TÌNH HUỐNG 580:NGƯỜI DÂN TỰ Ý SỬ DỤNG ĐẤT LÂM NGHIỆP RỪNG SẢN XUẤT ĐỂ XÂY DỰNG MÔ HÌNH HOMESTAY, CHÒI LƯU TRÚ DU LỊCH TỰ PHÁT DU LỊCH SINH THÁI: CHẾ TÀI CƯỠNG CHẾ?

TỰ Ý XÂY CHÒI LƯU TRÚ, HOMESTAY TRÊN ĐẤT RỪNG SẢN XUẤT: CHẾ TÀI XỬ PHẠT VÀ NGUY CƠ CƯỠNG CHẾ NHƯ THẾ NÀO?

Mô hình du lịch sinh thái, homestay và chòi lưu trú trải nghiệm giữa thiên nhiên đang trở thành xu hướng đầu tư kinh doanh hấp dẫn. Tuy nhiên, nhiều cá nhân, hộ gia đình vì chạy theo lợi nhuận bộc phát đã tự ý chuyển mục đích sử dụng đất, cơi nới xây dựng công trình trên đất lâm nghiệp (rừng sản xuất). Hành vi tự phát này không chỉ vi phạm nghiêm trọng quy định pháp luật về đất đai, lâm nghiệp mà còn tiềm ẩn rủi ro trắng tay khi cơ quan chức năng tiến hành cưỡng chế, tháo dỡ.

Cùng ThS. Nguyễn Hữu Long mổ xẻ một tình huống thực tế để nhận diện rõ “lá chắn pháp lý”, rủi ro quản trị và giải pháp ứng xử thấu tình đạt lý.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Năm 2022, hộ ông Nguyễn Văn A (trú tại xã B, huyện C, tỉnh D) sở hữu 2 ha đất lâm nghiệp được giao với mục đích trồng rừng sản xuất. Nhận thấy khu vực có cảnh quan sông núi đẹp, thu hút nhiều khách du lịch phượt, ông A đã tự ý san lấp một phần diện tích, xây dựng 5 căn chòi lưu trú (homestay) dạng bungalow bằng gỗ và khung thép, làm đường nội bộ bê tông hóa và xây dựng khu bếp ăn phục vụ khách du lịch sinh thái tự phát.

Đến đầu năm 2026, Đoàn thanh tra liên ngành phối hợp giữa Thanh tra Sở Tài nguyên & Môi trường, Thanh tra Giao thông và UBND xã B tiến hành kiểm tra diện rộng. Kết quả xác định ông A đã sử dụng đất sai mục đích, lấn chiếm hành lang an toàn giao thông đường bộ khi làm lối đi đấu nối trái phép ra quốc lộ, đồng thời chưa được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt dự án du lịch sinh thái.

UBND huyện C đã ban hành Quyết định xử phạt vi phạm hành chính, buộc ông A nộp phạt 45 triệu đồng, tháo dỡ toàn bộ công trình vi phạm và khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trong thời hạn 15 ngày. Quá thời hạn, nếu ông A không chấp hành sẽ bị cưỡng chế tháo dỡ. Ông A rơi vào khủng hoảng nặng nề khi toàn bộ vốn nghèo tích góp và tiền vay mượn hơn 1,5 tỷ đồng có nguy cơ “tan thành mây khói”.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Việc tự ý biến đất rừng sản xuất thành mô hình kinh doanh du lịch lưu trú mà chưa được cấp phép là hành vi vi phạm pháp luật đa ngành. Căn cứ pháp lý xử lý đối với trường hợp của hộ ông A bao gồm:

Theo quy định của Luật Đất đai

Hành vi tự ý xây dựng nhà cửa, chòi lưu trú trên đất rừng sản xuất được xác định là hành vi sử dụng đất sai mục đích (chuyển đất rừng sản xuất sang đất phi nông nghiệp khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép).

Khoản 1 Điều 11 Luật Đất đai 2024 quy định về nguyên tắc sử dụng đất:

“1. Đúng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và đúng mục đích sử dụng đất.”

Điều 220 Luật Đất đai 2024 quy định về xử lý hành vi vi phạm pháp luật về đất đai:

“Người có hành vi vi phạm pháp luật về đất đai thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.”

Theo quy định của Luật Lâm nghiệp

Việc tự ý san lấp, xây dựng công trình trên diện tích đất lâm nghiệp làm suy giảm chất lượng rừng và thay đổi trạng thái đất rừng khi chưa có phương án quản lý rừng bền vững hoặc dự án du lịch sinh thái được duyệt là vi phạm nghiêm trọng.

Điều 14 Luật Lâm nghiệp 2017 quy định về các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động lâm nghiệp:

“1. Chặt, phá, khai thác, hủy hoại rừng trái pháp luật.

