CHUỖI TÌNH HUỐNG CHUYÊN SÂU TƯ VẤN PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC

TÌNH HUỐNG 381: HỌC SINH LỚP 4 BỊ NGÃ GÃY XƯƠNG ĐÒN VAI DO ĐỨT XÍCH SẮT ĐU QUAY SÂN TRƯỜNG GỈ SÉT, CŨ KỸ MÀ NHÀ TRƯỜNG KHÔNG THAY THẾ, BẢO TRÌ, BẢO DƯỠNG TRƯỚC NGÀY KHAI GIẢNG – TRÁCH NHIỆM THUỘC VỀ AI?

Hãy cùng Chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị – phân tích một tình huống tưởng như chỉ là “tai nạn học đường”, nhưng phía sau lại đặt ra những vấn đề rất đáng suy ngẫm về trách nhiệm pháp lý, quản trị trường học, tâm lý trẻ em và văn hóa ứng xử giữa gia đình với cơ sở giáo dục.

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ – “THE CASE”

Đầu tháng 9/2026, sau ngày khai giảng năm học mới, em Nguyễn Văn M, học sinh lớp 4 Trường Tiểu học A, xã B, tỉnh C, cùng một số bạn vui chơi tại khu vực sân trường trong giờ nghỉ.

Trong sân trường có một bộ đu quay bằng khung sắt và dây xích đã được lắp đặt, sử dụng nhiều năm. Theo phản ánh của phụ huynh, thiết bị đã có dấu hiệu xuống cấp: khung sắt cũ, một số vị trí bị bong sơn, dây xích có biểu hiện hoen gỉ. Tuy nhiên, trước khi bước vào năm học mới, thiết bị này chưa được thay thế hoặc sửa chữa triệt để và cũng không được rào chắn, treo biển cảnh báo ngừng sử dụng.

Trong lúc em M đang chơi, một mắt xích bất ngờ bị đứt, khiến em rơi mạnh xuống nền sân.

Sau tai nạn, giáo viên đưa em đến cơ sở y tế và thông báo cho gia đình. Kết quả kiểm tra xác định em M bị gãy xương đòn vai, phải điều trị, cố định vùng vai và tiếp tục theo dõi phục hồi trong một thời gian.

Gia đình em M rất bức xúc. Bố của em cho rằng nhà trường đã biết hoặc phải biết thiết bị vui chơi quá cũ nhưng vẫn để học sinh sử dụng, vì vậy yêu cầu nhà trường thanh toán toàn bộ chi phí khám chữa bệnh, chi phí đi lại, chăm sóc và có trách nhiệm đối với những tổn thất mà em M phải chịu.

Phía nhà trường lại cho rằng đây là “tai nạn ngoài ý muốn”, học sinh tự chạy ra chơi, giáo viên không thể theo sát từng em và nhà trường cũng không mong muốn sự việc xảy ra.

Từ đây phát sinh câu hỏi:

Liệu chỉ cần gọi đây là một “tai nạn ngoài ý muốn” thì nhà trường có thể được miễn trách nhiệm?

Nếu chiếc đu quay đã cũ, xích sắt bị gỉ sét và nguy cơ có thể được phát hiện thông qua việc kiểm tra, bảo trì thông thường, thì trách nhiệm pháp lý thuộc về ai?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

2.1. Học sinh có quyền được học tập trong môi trường giáo dục an toàn

Điểm xuất phát của tình huống không phải là câu hỏi “học sinh có nghịch hay không”, mà phải là:

Nhà trường đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tạo lập và duy trì một môi trường giáo dục an toàn hay chưa?

Luật Giáo dục năm 2019 xác định người học có quyền được học tập trong môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh. Quyền này không chỉ giới hạn trong phòng học mà phải được hiểu gắn với toàn bộ môi trường mà cơ sở giáo dục tổ chức và quản lý: lớp học, hành lang, sân trường, sân chơi, bãi tập, công trình phụ trợ và những thiết bị phục vụ học tập, sinh hoạt, vui chơi của học sinh.

