TÌNH HUỐNG 507: THÀNH LẬP TRUNG TÂM TRỊ LIỆU TÂM LÝ VÀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE TINH THẦN TƯ NHÂN: QUY TRÌNH XIN CẤP GIẤY PHÉP HOẠT ĐỘNG VÀ TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT PHÒNG KHÁM?

THÀNH LẬP TRUNG TÂM TRỊ LIỆU TÂM LÝ VÀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE TINH THẦN TƯ NHÂN: QUY TRÌNH XIN CẤP GIẤY PHÉP HOẠT ĐỘNG VÀ TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT PHÒNG KHÁM?

THS. NGUYỄN HỮU LONG – CHUYÊN GIA PHÁP LÝ, TÂM LÝ & GIÁO DỤC, GIÁM ĐỐC TRUNG TÂM TƯ VẤN PHÁP LUẬT THUỘC HỘI KHOA HỌC TÂM LÝ – GIÁO DỤC TỈNH QUẢNG TRỊ

LỜI DẪN MỞ

Sức khỏe tinh thần đang trở thành một nhu cầu được xã hội quan tâm ngày càng rõ. Áp lực học tập, công việc, đời sống đô thị, các vấn đề trong gia đình, khủng hoảng quan hệ, mất ngủ, lo âu, trầm cảm và nhiều khó khăn tâm lý khác khiến nhu cầu tìm kiếm chuyên gia hỗ trợ ngày càng lớn.

Từ nhu cầu đó, mô hình trung tâm trị liệu tâm lý tư nhân xuất hiện nhiều hơn. Đây là tín hiệu tích cực nếu được phát triển theo hướng chuyên nghiệp, có trách nhiệm và đặt an toàn của người sử dụng dịch vụ làm trọng tâm.

Nhưng cũng chính ở đây xuất hiện một khoảng trống mà tôi cho rằng cần được nói thẳng: mở một không gian tư vấn tâm lý không giống với việc thành lập một cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tâm lý lâm sàng.

Một căn phòng đẹp, một bộ nhận diện thương hiệu chuyên nghiệp hay một đội ngũ được giới thiệu là “chuyên gia tâm lý” chưa đủ để chứng minh một cơ sở có đủ điều kiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh.

Nếu trung tâm thực hiện các hoạt động thuộc phạm vi khám bệnh, chữa bệnh tâm lý lâm sàng, pháp luật đặt ra yêu cầu về hình thức tổ chức, giấy phép hoạt động, người hành nghề, cơ sở vật chất, thiết bị và phạm vi chuyên môn. Đây không chỉ là thủ tục hành chính. Đó là hàng rào bảo vệ người bệnh.

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ

Hãy hình dung một nhóm chuyên gia trẻ muốn mở một trung tâm tại Quảng Trị. Họ thuê một căn nhà ba tầng, bố trí các phòng tư vấn riêng, xây dựng website, chạy quảng cáo với các cụm từ như “trị liệu tâm lý”, “đánh giá tâm lý”, “điều trị trầm cảm”, “can thiệp rối loạn lo âu”.

Về mặt kinh doanh, mọi thứ có vẻ đã sẵn sàng.

Nhưng khi một khách hàng tìm đến với biểu hiện trầm cảm nặng, có ý nghĩ tự sát, hoặc một trẻ vị thành niên có dấu hiệu rối loạn tâm lý nghiêm trọng, câu hỏi không còn đơn giản là “phòng tư vấn có đẹp hay không”.

Ai chịu trách nhiệm chuyên môn?

Người trực tiếp đánh giá và can thiệp có giấy phép hành nghề phù hợp hay chưa?

Cơ sở đang cung cấp dịch vụ tư vấn tâm lý thông thường hay thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh?

Phạm vi kỹ thuật đã được cấp phép có bao gồm dịch vụ mà cơ sở đang quảng cáo không?

