phải đường nhựa nhưng là tuyến giao thông thiết yếu đối với nhiều hộ dân trong xóm.

Đầu năm 2026, hộ ông Nguyễn Văn A tự ý dựng hàng rào bằng cọc gỗ và dây thép chắn ngang một đoạn đường để sử dụng phần đất này làm sân phơi củi phục vụ gia đình. Ông A cho rằng phần đất nơi mình dựng hàng rào nằm gần nhà và trước đây gia đình ông vẫn thường xuyên sử dụng nên ông có quyền tận dụng làm sân phơi.

Tuy nhiên, việc rào chắn khiến xe máy, xe công nông và phương tiện vận chuyển lâm sản không thể đi qua. Một số hộ có rừng keo đang đến kỳ khai thác không thể đưa gỗ ra ngoài để bán. Khi các hộ trong xóm yêu cầu tháo dỡ hàng rào, ông A không đồng ý và cho rằng: “Đất này gần nhà tôi, tôi làm sân phơi củi thì có ảnh hưởng gì đến ai?” Mâu thuẫn nhanh chóng trở nên căng thẳng. Một số hộ muốn tự phá hàng rào để đưa xe vào rừng, trong khi Ban điều hành thôn lo ngại việc này có thể dẫn đến xô xát, mất an ninh trật tự.

Vấn đề đặt ra: Người dân có được tự ý rào chắn tuyến đường vận xuất lâm sản đang được cộng đồng sử dụng chung hay không? Ban điều hành thôn cần phối hợp với chính quyền và Công an cấp xã như thế nào để giải quyết, tháo dỡ vật cản đúng pháp luật và bảo đảm quyền đi lại, sản xuất của các hộ dân?

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

2.1. Một người không thể tự biến lối đi chung thành không gian sử dụng riêng

Điểm cần xác định đầu tiên không phải là: “Ông A có đất ở vị trí đó hay không?” mà phải xác định: Phần diện tích bị rào chắn có phải là đường/lối đi được hình thành và sử dụng chung hay không, và ông A có quyền pháp lý để chiếm dụng, cản trở tuyến đường đó hay không?

Theo khoản 1 Điều 254 Luật Đất đai 2024 quy định: Quyền về lối đi qua: 

“1. Chủ sở hữu có bất động sản bị vây bọc bởi các bất động sản của các chủ sở hữu khác mà không có hoặc không đủ lối đi ra đường công cộng, có quyền yêu cầu chủ sở hữu bất động sản vây bọc dành cho mình một lối đi hợp lý trên phần đất của họ.

Lối đi được mở trên bất động sản liền kề nào mà được coi là thuận tiện và hợp lý nhất, có tính đến đặc điểm cụ thể của địa điểm, lợi ích của bất động sản bị vây bọc và thiệt hại gây ra là ít nhất cho bất động sản có mở lối đi.

Chủ sở hữu bất động sản hưởng quyền về lối đi qua phải đền bù cho chủ sở hữu bất động sản chịu hưởng quyền, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Vì vậy, nếu tuyến đường này thực tế là lối đi chung hoặc tuyến đường phục vụ việc đi lại, sản xuất của nhiều hộ, một cá nhân không thể chỉ dựa vào việc mình đang quản lý hoặc sử dụng khu vực đó để tự ý dựng rào và cản trở những người khác.

2.2. Cần phân biệt “đất của ai” với “quyền sử dụng đường của cộng đồng”

Có thể xảy ra trường hợp:

• đất thuộc quyền sử dụng của một hộ;
• nhưng trên đất tồn tại quyền về lối đi của hộ khác;
• hoặc phần đất đó đã được xác định, sử dụng làm đường chung;
• hoặc tuyến đường thuộc phạm vi đất dành cho giao thông theo hồ sơ quản lý đất đai.

Do đó, muốn giải quyết chính xác phải kiểm tra nguồn gốc và tình trạng pháp lý của tuyến đường, không thể chỉ căn cứ vào lời nói của một bên. Ban điều hành thôn nên phối hợp với UBND cấp xã kiểm tra:

• bản đồ địa chính;
• hồ sơ đất đai;
• hiện trạng tuyến đường;
• lịch sử sử dụng;
• phạm vi đường;
• việc tuyến đường phục vụ bao nhiêu hộ;
• các tài liệu, quyết định hoặc hồ sơ liên quan đến việc hình thành, quản lý tuyến đường.

Nếu xác định đây là đường chung hoặc khu vực mà các hộ có quyền sử dụng hợp pháp để đi lại, vận xuất lâm sản thì việc một hộ tự ý rào chắn làm mất khả năng sử dụng của các hộ khác là hành vi cần được xử lý.