Đối với học sinh tiểu học – nhóm trẻ còn hạn chế về khả năng nhận diện nguy cơ – yêu cầu bảo đảm an toàn càng phải được đặt ở mức cao.

Một chiếc đu quay đặt ngay trong sân trường đồng nghĩa với việc trẻ em có thể hiểu rằng: đây là thiết bị được phép sử dụng và đã được người lớn kiểm tra về mức độ an toàn.

Không thể yêu cầu một học sinh lớp 4 phải tự mình đánh giá mức độ ăn mòn của xích sắt trước khi ngồi lên đu quay.

2.2. Trách nhiệm đối với tài sản, công trình do mình quản lý

Điều 605 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng khác gây ra. Theo tinh thần của quy định này, chủ sở hữu, người chiếm hữu hoặc người được giao quản lý, sử dụng nhà cửa, công trình phải chịu trách nhiệm khi công trình thuộc phạm vi quản lý gây thiệt hại cho người khác.

Trong tình huống giả định, cần xác minh chính xác tình trạng pháp lý và chủ thể quản lý chiếc đu quay. Nếu đây là hạng mục, thiết bị thuộc tài sản hoặc cơ sở vật chất do nhà trường quản lý, việc để một thiết bị xuống cấp tồn tại trong khu vực học sinh thường xuyên tiếp cận có thể là căn cứ quan trọng khi xác định trách nhiệm.

Đồng thời, việc áp dụng Điều 605 đối với một thiết bị vui chơi cụ thể như đu quay còn phụ thuộc vào việc cơ quan giải quyết tranh chấp xác định thiết bị đó có thuộc phạm vi “công trình xây dựng khác” hay không. Vì vậy, không nên chỉ dựa duy nhất vào Điều 605.

Cần xem xét đồng thời các quy định chung của Bộ luật Dân sự về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại, thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm và trách nhiệm của chủ thể quản lý tài sản.

2.3. “Không cố ý” không đồng nghĩa với “không có trách nhiệm”

Đây là điểm phụ huynh và nhà trường cần đặc biệt phân biệt.

Không ai cho rằng Ban Giám hiệu hay giáo viên muốn học sinh bị thương. Nhưng trách nhiệm pháp lý không chỉ phát sinh từ hành vi cố ý gây thiệt hại.

Trong quản trị trường học, trách nhiệm còn có thể phát sinh từ việc:

• Không kiểm tra thiết bị định kỳ;
• Có kiểm tra nhưng không phát hiện hoặc không xử lý nguy cơ;
• Phát hiện thiết bị xuống cấp nhưng chậm sửa chữa;
• Chưa sửa chữa nhưng vẫn để học sinh tiếp cận;
• Không tháo dỡ, rào chắn hoặc treo cảnh báo đối với thiết bị nguy hiểm;
• Không tổ chức rà soát cơ sở vật chất trước khi bước vào năm học mới.

Nếu kết quả xác minh cho thấy dây xích đã gỉ sét trong thời gian dài, sự cố không còn đơn thuần là một rủi ro hoàn toàn bất ngờ.

Câu hỏi pháp lý khi đó sẽ là:

Một chủ thể quản lý trường học cẩn trọng, có trách nhiệm, nếu tiến hành kiểm tra hợp lý trước năm học, có thể phát hiện và loại bỏ nguy cơ này hay không?

Nếu câu trả lời là có, trách nhiệm của chủ thể quản lý cần được xem xét nghiêm túc.

2.4. Nhà trường có nghĩa vụ chủ động phòng ngừa tai nạn thương tích

Thông tư số 18/2023/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn xây dựng trường học an toàn, phòng, chống tai nạn thương tích trong cơ sở giáo dục phổ thông.

Tinh thần quan trọng của quy định này là không chờ tai nạn xảy ra mới xử lý, mà nhà trường phải chủ động nhận diện nguy cơ, kiểm tra, đánh giá, khắc phục những yếu tố có khả năng gây tai nạn thương tích.