Nếu xảy ra một tình huống khẩn cấp về sức khỏe tinh thần, cơ sở có quy trình chuyển tuyến, liên hệ cơ sở y tế hoặc xử trí ban đầu phù hợp hay không?

Theo tôi, đây mới là những câu hỏi mà chủ đầu tư cần đặt ra trước khi bỏ tiền thuê mặt bằng và xây dựng thương hiệu.

Đặc biệt, không nên dùng thuật ngữ “trung tâm trị liệu tâm lý” như một cách mặc nhiên khẳng định rằng cơ sở đã được phép thực hiện mọi hoạt động liên quan đến sức khỏe tinh thần. Tên gọi thương mại không thay thế giấy phép hoạt động và phạm vi hoạt động chuyên môn.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ
2. TRƯỚC HẾT PHẢI XÁC ĐỊNH: CƠ SỞ ĐANG LÀM TƯ VẤN TÂM LÝ HAY KHÁM BỆNH, CHỮA BỆNH?

Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 xác định “tâm lý lâm sàng” là một trong các chức danh chuyên môn phải có giấy phép hành nghề.

Đây là thay đổi rất đáng chú ý.

Pháp luật không xem hoạt động chuyên môn về tâm lý lâm sàng đơn thuần là một dịch vụ tư vấn thông thường. Khi hoạt động đã thuộc phạm vi khám bệnh, chữa bệnh, người thực hiện phải đáp ứng điều kiện hành nghề và cơ sở phải đáp ứng điều kiện hoạt động theo pháp luật chuyên ngành.

Điều 48 Luật Khám bệnh, chữa bệnh quy định các hình thức tổ chức của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Chính phủ đã quy định cụ thể thêm các hình thức tổ chức, trong đó có cơ sở tâm lý lâm sàng.

Vì vậy, một chủ đầu tư muốn mở trung tâm cần xác định ngay từ giai đoạn thiết kế mô hình: mình cung cấp dịch vụ gì, kỹ thuật gì, đối tượng phục vụ là ai và những dịch vụ đó có thuộc hoạt động khám bệnh, chữa bệnh hay không.

Đây là bước quan trọng nhất. Xác định sai ngay từ đầu thì hồ sơ phía sau rất dễ đi sai hướng.

2. CƠ SỞ TÂM LÝ LÂM SÀNG PHẢI CÓ NGƯỜI CHỊU TRÁCH NHIỆM CHUYÊN MÔN PHÙ HỢP

Điều 54 Nghị định 96/2023/NĐ-CP quy định điều kiện cấp giấy phép hoạt động đối với cơ sở tâm lý lâm sàng.

Theo đó, ngoài các điều kiện chung, người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật của cơ sở phải là người hành nghề thuộc một trong các chức danh được pháp luật quy định, gồm người có chức danh tâm lý lâm sàng, hoặc bác sĩ có phạm vi hành nghề chuyên khoa tâm thần và đã hoàn thành chứng chỉ đào tạo chuyên khoa cơ bản về tâm lý lâm sàng theo quy định.

Điểm này có ý nghĩa rất lớn đối với quản trị nhân sự.

Một người có bằng tâm lý học, có kinh nghiệm tham vấn, từng làm việc trong lĩnh vực giáo dục hoặc có nhiều năm hoạt động xã hội không đồng nghĩa với việc người đó mặc nhiên có đủ điều kiện để đảm nhiệm vị trí người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật của một cơ sở tâm lý lâm sàng.

Tương tự, một người tự giới thiệu là “chuyên gia tâm lý” cũng không vì thế mà được thực hiện mọi kỹ thuật thuộc phạm vi khám bệnh, chữa bệnh tâm lý lâm sàng.

Tôi cho rằng đây là ranh giới cần được truyền thông rõ với cộng đồng. Không phải để gây khó cho người làm nghề, mà để người dân biết mình đang sử dụng dịch vụ của ai và dịch vụ đó được cung cấp trong khuôn khổ pháp lý nào.

