TÌNH HUỐNG 612: CÔNG TY KHÔNG CÓ QUY TRÌNH THỬ NGHIỆM SẢN PHẨM?

 

Trong quá trình nghiên cứu và đưa sản phẩm mới ra thị trường, thử nghiệm là bước quan trọng để doanh nghiệp đánh giá chất lượng, độ an toàn và khả năng vận hành của sản phẩm.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là startup, chưa xây dựng quy trình thử nghiệm sản phẩm một cách bài bản. Việc sản phẩm được đưa vào sử dụng khi chưa được kiểm tra đầy đủ có thể dẫn đến thiệt hại cho khách hàng, đối tác và chính doanh nghiệp.

Vậy công ty không có quy trình thử nghiệm sản phẩm có phải chịu trách nhiệm pháp lý hay không? Doanh nghiệp cần làm gì để hạn chế rủi ro?

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Công ty A hoạt động trong lĩnh vực sản xuất thiết bị điện tử. Năm 2026, bộ phận R&D hoàn thành một mẫu thiết bị mới và đề xuất đưa sản phẩm ra thị trường.

Do công ty chưa xây dựng quy trình thử nghiệm chính thức, sản phẩm chỉ được kiểm tra nội bộ trong thời gian ngắn trước khi sản xuất hàng loạt.

Sau khi được bán ra thị trường, một số thiết bị xảy ra lỗi kỹ thuật, làm hư hỏng tài sản của khách hàng và khiến Công ty A phải tiếp nhận nhiều khiếu nại.

Khách hàng yêu cầu công ty bồi thường thiệt hại và cho rằng sản phẩm chưa được kiểm nghiệm đầy đủ trước khi đưa ra thị trường.

Công ty A cho rằng pháp luật không bắt buộc mọi doanh nghiệp phải xây dựng một “quy trình thử nghiệm sản phẩm” riêng nên công ty không vi phạm.

Vậy lập luận này có chính xác hay không?

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”
2. Quy định của pháp luật

Theo Điều 3 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa năm 2007, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, chất lượng sản phẩm, hàng hóa là mức độ của các đặc tính của sản phẩm, hàng hóa đáp ứng yêu cầu trong tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Theo Điều 5 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa năm 2007, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh sản phẩm, hàng hóa phải chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm, hàng hóa do mình sản xuất, kinh doanh.

Theo Điều 10 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa năm 2007, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, người sản xuất phải tuân thủ các điều kiện bảo đảm chất lượng trong quá trình sản xuất, thực hiện việc kiểm tra chất lượng và chịu trách nhiệm về sản phẩm do mình sản xuất.

Theo Điều 12 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa năm 2007, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, tổ chức, cá nhân sản xuất phải bảo đảm sản phẩm phù hợp với tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng và chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm trước khi đưa ra thị trường.

Theo Điều 61 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa có trách nhiệm bảo đảm an toàn của hàng hóa, dịch vụ cung cấp cho người tiêu dùng theo quy định pháp luật.

Theo Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, người tiêu dùng được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác khi tham gia giao dịch, sử dụng hàng hóa, dịch vụ.

Theo Điều 23 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ phải bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng theo quy định pháp luật khi hàng hóa, dịch vụ có khuyết tật gây thiệt hại.

Theo Điều 24 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa có trách nhiệm thu hồi hàng hóa có khuyết tật theo quy định khi thuộc trường hợp phải thu hồi.

Đối với trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật Dân sự hoặc luật khác có quy định khác.

Đối với sản phẩm có khả năng trở thành đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp còn cần đánh giá khả năng bảo hộ đối với giải pháp kỹ thuật theo Điều 58 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, trong đó sáng chế phải đáp ứng các điều kiện về tính mới, trình độ sáng tạo và khả năng áp dụng công nghiệp.

2. Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống này, cần phân biệt giữa không có một quy trình thử nghiệm nội bộ riêng và không thực hiện các nghĩa vụ kiểm tra, kiểm soát chất lượng mà pháp luật chuyên ngành yêu cầu.

Pháp luật không phải lúc nào cũng quy định mọi doanh nghiệp đều phải xây dựng một văn bản mang tên “Quy trình thử nghiệm sản phẩm”. Tuy nhiên, doanh nghiệp sản xuất vẫn phải bảo đảm sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn và yêu cầu an toàn có liên quan trước khi đưa sản phẩm ra thị trường.

Vì vậy, lập luận của Công ty A rằng “không có quy trình thử nghiệm riêng nên không vi phạm” là không đủ căn cứ.

Nếu sản phẩm thuộc nhóm phải áp dụng quy chuẩn kỹ thuật, kiểm tra chất lượng hoặc thực hiện thủ tục đánh giá sự phù hợp trước khi lưu thông thì Công ty A phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ tương ứng.

Trong trường hợp sản phẩm bị lỗi và gây thiệt hại cho khách hàng, việc Công ty A không có quy trình kiểm thử có thể trở thành một yếu tố quan trọng để đánh giá trách nhiệm của doanh nghiệp, đặc biệt nếu doanh nghiệp không chứng minh được mình đã thực hiện các biện pháp cần thiết để kiểm soát chất lượng và an toàn sản phẩm.

