Tử vong do sốc phản vệ có phải là sai phạm chuyên môn và việc phi tang thi thể có thể khiến chủ phòng khám đối mặt với những trách nhiệm hình sự nào?

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tại một phòng khám nha khoa tư nhân, bệnh nhân được thực hiện thủ thuật có sử dụng thuốc gây tê. Trong quá trình thực hiện, bệnh nhân xuất hiện biểu hiện sốc phản vệ và sau đó tử vong. Thay vì báo cáo sự việc, bảo quản thi thể và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để làm rõ nguyên nhân tử vong, chủ phòng khám lại âm thầm đưa thi thể rời khỏi cơ sở rồi vứt xuống sông nhằm che giấu sự việc và tránh bị phát hiện.

Hành vi này không chỉ đặt ra vấn đề về trách nhiệm đối với quá trình khám, chữa bệnh mà còn làm phát sinh trách nhiệm pháp lý độc lập liên quan đến việc xâm phạm thi thể.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về trách nhiệm trong khám bệnh, chữa bệnh

Điều 315 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025) quy định về tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa một tai biến y khoa xảy ra ngoài ý muốn dù người hành nghề đã tuân thủ đúng quy định chuyên môn với trường hợp có sai sót chuyên môn kỹ thuật. Luật Khám bệnh, chữa bệnh hiện hành xác định tai biến có thể xảy ra ngay cả khi người hành nghề đã tuân thủ các quy định chuyên môn kỹ thuật.

2. Nguyên tắc xử lý khách quan, đúng bản chất sự việc

Điều 315 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025) :

“ 1. Người nào vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 259 của Bộ luật này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Làm chết người;

b) Gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

….”

Áp dụng vào tình huống:

• Nếu kết quả xác minh cho thấy người hành nghề có vi phạm quy định chuyên môn và vi phạm đó có quan hệ nhân quả với cái chết của bệnh nhân thì có căn cứ xem xét trách nhiệm theo pháp luật. Ngược lại, nếu xác định người hành nghề đã tuân thủ đúng quy định chuyên môn nhưng tai biến sốc phản vệ vẫn xảy ra ngoài ý muốn thì không thể chỉ dựa vào hậu quả tử vong để quy kết trách nhiệm hình sự.
• Đối với việc chủ phòng khám tự ý đưa thi thể đi vứt xuống sông, đây là hành vi độc lập cần được điều tra, xác minh và có thể bị xem xét theo Điều 246 Bộ luật Hình sự về tội xâm phạm thi thể.

Kết luận pháp lý: Chủ phòng khám có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi vi phạm quy định khám, chữa bệnh nếu đủ căn cứ của Điều 315. Không có cơ sở để khẳng định “kịch khung” chỉ từ các dữ kiện ban đầu; mức hình phạt cụ thể phải căn cứ vào kết quả điều tra, giám định và các tình tiết của vụ án.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Đằng sau một ca tử vong trong khám, chữa bệnh là mất mát không thể bù đắp đối với gia đình người bệnh. Khi tai biến xảy ra, điều quan trọng nhất đối với người hành nghề là giữ thái độ trung thực, bình tĩnh, tôn trọng người bệnh và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để làm rõ nguyên nhân. Việc che giấu, di chuyển hoặc vứt bỏ thi thể không thể làm mất đi hậu quả đã xảy ra mà còn có thể khiến sự việc trở nên nghiêm trọng hơn và làm mất niềm tin của gia đình người bệnh đối với cơ sở y tế.

Về khía cạnh giáo dục đạo đức nghề nghiệp, người hành nghề y cần nhận thức rằng tính mạng và nhân phẩm của người bệnh luôn phải được đặt ở vị trí trung tâm. Một tai biến y khoa cần được nhìn nhận bằng tinh thần trách nhiệm, minh bạch và cầu thị, thay vì tìm cách né tránh trách nhiệm.

Về khía cạnh quản trị rủi ro

Phòng khám nha khoa cần xây dựng quy trình kiểm soát rủi ro từ trước khi sử dụng thuốc, chuẩn bị phương án xử trí cấp cứu, ghi nhận đầy đủ hồ sơ và xử lý sự cố theo đúng quy định. Khi xảy ra tử vong bất thường, cơ sở phải ưu tiên bảo toàn chứng cứ, hồ sơ, thuốc, trang thiết bị và các dữ liệu liên quan để phục vụ việc xác định nguyên nhân.

Thông điệp: Hành vi vô nhân tính kinh hoàng có thể làm rúng động dư luận, nhưng pháp luật không xử lý dựa trên cảm tính.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

1. Bước 1 – Bảo toàn hiện trường và chứng cứ: Khi xảy ra tử vong bất thường, phòng khám cần giữ nguyên hiện trạng, bảo quản hồ sơ bệnh án, thuốc, dụng cụ, thiết bị và các dữ liệu có liên quan; không tự ý di chuyển hoặc che giấu thi thể, không làm thay đổi hiện trường.
2. Bước 2 – Báo cáo và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền: Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cần thực hiện việc thông báo, phối hợp với cơ quan chức năng để xác định nguyên nhân tử vong. Việc điều tra cần làm rõ toàn bộ quá trình từ chỉ định, sử dụng thuốc gây tê, theo dõi bệnh nhân đến xử trí khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
3. Bước 3 – Xác định có hay không có sai sót chuyên môn: Cần đánh giá khách quan việc người hành nghề có tuân thủ các quy định chuyên môn kỹ thuật hay không. Không nên đồng nhất mọi trường hợp sốc phản vệ với hành vi phạm tội, bởi tai biến y khoa có thể xảy ra dù người hành nghề đã tuân thủ quy định chuyên môn.
4. Bước 4 – Xử lý trách nhiệm đúng hành vi, đúng hậu quả: Nếu có đủ căn cứ xác định vi phạm quy định khám, chữa bệnh dẫn đến chết người thì xem xét trách nhiệm. Hai hành vi cần được đánh giá dựa trên chứng cứ và yếu tố cấu thành tương ứng, tránh suy diễn hoặc quy kết khi chưa đủ căn cứ.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.