3. CƠ SỞ VẬT CHẤT KHÔNG CHỈ LÀ CHUYỆN “CÓ MỘT CĂN PHÒNG ĐỂ TƯ VẤN”

Điều kiện cơ sở vật chất phải được xây dựng tương ứng với hình thức tổ chức và phạm vi hoạt động chuyên môn của cơ sở.

Đối với cơ sở tâm lý lâm sàng, chủ đầu tư cần đặc biệt chú ý đến yêu cầu chung về cơ sở vật chất, an toàn, điều kiện phục vụ người bệnh, thiết bị và các yêu cầu chuyên môn tương ứng với hoạt động đăng ký.

Nếu cơ sở có phòng đánh giá tâm lý, phòng trị liệu cá nhân, phòng trị liệu nhóm hoặc thực hiện các kỹ thuật chuyên môn khác, việc bố trí không gian cần được thiết kế ngay từ đầu theo đúng phạm vi kỹ thuật dự kiến đăng ký.

Một ví dụ rất thực tế: chủ cơ sở thuê một căn nhà dân dụng, cải tạo thành nhiều phòng nhỏ rồi đăng ký hàng loạt dịch vụ tâm lý. Khi thẩm định, nếu không gian thực tế, thiết bị, nhân sự hoặc phạm vi kỹ thuật không phù hợp với hồ sơ thì việc xin giấy phép có thể gặp trở ngại.

Vì vậy, nguyên tắc nên là: thiết kế cơ sở theo yêu cầu pháp lý và chuyên môn trước, rồi mới xây dựng mô hình kinh doanh, thay vì làm ngược lại.

4. HỒ SƠ XIN CẤP GIẤY PHÉP HOẠT ĐỘNG GỒM NHỮNG GÌ?

Theo Điều 60 Nghị định 96/2023/NĐ-CP, hồ sơ cấp mới giấy phép hoạt động về cơ bản phải chứng minh được cơ sở được thành lập hợp pháp, có nhân sự đủ điều kiện, cơ sở vật chất và thiết bị phù hợp, danh sách người hành nghề cũng như phạm vi chuyên môn đề nghị được cấp phép.

Đối với một cơ sở tư nhân, hồ sơ thường phải gắn với giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc giấy tờ pháp lý tương ứng về tổ chức; giấy phép hành nghề của người chịu trách nhiệm chuyên môn và các nhân sự liên quan; bản kê khai cơ sở vật chất, thiết bị, nhân sự; danh sách người hành nghề đăng ký tại cơ sở và danh mục kỹ thuật chuyên môn đề nghị phê duyệt.

Điểm cần lưu ý là hồ sơ không nên được chuẩn bị theo kiểu “đủ giấy tờ là xong”.

Cơ quan có thẩm quyền còn phải xem xét sự phù hợp giữa giấy tờ và điều kiện hoạt động thực tế. Nếu hồ sơ ghi một đằng nhưng cơ sở bố trí một nẻo, vấn đề sẽ phát sinh ngay ở giai đoạn thẩm định.

5. QUY TRÌNH NỘP HỒ SƠ VÀ THẨM ĐỊNH THỰC ĐỊA TẠI QUẢNG TRỊ

Đối với cơ sở tư nhân trên địa bàn Quảng Trị thuộc thẩm quyền của địa phương, thủ tục cấp mới giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh được thực hiện qua cơ quan có thẩm quyền của tỉnh; quy trình hiện được Sở Y tế tổ chức gắn với Trung tâm Phục vụ hành chính công.