Nếu hàng hóa có khuyết tật gây thiệt hại cho người tiêu dùng, Công ty A còn có thể phải thực hiện nghĩa vụ bồi thường và các nghĩa vụ liên quan đến thu hồi, cảnh báo hoặc khắc phục theo pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Đối với sản phẩm điện tử, mức độ rủi ro còn phụ thuộc vào tính chất sản phẩm. Một số sản phẩm có thể chịu yêu cầu kỹ thuật, an toàn hoặc quy chuẩn chuyên ngành riêng. Do đó, Công ty A phải xác định chính xác sản phẩm thuộc nhóm pháp lý nào trước khi đưa ra thị trường.

Mặt khác, quy trình thử nghiệm không chỉ có ý nghĩa đối với trách nhiệm sản phẩm mà còn có giá trị trong quản trị tài sản trí tuệ.

Nếu trong quá trình thử nghiệm, đội ngũ R&D tạo ra những cải tiến kỹ thuật mới thì doanh nghiệp cần ghi nhận thời điểm, người tham gia, kết quả thử nghiệm và quá trình phát triển. Những tài liệu này có thể trở thành chứng cứ quan trọng khi doanh nghiệp đăng ký sáng chế hoặc xảy ra tranh chấp về nguồn gốc giải pháp kỹ thuật.

Do đó, việc không có quy trình thử nghiệm bài bản có thể khiến doanh nghiệp đồng thời gặp rủi ro về chất lượng sản phẩm, trách nhiệm với khách hàng và chứng minh quá trình phát triển công nghệ.

3. Kết luận pháp lý

Công ty không có quy trình thử nghiệm sản phẩm không đồng nghĩa trong mọi trường hợp công ty đương nhiên vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về chất lượng, an toàn, tiêu chuẩn, quy chuẩn và kiểm tra sản phẩm theo pháp luật chung và pháp luật chuyên ngành áp dụng đối với từng loại hàng hóa.

Nếu việc thiếu kiểm thử dẫn đến sản phẩm có khuyết tật gây thiệt hại thì doanh nghiệp có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý tương ứng.

Do đó, xây dựng quy trình thử nghiệm không chỉ là vấn đề quản trị nội bộ mà còn là công cụ giúp doanh nghiệp chứng minh mình đã thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo đảm chất lượng và an toàn sản phẩm.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Về tâm lý, doanh nghiệp mới thành lập thường chịu áp lực đưa sản phẩm ra thị trường nhanh để thu hồi vốn và gọi vốn. Điều này dễ khiến giai đoạn kiểm thử bị rút ngắn.

Về giáo dục, nhân viên R&D và sản xuất cần nhận thức rằng thử nghiệm không chỉ nhằm tìm lỗi kỹ thuật mà còn nhằm bảo vệ khách hàng và bảo vệ chính doanh nghiệp.

Về quản trị, quy trình thử nghiệm cần được thiết kế theo từng giai đoạn: thiết kế, thử nghiệm mẫu, kiểm tra an toàn, đánh giá kết quả, khắc phục lỗi và phê duyệt trước khi sản xuất hàng loạt.

Đặc biệt, mọi kết quả thử nghiệm cần được ghi nhận bằng hồ sơ để có thể truy xuất khi sản phẩm phát sinh sự cố.

1. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Thứ nhất, doanh nghiệp cần xác định các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và yêu cầu pháp lý áp dụng đối với từng sản phẩm trước khi xây dựng kế hoạch thử nghiệm.

Thứ hai, cần thiết lập quy trình thử nghiệm với tiêu chí rõ ràng về an toàn, chất lượng, hiệu suất và độ ổn định của sản phẩm.

Thứ ba, cần phân công người chịu trách nhiệm kiểm thử và người có thẩm quyền phê duyệt sản phẩm trước khi sản xuất hoặc đưa ra thị trường.

Thứ tư, toàn bộ kết quả thử nghiệm, lỗi phát hiện, phương án khắc phục và kết quả kiểm tra lại cần được lưu trữ có hệ thống.

Thứ năm, đối với sản phẩm có giải pháp kỹ thuật mới, doanh nghiệp cần đồng thời đánh giá khả năng đăng ký sáng chế trước khi công khai các thông tin kỹ thuật.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Một sản phẩm chưa được thử nghiệm đầy đủ không chỉ là một rủi ro kỹ thuật mà còn có thể trở thành rủi ro pháp lý và rủi ro thương hiệu.

Doanh nghiệp không nhất thiết phải có một văn bản mang đúng tên “quy trình thử nghiệm sản phẩm” trong mọi trường hợp. Nhưng doanh nghiệp phải có cơ chế thực tế để bảo đảm sản phẩm đáp ứng các yêu cầu pháp luật trước khi đưa ra thị trường.

Đối với startup, tốc độ là quan trọng, nhưng tốc độ không thể thay thế cho kiểm soát chất lượng và an toàn.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

Sản phẩm được đưa ra thị trường nhanh chưa chắc là sản phẩm thành công; sản phẩm được kiểm soát tốt mới là sản phẩm có khả năng phát triển bền vững.

Một quy trình thử nghiệm chặt chẽ hôm nay có thể giúp doanh nghiệp tránh được một vụ khiếu nại, một vụ thu hồi và thậm chí một tranh chấp pháp lý lớn trong tương lai.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.