2.3. Đường mưu sinh bị chặn: thiệt hại không chỉ là “không đi lại được”

Đối với vùng cao, một tuyến đường vận xuất lâm sản có thể quyết định trực tiếp đến khả năng khai thác và tiêu thụ sản phẩm của người dân. Nếu rào chắn khiến các hộ không thể đưa gỗ keo ra đường chính, thiệt hại có thể phát sinh như:

• không thể vận chuyển gỗ đúng thời điểm;
• phát sinh chi phí thuê phương tiện khác;
• phải vận chuyển vòng xa hơn;
• chậm thời điểm bán;
• phát sinh chi phí tập kết, bảo quản;
• thậm chí mất cơ hội giao hàng nếu đã ký hợp đồng.

Nếu có thiệt hại thực tế, người bị ảnh hưởng cần ghi nhận và chứng minh cụ thể, thay vì chỉ yêu cầu bồi thường chung chung. Đây cũng là lý do không nên để tranh chấp kéo dài.

2.4. “Tự ý tháo rào” không phải là cách giải quyết pháp lý

Một số người dân có thể nghĩ: “Đường của cả xóm thì cứ phá rào đi!”

Dù cho hàng rào được xác định là vật cản trái pháp luật, người dân không nên tự tổ chức cưỡng chế, phá tài sản hoặc dùng vũ lực. Bởi khi đó có thể phát sinh một tranh chấp mới liên quan đến:

• tài sản;
• xâm phạm trật tự công cộng;
• gây thương tích nếu xảy ra xô xát;
• trách nhiệm hành chính hoặc trách nhiệm khác tùy tính chất, mức độ.

Đặc biệt, Ban điều hành thôn không phải là cơ quan có thẩm quyền cưỡng chế hành chính. Ban điều hành thôn có vai trò vận động, hòa giải, ghi nhận sự việc và phối hợp với chính quyền; việc kiểm tra, xử lý vi phạm và áp dụng biện pháp cưỡng chế nếu có căn cứ phải do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện.

2.5. Quy trình xử lý nên bắt đầu từ hiện trạng

Khi nhận được phản ánh, Ban điều hành thôn nên:

Bước 1: Ghi nhận đơn/phản ánh của các hộ bị ảnh hưởng.

Bước 2: Kiểm tra thực địa, lập biên bản:

• vị trí hàng rào;
• chiều dài, chiều rộng phần đường bị chắn;
• loại vật liệu dùng để rào;
• tình trạng lưu thông;
• số hộ bị ảnh hưởng;
• mục đích sử dụng tuyến đường;
• phương tiện không thể đi qua.

Bước 3: Chụp ảnh, quay video hiện trạng.

Bước 4: Mời ông A và đại diện các hộ bị ảnh hưởng làm việc.

Bước 5: Kiểm tra hồ sơ, xác định nguồn gốc và tình trạng pháp lý của tuyến đường.

Bước 6: Nếu xác định có hành vi chiếm dụng, cản trở trái pháp luật, UBND cấp xã xem xét xử lý theo thẩm quyền và yêu cầu khôi phục lại khả năng sử dụng tuyến đường.

Bước 7: Trường hợp người vi phạm không chấp hành quyết định hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền thì việc cưỡng chế, tháo dỡ phải được thực hiện theo đúng trình tự pháp luật, với lực lượng có thẩm quyền tham gia.

Công an cấp xã có thể được phối hợp để bảo đảm an ninh, trật tự, phòng ngừa xô xát và hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ theo thẩm quyền, chứ không phải Ban điều hành thôn tự “ra lệnh cưỡng chế”.

Kết luận pháp lý: 

Như vậy, nếu tuyến đường vận xuất lâm sản là đường chung hoặc là lối đi mà các hộ dân có quyền sử dụng hợp pháp, ông A không được tự ý rào chắn để biến tuyến đường thành sân phơi củi cá nhân, làm cản trở việc đi lại và sản xuất của các hộ phía trong. Quyền sử dụng đất của một cá nhân phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và không thể tùy tiện làm mất hoặc cản trở quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Hướng giải quyết phù hợp là: Ban điều hành thôn lập biên bản hiện trạng, phối hợp UBND cấp xã xác minh nguồn gốc và tình trạng pháp lý của tuyến đường; vận động ông A tự tháo dỡ hàng rào. Nếu không chấp hành và có đủ căn cứ xác định hành vi vi phạm, cơ quan có thẩm quyền xử lý và tổ chức khắc phục/cưỡng chế theo đúng trình tự pháp luật, đồng thời Công an cấp xã phối hợp bảo đảm an ninh, trật tự, tránh để người dân tự ý phá rào hoặc xảy ra xung đột.Đường mưu sinh của cả cộng đồng không thể trở thành “sân riêng” của một cá nhân chỉ vì người đó tự ý dựng hàng rào trước.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Tình huống này thực chất là một dạng xung đột lợi ích cộng đồng – cá nhân.