Đáng chú ý, Quyết định số 3250/QĐ-UBND ngày 07/8/2026 của Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị đã công bố quy trình nội bộ thực hiện dịch vụ công trực tuyến đối với thủ tục cấp mới giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, mã thủ tục 1.012278. Theo quy trình này, hồ sơ được tiếp nhận, kiểm tra tính đầy đủ và hợp lệ, chuyển Phòng Nghiệp vụ Y xử lý, sau đó trình lãnh đạo Sở và trả kết quả qua bộ phận tiếp nhận. Quy trình nội bộ hiện công bố tổng thời gian giải quyết là 38 ngày làm việc.

Nhưng người chuẩn bị hồ sơ không nên chỉ quan tâm đến “bao nhiêu ngày có giấy phép”.

Điều quan trọng hơn là khả năng vượt qua bước đánh giá điều kiện hoạt động thực tế.

Theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh, trong trường hợp phải thẩm định thực tế, cơ quan có thẩm quyền tổ chức thẩm định điều kiện hoạt động tại cơ sở. Nếu cơ sở còn nội dung phải sửa đổi, bổ sung thì phải hoàn thành các yêu cầu đó trước khi được cấp giấy phép.

Nói cách khác, chủ đầu tư nên chuẩn bị cơ sở theo tinh thần “đoàn thẩm định có thể kiểm tra những gì được kê khai trong hồ sơ”, chứ không phải chuẩn bị một bộ hồ sơ đẹp trên giấy rồi mới tính đến cơ sở vật chất.

6. PHẢI PHÂN BIỆT “GIẤY PHÉP HÀNH NGHỀ” VÀ “GIẤY PHÉP HOẠT ĐỘNG”

Đây là một lỗi mà người mới tham gia lĩnh vực y tế tư nhân khá dễ nhầm.

Giấy phép hành nghề gắn với cá nhân người hành nghề.

Giấy phép hoạt động gắn với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Một chuyên gia tâm lý lâm sàng có giấy phép hành nghề không đồng nghĩa với việc người đó có thể tự mở một cơ sở khám bệnh, chữa bệnh mà không cần giấy phép hoạt động.

Ngược lại, một cơ sở có giấy phép hoạt động cũng không có nghĩa mọi người làm việc tại đó đều được thực hiện mọi hoạt động chuyên môn.

Hai lớp điều kiện này phải đi cùng nhau.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

1. THỊ TRƯỜNG SỨC KHỎE TINH THẦN CÀNG PHÁT TRIỂN, YÊU CẦU VỀ CHẤT LƯỢNG CÀNG CAO

Nhu cầu hỗ trợ tâm lý tăng lên mở ra cơ hội phát triển một lĩnh vực dịch vụ có ý nghĩa xã hội. Nhưng sức khỏe tinh thần là lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm.

Người tìm đến chuyên gia thường đang ở thời điểm họ dễ tổn thương. Một lời đánh giá thiếu căn cứ có thể khiến họ hoang mang. Một phương pháp can thiệp không phù hợp có thể làm vấn đề trở nên phức tạp hơn. Một thông tin cá nhân bị tiết lộ cũng có thể ảnh hưởng đến gia đình, công việc, học tập và các mối quan hệ.

Vì thế, chất lượng của một trung tâm không thể chỉ đo bằng số lượt khách hàng mỗi tháng.

Tôi đánh giá một trung tâm tốt trước hết ở khả năng biết giới hạn chuyên môn của mình.

Ví dụ, một khách hàng đến vì mất ngủ. Trong quá trình trao đổi, chuyên gia nhận thấy người này có dấu hiệu trầm cảm nặng và có ý nghĩ tự làm hại bản thân. Khi đó, câu trả lời chuyên nghiệp không phải là cố giữ khách hàng lại để tiếp tục bán gói trị liệu dài hạn. Điều cần thiết là đánh giá nguy cơ, xử lý theo quy trình chuyên môn và kết nối với cơ sở hoặc chuyên gia phù hợp khi cần.

Đó mới là quản trị chất lượng thực sự.

2. ĐỪNG BIẾN “CHUYÊN GIA TÂM LÝ” THÀNH MỘT DANH XƯNG MARKETING

Một trong những rủi ro đáng lưu ý là sử dụng các danh xưng chuyên môn quá rộng trong quảng cáo.

