“Nhiều trường học hiện nay tiếp nhận nguồn tài trợ từ doanh nghiệp để cải thiện cơ sở vật chất, nâng cao điều kiện dạy và học. Tuy nhiên, nếu việc hỗ trợ được ‘đánh đổi’ bằng quyền sử dụng sân trường để tổ chức sự kiện thương mại mà không thực hiện đúng trình tự pháp luật, ranh giới giữa xã hội hóa giáo dục và sử dụng tài sản công sai mục đích trở nên rất mong manh. Vậy trong trường hợp này, pháp luật quy định như thế nào?”
Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.
- Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)
Tại Trường Tiểu học X, xã B, tỉnh C, Ban giám hiệu có chủ trương cải tạo sân chơi và bổ sung một số thiết bị phục vụ học tập nhưng nguồn kinh phí còn hạn chế.
Một doanh nghiệp kinh doanh sữa đề nghị hỗ trợ nhà trường một khoản kinh phí để sửa chữa cơ sở vật chất. Đổi lại, doanh nghiệp được sử dụng sân trường vào cuối tuần để tổ chức chương trình giới thiệu sản phẩm, phát quà và quảng bá thương hiệu tới phụ huynh, học sinh.
Hiệu trưởng đã đồng ý cho doanh nghiệp sử dụng sân trường mà không báo cáo cơ quan quản lý cấp trên, không xây dựng đề án sử dụng tài sản công, cũng không thực hiện các thủ tục theo quy định.
Sau khi sự việc được phản ánh, nhiều phụ huynh đặt câu hỏi: Liệu việc cho doanh nghiệp sử dụng sân trường để tổ chức hoạt động thương mại như vậy có đúng quy định của pháp luật hay không? Hiệu trưởng có phải chịu trách nhiệm?
- Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
- Nguyên tắc quản lý, sử dụng tài sản công
Theo khoản 6 Điều 6 Luật Quản lý, sử dụng tài sản công số 23/VBHN-VPQH, việc quản lý và sử dụng tài sản công phải bảo đảm các nguyên tắc:
- Đúng mục đích, tiêu chuẩn, định mức.
- Tiết kiệm, hiệu quả.
- Công khai, minh bạch.
- Không để thất thoát, lãng phí hoặc sử dụng trái quy định của pháp luật.
Đối với trường học công lập, sân trường, phòng học, nhà đa năng và các công trình phục vụ hoạt động giáo dục đều là tài sản công và phải được quản lý theo đúng quy định của pháp luật.
- Sử dụng tài sản công vào mục đích khác
Theo Điều 55 Luật Quản lý, sử dụng tài sản công năm số 23/VBHN-VPQH, việc sử dụng tài sản công vào mục đích kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết hoặc phục vụ các mục đích khác ngoài nhiệm vụ chính phải đáp ứng các điều kiện luật định, bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục và không làm ảnh hưởng đến nhiệm vụ công.
Việc sử dụng tài sản công không thể được quyết định chỉ trên cơ sở thỏa thuận giữa nhà trường và doanh nghiệp mà phải tuân thủ quy trình quản lý, phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền theo quy định pháp luật.
- Trách nhiệm của cơ sở giáo dục
Theo khoản 1 Điều 55 Luật Giáo dục năm 2019 quy định:
“1. Nhà trường có nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:
- a) Công bố công khai mục tiêu, chương trình, kế hoạch giáo dục, điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục, kết quả đánh giá và kiểm định chất lượng giáo dục; hệ thống văn bằng, chứng chỉ của nhà trường;
- b) Tổ chức tuyển sinh, giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao kết quả đào tạo và nghiên cứu khoa học phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn; xác nhận hoặc cấp văn bằng, chứng chỉ theo thẩm quyền;
- c) Chủ động đề xuất nhu cầu, tham gia tuyển dụng nhà giáo, người lao động trong trường công lập; quản lý, sử dụng nhà giáo, người lao động; quản lý người học;
- d) Huy động, quản lý, sử dụng nguồn lực theo quy định của pháp luật; xây dựng cơ sở vật chất theo yêu cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa;
đ) Phối hợp với gia đình, tổ chức, cá nhân trong hoạt động giáo dục; tổ chức cho nhà giáo, người lao động và người học tham gia hoạt động xã hội, phục vụ cộng đồng.
…”
Đồng thời, khoản 2 Điều 99 Luật Giáo dục năm 2019 sửa đổi bổ sung bởi Luật số 123/2025/QH15, khuyến khích huy động các nguồn lực xã hội để phát triển giáo dục nhưng việc tiếp nhận, quản lý và sử dụng nguồn lực xã hội hóa phải được thực hiện đúng quy định của pháp luật, bảo đảm công khai, minh bạch và không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người học.
Nói một cách dễ hiểu, pháp luật khuyến khích doanh nghiệp hỗ trợ giáo dục nhưng không đồng nghĩa với việc nhà trường được tự ý sử dụng tài sản công để trao đổi lợi ích hoặc tổ chức hoạt động thương mại khi chưa thực hiện đầy đủ trình tự pháp luật.
Áp dụng vào tình huống
Trong tình huống trên, việc doanh nghiệp hỗ trợ kinh phí cải tạo cơ sở vật chất cho nhà trường là hoạt động xã hội hóa có ý nghĩa tích cực nếu được thực hiện đúng quy định.
