Dùng công nghệ Deepfake giả giọng nói, hình ảnh giáo sư để tạo niềm tin cho người mua thuốc có thể xâm phạm quyền hình ảnh và làm phát sinh trách nhiệm pháp lý nếu đủ căn cứ.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Một y sĩ y học cổ truyền tự ý sử dụng công nghệ Deepfake để tạo video có hình ảnh và giọng nói giống một giáo sư đầu ngành. Trong video, hình ảnh giáo sư được sử dụng để giới thiệu một loại thuốc nhỏ mắt được quảng cáo là “thần y”, có khả năng chữa cận thị dứt điểm. Video sau đó được đăng tải trên mạng xã hội nhằm quảng cáo và bán sản phẩm cho người tiêu dùng.

Vị giáo sư hoàn toàn không tham gia, không phát ngôn và không đồng ý cho sử dụng hình ảnh, giọng nói của mình để quảng cáo. Nội dung Deepfake khiến người xem hiểu rằng giáo sư đang trực tiếp khuyến nghị sử dụng sản phẩm.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về quyền hình ảnh và hành vi bịa đặt

Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 khẳng định cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình; việc sử dụng hình ảnh của người khác phải được người đó đồng ý, đặc biệt khi hình ảnh được sử dụng vì mục đích thương mại. Người có hình ảnh bị sử dụng trái quy định có quyền yêu cầu chấm dứt việc sử dụng, thu hồi, tiêu hủy và bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật.

2. Nguyên tắc bảo vệ quyền nhân thân và xử lý hành vi giả mạo

Điều 156 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025):

“ 1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm:

a) Bịa đặt hoặc loan truyền những điều biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác;

b) Bịa đặt người khác phạm tội và tố cáo họ trước cơ quan có thẩm quyền……”

Áp dụng vào tình huống: Việc tạo hình ảnh, giọng nói giả của giáo sư để người tiêu dùng tin rằng ông đang trực tiếp quảng cáo, giới thiệu sản phẩm là hành vi sử dụng hình ảnh vào mục đích thương mại khi chưa được đồng ý. Nếu nội dung còn chứa thông tin bịa đặt, biết rõ là sai sự thật và gây thiệt hại đến danh dự, uy tín hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của giáo sư thì có thể tiếp tục được xem xét trách nhiệm theo Điều 156 Bộ luật Hình sự (sửa đổi, bổ sung 2025) khi đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Kết luận pháp lý: Y sĩ không thể lấy lý do sử dụng công nghệ Deepfake để biện minh cho việc tự ý sử dụng hình ảnh của người khác. Trước hết, hành vi có dấu hiệu xâm phạm quyền đối với hình ảnh theo Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015; nếu đủ các yếu tố cấu thành tội vu khống thì có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 156 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025). Việc xác định trách nhiệm cụ thể phải dựa trên chứng cứ và toàn bộ nội dung quảng cáo.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Việc giả mạo hình ảnh và giọng nói của một nhà khoa học y tế để tạo niềm tin cho người mua không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín nghề nghiệp của người bị giả mạo mà còn tạo ra bẫy tâm lý đối với người tiêu dùng. Khi một giáo sư đầu ngành xuất hiện trong video, người xem rất dễ hình thành tâm lý tin tưởng vào sản phẩm mà không kiểm chứng. Đặc biệt trong lĩnh vực sức khỏe, việc lợi dụng uy tín chuyên môn để quảng cáo sản phẩm có thể khiến người tiêu dùng đưa ra quyết định sai lầm.

Về giáo dục đạo đức nghề nghiệp, người hành nghề y cần hiểu rằng kiến thức chuyên môn và uy tín của người thầy thuốc không thể trở thành công cụ để đánh đổi lấy lợi nhuận. Công nghệ càng phát triển thì yêu cầu trung thực, minh bạch và trách nhiệm nghề nghiệp càng phải được đặt lên hàng đầu.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Hành vi giả mạo có thể gây tổn thất đồng thời cho uy tín của nhà khoa học, quyền lợi của người tiêu dùng và giá trị thương hiệu của cơ sở kinh doanh. Khi phát hiện sự việc, cần nhanh chóng lưu giữ chứng cứ về video, tài khoản đăng tải, nội dung quảng cáo và các giao dịch liên quan; đồng thời thực hiện các biện pháp pháp lý phù hợp để yêu cầu chấm dứt việc sử dụng hình ảnh trái phép và xử lý nội dung vi phạm. Việc lập vi bằng có thể được cân nhắc để ghi nhận hiện trạng thông tin điện tử trước khi nội dung bị thay đổi hoặc xóa.

Thông điệp: Công nghệ Deepfake có thể làm giả hình ảnh và giọng nói, nhưng không thể biến một lời quảng cáo giả thành sự thật.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

1. Bước 1 – Nhanh chóng bảo toàn chứng cứ: Người bị giả mạo cần lưu giữ video, hình ảnh, đường dẫn, tài khoản đăng tải, thời điểm phát hiện và các nội dung thể hiện việc sử dụng hình ảnh, giọng nói trái phép. Việc bảo toàn chứng cứ cần được thực hiện càng sớm càng tốt để phục vụ quá trình yêu cầu xử lý.
2. Bước 2 – Xác lập rõ việc không đồng ý và yêu cầu chấm dứt: Giáo sư bị giả mạo cần thể hiện rõ việc không tham gia, không phát ngôn và không cho phép sử dụng hình ảnh của mình để quảng cáo sản phẩm. Có thể yêu cầu bên vi phạm chấm dứt việc sử dụng, gỡ bỏ nội dung và thực hiện các nghĩa vụ liên quan theo quy định pháp luật. Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép người có hình ảnh bị xâm phạm yêu cầu chấm dứt việc sử dụng, thu hồi, tiêu hủy và bồi thường thiệt hại trong trường hợp phù hợp.
3. Bước 3 – Ghi nhận chứng cứ điện tử một cách khách quan: Trường hợp nội dung được phát tán rộng rãi trên môi trường mạng, có thể cân nhắc lập vi bằng để ghi nhận sự tồn tại của video và các thông tin liên quan tại thời điểm lập vi bằng. Tuy nhiên, vi bằng chỉ là một nguồn chứng cứ và không thay thế kết luận của cơ quan có thẩm quyền về hành vi vi phạm.
4. Bước 4 – Đề nghị cơ quan có thẩm quyền xác minh và xử lý: Nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật, người bị xâm phạm có thể cung cấp chứng cứ cho cơ quan có thẩm quyền để xác minh nguồn tạo và phát tán video, mục đích sử dụng, mức độ lan truyền, thiệt hại thực tế và các tình tiết liên quan.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.