“Chuyên gia chữa lành”, “chuyên gia trị liệu”, “chuyên gia tâm lý”, “chuyên gia trầm cảm” có thể tạo ấn tượng rất mạnh đối với người đang tìm kiếm sự giúp đỡ. Nhưng đằng sau danh xưng đó phải là năng lực chuyên môn tương ứng.

Theo quan điểm của tôi, một trung tâm nghiêm túc nên công khai rõ trình độ, phạm vi chuyên môn, giấy phép hành nghề và vị trí chuyên môn của nhân sự theo mức độ pháp luật cho phép. Người dân có quyền biết họ đang gặp một nhà tham vấn, một nhà tâm lý, một người có chức danh tâm lý lâm sàng hay một bác sĩ chuyên khoa tâm thần.

Minh bạch về chuyên môn không làm giảm giá trị thương hiệu. Ngược lại, nó tạo nền tảng cho niềm tin lâu dài.

3. QUẢN TRỊ NHÂN SỰ PHẢI GẮN VỚI PHÂN TẦNG CHUYÊN MÔN

Một trung tâm có thể có nhiều nhóm nhân sự: người làm hành chính, nhân viên hỗ trợ, chuyên gia tham vấn, tâm lý lâm sàng, bác sĩ tâm thần hoặc các chuyên gia liên ngành.

Không nên để tất cả các vị trí này được vận hành như nhau.

Một hồ sơ khách hàng có nguy cơ cao phải có cơ chế chuyển tuyến. Một trường hợp trẻ em phải có quy trình riêng. Một trường hợp có dấu hiệu cần can thiệp y khoa phải có khả năng kết nối với bác sĩ hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phù hợp.

Đặc biệt, người quản lý trung tâm cần biết rõ: ai được đánh giá, ai được thực hiện kỹ thuật nào, ai được ký hồ sơ chuyên môn và ai chịu trách nhiệm khi xảy ra sự cố.

Đó là cách biến pháp luật thành một hệ thống quản trị, thay vì chỉ biến pháp luật thành một tập hồ sơ xin giấy phép.

4. BẢO MẬT THÔNG TIN LÀ MỘT PHẦN CỦA CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ

Một khách hàng có thể kể cho chuyên gia những điều họ chưa từng nói với gia đình, bạn bè hoặc đồng nghiệp.

Vì vậy, trung tâm cần có quy trình quản lý hồ sơ, phân quyền truy cập, lưu trữ dữ liệu, trao đổi thông tin và xử lý tình huống có yêu cầu cung cấp thông tin theo pháp luật.

Đặc biệt với trẻ em, người có vấn đề về sức khỏe tinh thần nghiêm trọng hoặc người đang trong tình trạng dễ bị tổn thương, việc xử lý thông tin càng cần thận trọng.

Theo tôi, một trung tâm có phòng trị liệu đẹp nhưng nhân viên có thể tùy tiện xem hồ sơ của khách hàng thì chưa thể gọi là quản trị chuyên nghiệp.

1. KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Nếu một tổ chức đang có ý định thành lập Trung tâm Trị liệu Tâm lý và Chăm sóc Sức khỏe Tinh thần tư nhân, tôi khuyến nghị không nên bắt đầu bằng việc thuê mặt bằng.

Hãy bắt đầu bằng việc xác định mô hình pháp lý và phạm vi chuyên môn.

Trước tiên, cần trả lời rõ trung tâm cung cấp tư vấn tâm lý, giáo dục kỹ năng, tham vấn hay thực hiện khám bệnh, chữa bệnh tâm lý lâm sàng. Nếu thuộc hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, cần xác định đúng hình thức tổ chức theo pháp luật và chuẩn bị điều kiện xin giấy phép hoạt động.