Tuy nhiên, việc hiệu trưởng tự ý cho doanh nghiệp sử dụng sân trường để tổ chức sự kiện quảng bá thương mại mà không xây dựng đề án, không báo cáo hoặc xin ý kiến cơ quan có thẩm quyền và không thực hiện các thủ tục theo quy định của pháp luật là vấn đề cần được xem xét về tính hợp pháp.
Nếu kết quả kiểm tra xác định việc sử dụng sân trường không đúng thẩm quyền, không đúng trình tự hoặc làm ảnh hưởng đến mục đích sử dụng tài sản công thì người có thẩm quyền quản lý có thể xem xét trách nhiệm của cá nhân, tập thể liên quan theo quy định của pháp luật về quản lý tài sản công và pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức.
Mặt khác, nếu có dấu hiệu lợi dụng việc quản lý tài sản công để vụ lợi hoặc thu lợi trái quy định thì cơ quan có thẩm quyền sẽ tiếp tục xem xét theo tính chất, mức độ và các quy định pháp luật có liên quan.
Kết luận pháp lý
Qua phân tích có thể thấy, việc huy động nguồn lực xã hội để đầu tư cho giáo dục là chủ trương đúng đắn và được pháp luật khuyến khích, nhưng phải được thực hiện trên cơ sở công khai, minh bạch và đúng trình tự pháp luật.
Đối với tình huống trên, việc hiệu trưởng tự ý cho doanh nghiệp sử dụng sân trường để tổ chức hoạt động thương mại cần được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, đánh giá về thẩm quyền quyết định, mục đích sử dụng tài sản công và việc tuân thủ các quy định của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công. Trường hợp phát hiện có vi phạm thì người có trách nhiệm có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật.
- Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”
Góc nhìn tâm lý
Phụ huynh luôn mong muốn trường học là môi trường giáo dục độc lập, khách quan và không bị chi phối bởi các hoạt động mang tính thương mại. Khi doanh nghiệp xuất hiện trong khuôn viên trường để quảng bá sản phẩm, nhiều phụ huynh sẽ lo ngại con em mình trở thành đối tượng tiếp thị hoặc chịu tác động từ các hoạt động quảng cáo.
Về phía nhà trường, áp lực thiếu kinh phí đầu tư cơ sở vật chất có thể khiến Ban giám hiệu dễ lựa chọn những giải pháp ngắn hạn mà chưa đánh giá đầy đủ các rủi ro pháp lý.
Góc nhìn giáo dục
Xã hội hóa giáo dục không đồng nghĩa với thương mại hóa môi trường học đường. Mọi hoạt động hợp tác với doanh nghiệp phải hướng đến lợi ích của người học, bảo đảm tính giáo dục và không làm ảnh hưởng đến sự khách quan trong hoạt động dạy học.
Góc nhìn quản trị
Đây là bài học về quản trị tài sản công và minh bạch trong trường học.
Nhà trường cần:
- Xây dựng quy chế tiếp nhận tài trợ và hợp tác với doanh nghiệp.
- Thực hiện đầy đủ quy trình phê duyệt đề án sử dụng tài sản công theo thẩm quyền.
- Công khai nội dung tài trợ, mục đích sử dụng và quyền, nghĩa vụ của các bên.
- Tham khảo ý kiến cơ quan quản lý giáo dục trước khi triển khai các hoạt động có yếu tố thương mại trong trường học.
- Thiết lập cơ chế giám sát để bảo đảm mọi hoạt động đều phục vụ lợi ích giáo dục, không phát sinh xung đột lợi ích hoặc nguy cơ trục lợi.
- Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long
Ranh giới giữa “xã hội hóa giáo dục” và “thương mại hóa trường học” vốn rất mong manh, và nó chỉ có thể được định hình rõ ràng bằng hai chiếc bản lề: tính tối thượng của pháp luật tài sản công và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu.
- Siết chặt pháp lý trong hợp tác công – tư: Khi nhà trường bắt tay với doanh nghiệp để cải thiện cơ sở vật chất, đó không thể là một thỏa thuận ngầm hay một hợp đồng kinh tế lỏng lẻo. Mỗi mét vuông đất trường học, mỗi phòng học đều là tài sản công. Do đó, việc xây dựng một đề án chi tiết, minh bạch từ mục tiêu đến cơ chế chia sẻ lợi ích, và được cơ quan quản lý nhà nước phê duyệt là bước đi bắt buộc để ngăn chặn nguy cơ trục lợi, biến tướng tài sản nhà nước thành sân sau của tư nhân.
- Thay đổi tư duy quản trị tài chính học đường: Quản trị trường học kiểu mới phải thoát ly khỏi tư duy “xin – cho” hay “kêu gọi tài trợ” thụ động. Tìm kiếm được nguồn lực mới chỉ là điều kiện cần, quản lý và sử dụng nguồn lực đó sao cho minh bạch, đúng công năng và tối ưu hóa lợi ích của học sinh mới là điều kiện đủ. Niềm tin của xã hội đối với một ngôi trường không đến từ những khẩu hiệu, nó được xây dựng trên sự nghiêm minh của quy trình và sự sòng phẳng trong sổ sách kế toán.
Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long:
“Mỗi mét vuông sân trường đều là tài sản công phục vụ giáo dục. Giá trị lớn nhất của tài sản ấy không nằm ở khả năng tạo ra nguồn thu, mà ở sự minh bạch trong quản lý và niềm tin mà nhà trường gìn giữ đối với học sinh, phụ huynh và xã hội.”
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.