Do đó, trước mỗi năm học, việc rà soát cơ sở vật chất không nên chỉ tập trung vào bàn ghế, phòng học hay cảnh quan mà cần bao gồm toàn bộ những nơi học sinh có thể tiếp xúc như sân chơi, dụng cụ thể thao, thiết bị vui chơi, lan can, cầu thang, hệ thống điện, cây xanh, cổng trường…

Một mắt xích gỉ sét có thể rất nhỏ về giá trị vật chất, nhưng nếu bị bỏ quên trong quản trị, hậu quả đối với sức khỏe một đứa trẻ có thể rất lớn.

2.5. Gia đình học sinh có thể yêu cầu những khoản bồi thường nào?

Nếu xác định có căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường, việc bồi thường không nên chỉ dừng lại ở việc nhà trường thanh toán hóa đơn bệnh viện.

Tùy thiệt hại thực tế và chứng cứ, gia đình có thể đề nghị xem xét các khoản hợp lý liên quan đến:

Thứ nhất, chi phí cứu chữa và phục hồi sức khỏe: tiền khám, chụp chiếu, thuốc, vật tư y tế, điều trị, tái khám, phục hồi chức năng theo chỉ định.

Thứ hai, chi phí hợp lý và thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút của người chăm sóc: ví dụ cha hoặc mẹ phải nghỉ việc để đưa trẻ đi điều trị, tái khám và chăm sóc trong thời gian cần thiết.

Thứ ba, những thiệt hại thực tế khác có căn cứ theo quy định pháp luật.

Thứ tư, khoản bù đắp tổn thất về tinh thần: trẻ bị gãy xương không chỉ chịu đau đớn về thể chất mà còn có thể xuất hiện sợ hãi, mất cảm giác an toàn khi trở lại trường hoặc khi tiếp xúc với thiết bị vui chơi.

Mức bồi thường cụ thể trước hết nên được các bên thiện chí thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

3.1. Đừng để “tiếc một khoản sửa chữa nhỏ” trở thành cái giá quá lớn

Ở tình huống đất đai, lòng tham có thể khiến con người phá vỡ chữ tín vì giá trị tài sản tăng lên.

Trong quản trị trường học, một dạng tâm lý nguy hiểm khác là tiếc chi phí, trì hoãn sửa chữa hoặc chủ quan với tài sản cũ.

“Vẫn còn dùng được.”

“Chưa hỏng hẳn.”

“Để năm sau thay.”

“Trước giờ có xảy ra chuyện gì đâu.”

Những suy nghĩ tưởng như tiết kiệm đó có thể biến thành một quyết định quản trị rủi ro sai lầm.

Tiết kiệm ngân sách là cần thiết. Nhưng không được tiết kiệm bằng sự an toàn của trẻ em.

Một mắt xích mới có thể chỉ có giá trị rất nhỏ so với ngân sách của một cơ sở giáo dục; nhưng một tai nạn có thể kéo theo chi phí điều trị, trách nhiệm bồi thường, khủng hoảng truyền thông, mất niềm tin của phụ huynh và – nghiêm trọng nhất – tổn thương sức khỏe của một đứa trẻ.

3.2. Quản trị tài sản trường học phải chuyển từ “hỏng mới sửa” sang “phòng ngừa trước khi hỏng”

Bài học cốt lõi của tình huống là quản trị rủi ro tài sản.

Đối với tài sản có liên quan trực tiếp đến an toàn học sinh, nhà trường không thể quản lý theo tư duy:

Hỏng rồi mới sửa.

Mà phải chuyển thành:

Có dấu hiệu mất an toàn thì phải dừng sử dụng trước khi tai nạn xảy ra.

Mỗi thiết bị trong sân trường cần được nhìn nhận không chỉ như một “tài sản” mà còn là một điểm rủi ro.

Đặc biệt với thiết bị chịu lực như xích đu, đu quay, cầu trượt, khung bóng rổ, xà đơn, xà kép…, những bộ phận bằng kim loại có hiện tượng ăn mòn, nứt, cong, lỏng bu-lông hoặc mất liên kết phải được kiểm tra kỹ và xử lý ngay.

3.3. Tổn thương tâm lý của học sinh không thể đo bằng hóa đơn bệnh viện

Một em bé lớp 4 sau cú ngã có thể không chỉ bị gãy xương.