Tiếp theo là xây dựng “bản đồ nhân sự”. Mỗi vị trí phải gắn với trình độ, giấy phép hành nghề, phạm vi hành nghề và nhiệm vụ cụ thể. Không nên để tình trạng một người vừa làm marketing, vừa tư vấn, vừa tự đánh giá bệnh lý và đưa ra các can thiệp vượt quá phạm vi chuyên môn.

Sau đó mới đến mặt bằng và thiết bị. Chủ đầu tư nên đối chiếu từng phòng, từng khu vực, từng thiết bị với phạm vi chuyên môn dự kiến đăng ký. Nếu có kỹ thuật đặc thù thì phải xác định yêu cầu chuyên môn tương ứng trước khi đầu tư.

Bước tiếp theo là chuẩn bị hồ sơ cấp giấy phép hoạt động. Hồ sơ cần phản ánh đúng thực trạng của cơ sở, đặc biệt là nhân sự, cơ sở vật chất, thiết bị, danh sách người hành nghề và danh mục kỹ thuật chuyên môn.

Đối với Quảng Trị, chủ cơ sở cần theo dõi quy trình hành chính hiện hành của tỉnh và hướng dẫn của Sở Y tế, bởi thủ tục hành chính trong lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh đang tiếp tục được phân cấp, điều chỉnh và số hóa. UBND tỉnh Quảng Trị đã cập nhật quy trình nội bộ mới trong tháng 8/2026.

Cuối cùng, hãy chuẩn bị cho thẩm định thực tế bằng chính tiêu chuẩn mà cơ sở đã cam kết trong hồ sơ.

Tôi đặc biệt lưu ý một vấn đề: đừng xây dựng trung tâm theo tư duy “làm sao để được cấp giấy phép”, mà hãy xây dựng theo tư duy “làm sao để đủ năng lực bảo vệ người bệnh sau khi được cấp giấy phép”.

Hai tư duy này nhìn qua khá giống nhau, nhưng kết quả quản trị lại rất khác.

Một giấy phép có thể cho phép cơ sở hoạt động. Nhưng chất lượng nhân sự, đạo đức nghề nghiệp, quy trình chuyên môn, bảo mật thông tin, cơ chế chuyển tuyến và khả năng nhận diện nguy cơ mới quyết định trung tâm có thực sự đáng tin cậy hay không.

THÔNG ĐIỆP CUỐI CÙNG

Sức khỏe tinh thần không phải là một “trào lưu dịch vụ”. Đằng sau mỗi khách hàng tìm đến phòng trị liệu có thể là một gia đình đang lo lắng, một sinh viên đang khủng hoảng, một người lao động kiệt sức hoặc một người đang cố gắng vượt qua một giai đoạn rất khó khăn trong cuộc sống.

Vì vậy, việc phát triển các trung tâm tâm lý tư nhân là một nhu cầu có cơ sở, nhưng phải đi cùng với chuẩn hóa pháp lý và chuyên môn.

Đối với chủ đầu tư, đừng xem giấy phép là chiếc vé để bước vào thị trường. Hãy xem đó là một cam kết về năng lực.

Đối với người dân, đừng chỉ nhìn vào quảng cáo, không gian đẹp hay những lời giới thiệu hấp dẫn. Hãy quan tâm cơ sở đó hoạt động theo mô hình nào, người thực hiện có chuyên môn gì, có giấy phép hành nghề phù hợp hay không và cơ sở có giấy phép hoạt động trong phạm vi tương ứng hay không.

Và đối với những người làm nghề tâm lý, tôi cho rằng điều đáng bảo vệ nhất không chỉ là thương hiệu của một trung tâm, mà là niềm tin của xã hội đối với nghề nghiệp.

Khi niềm tin được xây dựng trên chuyên môn, pháp luật và trách nhiệm, ngành chăm sóc sức khỏe tinh thần mới có thể phát triển theo hướng bền vững.

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.