Ông A nhìn tuyến đường từ góc độ: “Đây là chỗ gần nhà tôi, tôi cần sân phơi củi.” Trong khi những hộ phía trong lại nhìn tuyến đường từ góc độ: “Đây là con đường duy nhất để chúng tôi đưa sản phẩm rừng ra ngoài bán.”

Hai nhu cầu đều xuất phát từ sinh kế, nhưng một nhu cầu cá nhân không thể được thực hiện bằng cách tước bỏ phương tiện mưu sinh thiết yếu của nhiều hộ khác. Điều đáng lo hơn là tâm lý: “Ai giữ được đất thì người đó có quyền quyết định.” Nếu tư duy này không được giải quyết, hôm nay là rào đường phơi củi; ngày mai có thể là:

• dựng lán;
• đổ vật liệu;
• tập kết gỗ;
• mở rộng sân;
• đặt cổng;
• chặn đường bằng xe hoặc vật dụng khác.

Từ một hành vi nhỏ có thể hình thành tiền lệ chiếm dụng không gian chung. Vì vậy, vai trò của Ban điều hành thôn không chỉ là “đến tháo cái rào”. Quan trọng hơn là phải giúp người dân hiểu: “Không gian phục vụ cộng đồng phải được quản lý theo lợi ích chung, không thể được phân chia bằng sức mạnh hoặc sự chiếm dụng trước.”

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Theo Chuyên gia Nguyễn Hữu Long, người dân nên thực hiện theo các bước sau: 

Bước 1: Không để người dân tự phá rào: Ngay khi phát sinh tranh chấp, Ban điều hành thôn cần ngăn việc các hộ tự ý phá hàng rào, tránh biến tranh chấp đất/lối đi thành xung đột cá nhân.

Bước 2: Lập biên bản hiện trường

Biên bản nên ghi rõ:

• vị trí tuyến đường;
• chiều dài, chiều rộng;
• hiện trạng trước và sau khi rào chắn;
• vật liệu làm hàng rào;
• số hộ bị ảnh hưởng;
• mục đích sử dụng tuyến đường;
• phương tiện vận chuyển bị cản trở;
• thời điểm bắt đầu rào chắn.

Kèm theo ảnh, video và xác nhận của những hộ đang sử dụng tuyến đường.

Bước 3: Xác minh nguồn gốc pháp lý của tuyến đường

Không nên kết luận ngay rằng: “Đường này của xóm.” Cần kiểm tra hồ sơ đất đai và hiện trạng để xác định tuyến đường là:

• đất giao thông;
• đường dùng chung;
• lối đi qua bất động sản liền kề;
• hay phần đất thuộc quyền sử dụng của cá nhân nhưng đang tồn tại quyền đi qua của các hộ khác.

Nếu có tranh chấp về quyền lối đi, Điều 254 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép các bên yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định trong trường hợp có tranh chấp.

Bước 4: Ưu tiên vận động tự tháo dỡ

Nếu ông A nhận thức được sai phạm và tự tháo dỡ, đây vẫn là phương án tốt nhất.

Ban điều hành thôn có thể lập biên bản cam kết tự tháo dỡ, ghi rõ thời hạn và việc khôi phục nguyên trạng tuyến đường. Cách này vừa nhanh, vừa giảm căng thẳng và giữ được quan hệ hàng xóm.

Bước 5: Nếu không chấp hành, chuyển hồ sơ cho UBND cấp xã

Nếu ông A cố tình duy trì hàng rào, Ban điều hành thôn cần báo cáo UBND cấp xã để kiểm tra và xử lý theo thẩm quyền.

Không nên dùng cụm từ “thôn cưỡng chế tháo dỡ”. Cách diễn đạt pháp lý chính xác hơn là: “Ban điều hành thôn phối hợp với UBND cấp xã và lực lượng Công an cấp xã trong quá trình kiểm tra, bảo đảm an ninh trật tự và tổ chức thực hiện biện pháp xử lý, khắc phục theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.”

Điều này rất quan trọng vì cưỡng chế hành chính là hoạt động quyền lực nhà nước, phải được thực hiện bởi chủ thể có thẩm quyền và theo đúng trình tự pháp luật.

Bước 6: Khôi phục tuyến đường để bảo đảm sinh kế

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là “dẹp được cái rào”. Mục tiêu là: Khôi phục khả năng lưu thông bình thường để các hộ phía trong có thể vận chuyển gỗ keo, nông sản và các sản phẩm khác ra đường chính.

Nếu việc rào chắn đã gây thiệt hại thực tế cho các hộ dân, các bên cũng cần xem xét việc xác định và yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật dân sự nếu có đủ căn cứ.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: Tư vấn; Luật đất đai; Bộ luật dân sự; Giải pháp.