Em có thể sợ sân trường.

Sợ đu quay.

Sợ giờ ra chơi.

Thậm chí có thể hình thành suy nghĩ: “Ở trường cũng không an toàn.”

Đó mới là hậu quả mà giáo dục cần đặc biệt quan tâm.

Vì vậy, sau tai nạn, điều quan trọng không phải chỉ là hỏi:

“Nhà trường phải bồi thường bao nhiêu?”

Mà còn phải hỏi:

“Làm thế nào để đứa trẻ cảm thấy mình vẫn được thầy cô và nhà trường yêu thương, bảo vệ?”

3.4. Đối thoại thay cho đổ lỗi – nền tảng của hòa giải giữa gia đình và nhà trường

Sau một tai nạn học đường, phụ huynh tức giận là phản ứng dễ hiểu.

Ngược lại, nhà trường có thể lo lắng về trách nhiệm, uy tín và ảnh hưởng đến đội ngũ cán bộ, giáo viên.

Nếu hai phía lập tức rơi vào tâm thế đối đầu – một bên tố cáo, một bên phủ nhận – thì người chịu ảnh hưởng sâu sắc nhất vẫn là học sinh.

Đứa trẻ còn phải tiếp tục học tại ngôi trường ấy.

Vì vậy, hòa giải trong trường hợp này không có nghĩa là gia đình phải từ bỏ quyền yêu cầu bồi thường; cũng không có nghĩa nhà trường phải nhận mọi yêu cầu mà không xem xét chứng cứ.

Hòa giải đúng nghĩa là xác định trách nhiệm một cách minh bạch, khắc phục thiệt hại hợp lý và cùng bảo vệ lợi ích tốt nhất của học sinh.

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Theo góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, tình huống nên được xử lý theo phương án “5 bước: Cứu chữa – Bảo toàn chứng cứ – Đối thoại – Khắc phục – Phòng ngừa”.

Bước 1 – Ưu tiên tuyệt đối việc điều trị và ổn định tâm lý cho học sinh

Ngay sau tai nạn, nhà trường phải đặt sức khỏe của em M lên hàng đầu: sơ cứu đúng cách, đưa trẻ đến cơ sở y tế, thông báo ngay cho gia đình và cử người phối hợp trong quá trình điều trị.

Nhà trường nên chủ động thăm hỏi và duy trì liên hệ với gia đình.

Một lời xin lỗi đúng lúc không nhất thiết đồng nghĩa với việc tự nhận toàn bộ trách nhiệm pháp lý. Đó trước hết là trách nhiệm giáo dục và thái độ nhân văn đối với một học sinh bị thương trong khuôn viên trường.

Bước 2 – Lập hồ sơ sự cố và bảo toàn chứng cứ

Không được vội vàng tháo bỏ rồi tiêu hủy chiếc xích bị đứt trước khi tình trạng thiết bị được ghi nhận đầy đủ.

Cần:

• Lập biên bản sự cố;
• Chụp ảnh, quay video hiện trạng;
• Giữ lại đoạn xích bị đứt;
• Xác định tuổi đời của thiết bị;
• Kiểm tra hồ sơ mua sắm, bàn giao, bảo trì, sửa chữa;
• Xác định lần kiểm tra gần nhất;
• Ghi nhận lời trình bày của giáo viên và người chứng kiến;
• Lưu hồ sơ y tế, hóa đơn, chứng từ điều trị của học sinh.

Đây vừa là cơ sở bảo vệ quyền lợi của học sinh, vừa giúp nhà trường xác định trách nhiệm khách quan, tránh tình trạng quy kết cảm tính.

Bước 3 – Đối thoại và thương lượng bồi thường thiện chí

Ban Giám hiệu nên tổ chức buổi làm việc chính thức với gia đình em M.

Không nên bắt đầu bằng câu:

“Đây chỉ là tai nạn ngoài ý muốn.”

Hãy bắt đầu bằng:

“Điều quan trọng nhất hiện nay là sức khỏe của cháu. Nhà trường sẽ phối hợp cùng gia đình làm rõ nguyên nhân và thực hiện trách nhiệm theo quy định pháp luật.”