[…] 3. Sử dụng rừng, thu hồi rừng, chuyển mục đích sử dụng rừng trái quy định của pháp luật; giao rừng, cho thuê rừng, chuyển loại rừng trái quy định của pháp luật.”

Ngoài ra, đối với hành vi làm lối đi riêng tự phát đấu nối trực tiếp ra đường giao thông chính, Thanh tra giao thông hoàn toàn có thẩm quyền lập biên bản và ra quyết định xử phạt hành chính về vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ, buộc tháo dỡ lối đi tự phát để bảo đảm an toàn giao thông chung.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh Tâm lý & Giáo dục: Thói quen tư lợi chiếm dụng hạ tầng chung

 Tâm lý tư lợi ngắn hạn: Việc hộ ông A tự ý đấu nối lối đi, lấn chiếm hành lang an toàn giao thông hay biến đất rừng chung thành dịch vụ thu lợi riêng phản ánh tâm lý “xé rào” vụ lợi. Nhiều người dân cho rằng “đất của tôi thì tôi làm”, xem nhẹ tác động đến môi trường sinh thái và an toàn giao thông cộng đồng.

 Ý thức bảo vệ cảnh quan nông thôn xanh – sạch – đẹp: Du lịch sinh thái đúng nghĩa phải dựa trên sự tôn trọng tự nhiên. Việc bê tông hóa đất rừng không chỉ làm phá vỡ hệ sinh thái mà còn gieo mầm cho nhận thức sai lệch trong cộng đồng về việc phát triển kinh tế bất chấp pháp luật.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro tài sản cá nhân

 Đầu tư sai từ nền tảng: Việc bỏ ra hơn 1,5 tỷ đồng đầu tư trên đất lâm nghiệp chưa chuyển đổi mục đích là một thất bại điển hình trong quản trị rủi ro tài sản. Một công trình xây dựng không có căn cứ pháp lý vững chắc thì toàn bộ giá trị đầu tư trên đó đều bằng \bm{0} khi đối mặt với quyết định cưỡng chế.

 Thiếu hiểu biết về quy hoạch: Nhiều nhà đầu tư tự phát chỉ nhìn thấy dòng tiền ngắn hạn mà bỏ qua các công cụ pháp lý bắt buộc như: Quy hoạch sử dụng đất, Phương án phát triển du lịch sinh thái dưới tán rừng, Giấy phép xây dựng và Đánh giá tác động môi trường (DTM).

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết khủng hoảng, giảm thiểu thiệt hại tài sản và chuyển hóa bài học quản trị, Chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra lộ trình 3 bước xử lý toàn diện:

Bước 1: Chấp hành nghĩa vụ pháp lý và Chủ động tháo dỡ (Giảm thiểu thiệt hại)

 Hành động tức thì: Ông A cần nghiêm túc chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, chủ động di dời các tài sản có giá trị (nội thất, khung gỗ, thiết bị) ra khỏi khu vực vi phạm trước khi cơ quan chức năng tổ chức cưỡng chế. Việc tự nguyện chấp hành giúp bảo toàn tối đa tài sản có thể tái sử dụng, đồng thời tránh phát sinh chi phí cưỡng chế mà gia đình phải gánh chịu.

 Tháo dỡ lối đi tự phát: Phối hợp với Thanh tra giao thông để hoàn trả lại hành lang an toàn đường bộ, đảm bảo an toàn cho các phương tiện lưu thông.

Bước 2: Khôi phục tình trạng ban đầu và Lập dự án đúng quy định

 Tái tạo cảnh quan: Tiến hành trồng lại cây lâm nghiệp trên diện tích đã vi phạm để hoàn trả trạng thái đất rừng sản xuất theo yêu cầu của cơ quan quản lý.

 Lập Phương án phát triển du lịch sinh thái hợp pháp:

 Liên hệ UBND huyện C và Phòng Tài nguyên & Môi trường để tra cứu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của địa phương.

 Nếu khu vực cho phép kết hợp du lịch sinh thái, ông A cần lập Đề án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí dưới tán rừng theo quy định của Luật Lâm nghiệp 2017 và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

 Thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất (nếu thuộc trường hợp được phép) hoặc thuê môi trường rừng theo đúng trình tự pháp luật.

Bước 3: Giáo dục nhận thức cộng đồng và Hòa giải xóm giềng

 Chủ động hòa giải: Việc xây dựng tự phát và đón khách du lịch tràn lan thường gây ảnh hưởng đến an ninh trật tự, tiếng ồn và rác thải xóm giềng. Ông A nên chủ động gặp gỡ các hộ dân xung quanh, chia sẻ về bài học vi phạm và cam kết tuân thủ pháp luật khi kinh doanh.

 Lan tỏa tư duy làm kinh tế xanh: Biến sai lầm thành bài học kinh nghiệm, vận động các hộ dân trong xã B cùng tham gia mô hình du lịch cộng đồng hợp pháp, bảo vệ không gian sống xanh – sạch – đẹp của làng quê.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.