Hai bên sau đó thống kê các khoản thiệt hại có chứng từ và xác định phương án hỗ trợ, bồi thường phù hợp.

Nếu có bảo hiểm học sinh hoặc cơ chế bảo hiểm liên quan thì cần hỗ trợ gia đình thực hiện thủ tục, nhưng không nên mặc nhiên coi tiền bảo hiểm là sự thay thế cho toàn bộ trách nhiệm bồi thường của chủ thể có trách nhiệm, nếu pháp luật xác định trách nhiệm đó phát sinh.

Bước 4 – Không xử lý bằng cách tìm một cá nhân để “nhận lỗi thay”

Một sai lầm quản trị thường gặp là sau sự cố lập tức tìm một nhân viên bảo vệ, giáo viên trực hoặc nhân viên thiết bị để quy toàn bộ trách nhiệm.

Cần xác định rõ:

Ai có trách nhiệm kiểm tra?
Ai được giao quản lý thiết bị?
Ai có thẩm quyền quyết định sửa chữa?
Đã từng có kiến nghị sửa chữa chưa?
Có kinh phí nhưng không thực hiện hay chưa được bố trí kinh phí?
Ban Giám hiệu có được báo cáo về tình trạng xuống cấp hay không?

Trách nhiệm phải đi theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và mức độ lỗi thực tế, không thể đơn giản hóa bằng việc tìm một người chịu trách nhiệm thay cho cả hệ thống quản trị.

Bước 5 – Biến một tai nạn thành bài học phòng ngừa cho toàn trường

Ngay sau sự cố, nhà trường cần rà soát toàn bộ cơ sở vật chất.

Đặc biệt phải kiểm tra các thiết bị có nguy cơ cao: xích đu, đu quay, cầu trượt, khung thành, khung bóng rổ, lan can, cầu thang, cổng trường, cây xanh, hệ thống điện, quạt trần, cửa kính, tường rào và các thiết bị ngoài trời.

Thiết bị nào chưa xác định được mức độ an toàn phải tạm ngừng sử dụng ngay, thay vì tiếp tục sử dụng trong khi chờ kinh phí sửa chữa.

Xa hơn, mỗi trường nên xây dựng “Hồ sơ quản trị rủi ro cơ sở vật chất”, trong đó mỗi thiết bị có thông tin về thời điểm lắp đặt, tình trạng, lần kiểm tra gần nhất, lịch bảo dưỡng, người phụ trách và kiến nghị sửa chữa/thay thế.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Một trường học an toàn không phải là nơi chưa từng xảy ra tai nạn, mà là nơi người quản lý luôn chủ động tìm kiếm và loại bỏ nguy cơ trước khi tai nạn có cơ hội xảy ra.

Đối với trẻ em, người lớn thường dạy rằng:

“Con phải biết giữ gìn tài sản của nhà trường.”

Nhưng ở chiều ngược lại, người lớn cũng phải tự hỏi:

“Nhà trường đã quản lý tài sản của mình đủ tốt để tài sản ấy không gây nguy hiểm cho trẻ hay chưa?”

Chiếc xích sắt bị gỉ có thể chỉ là một chi tiết rất nhỏ trong hàng nghìn tài sản của một ngôi trường. Nhưng phía dưới chiếc xích ấy là sức khỏe, sự an toàn và niềm tin của một đứa trẻ.

Pháp luật đặt ra trách nhiệm bồi thường để khôi phục quyền lợi cho người bị thiệt hại. Giáo dục đòi hỏi nhiều hơn thế: trách nhiệm, sự tử tế và khả năng nhận ra sai sót để không một học sinh nào khác phải chịu cùng một tai nạn.

Đừng chờ một thiết bị gãy mới sửa.
Đừng chờ một đứa trẻ bị thương mới kiểm tra.
Và đừng để việc tiết kiệm một khoản chi phí nhỏ hôm nay trở thành cái giá mà học sinh phải trả bằng sức khỏe ngày mai.

Lưu ý: Tên nhân vật, cơ sở giáo dục và địa danh trong tình huống trên đều được giả định nhằm phục vụ mục đích tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.