TÌNH HUỐNG 371: NGƯỜI VIỆT NAM ĐỊNH CƯ Ở NƯỚC NGOÀI (THÔI QUỐC TỊCH VIỆT NAM) MUỐN TRỰC TIẾP ĐỨNG TÊN SỔ ĐỎ KHI NHẬN THỪA KẾ ĐẤT Ở TỪ BỐ MẸ: QUY TRÌNH CHỨNG MINH NGUỒN GỐC THEO LUẬT MỚI?

NGƯỜI VIỆT NAM ĐỊNH CƯ Ở NƯỚC NGOÀI (THÔI QUỐC TỊCH VIỆT NAM) MUỐN TRỰC TIẾP ĐỨNG TÊN SỔ ĐỎ KHI NHẬN THỪA KẾ ĐẤT Ở TỪ BỐ MẸ: QUY TRÌNH CHỨNG MINH NGUỒN GỐC THEO LUẬT MỚI?

Một trong những băn khoăn phổ biến nhất của cộng đồng người Việt xa xứ hiện nay là: khi đã thôi quốc tịch Việt Nam, liệu có còn được đứng tên trực tiếp trên Sổ đỏ đối với phần đất đai do cha mẹ để lại hay không, hay bắt buộc phải nhờ người thân trong nước đứng tên hộ? Luật Đất đai 2024 có hiệu lực đã mở ra một hướng đi rõ ràng hơn cho vấn đề này.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để làm rõ căn cứ pháp lý và quy trình thực hiện.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Bà N.T.H sinh ra và lớn lên tại xã Đ, tỉnh Q. Năm 2001, bà kết hôn và sang định cư tại Cộng hòa Séc, sau đó nhập quốc tịch Séc và làm thủ tục thôi quốc tịch Việt Nam theo đúng quy định. Tại quê nhà, bố mẹ bà là ông N.V.T và bà L.T.M có một thửa đất ở diện tích 300m2 đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất từ năm 1998.

Năm 2025, ông T. qua đời không để lại di chúc. Theo pháp luật về thừa kế, di sản được chia đều cho bà M. (vợ) và ba người con, trong đó có bà H. đang mang quốc tịch Séc. Các anh chị em ở Việt Nam đề nghị bà H. “nhường phần” hoặc ủy quyền lại vì cho rằng người đã thôi quốc tịch không được đứng tên nhà đất tại Việt Nam. Bà H. mong muốn được tự mình đứng tên phần thừa kế để giữ kỷ niệm với căn nhà của cha mẹ, đồng thời không biết quy trình chứng minh nguồn gốc Việt Nam để thực hiện quyền lợi của mình theo Luật Đất đai mới cần những giấy tờ gì.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Trước đây, theo Luật Đất đai 2013, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài chỉ được thừa kế giá trị của quyền sử dụng đất mà không được đứng tên trực tiếp. Tuy nhiên, Luật Đất đai 2024 đã có bước tiến quan trọng, mở rộng quyền lợi cho nhóm đối tượng này.

2.1. Bà H. có được công nhận là “người sử dụng đất” hay không?

Theo quy định tại Điều 4 Luật Đất đai 2024, người sử dụng đất bao gồm các đối tượng sau:

“6.  Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài.”

​Như vậy, việc bà H. đã thôi quốc tịch Việt Nam không đồng nghĩa với việc mất đi các quyền liên quan đến đất đai tại Việt Nam. Pháp luật hiện hành xác định cá nhân thuộc nhóm “người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài” vẫn là chủ thể được ghi nhận quyền sử dụng đất.

Như vậy, việc bà H. đã thôi quốc tịch Việt Nam không đồng nghĩa với việc mất quyền liên quan đến đất đai tại Việt Nam. Pháp luật hiện hành xác định bà H. thuộc nhóm “người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài”, vẫn là chủ thể được ghi nhận quyền sử dụng đất.

2.2. Điều kiện để được trực tiếp đứng tên Sổ đỏ

Điểm h khoản 1 Điều 28 Luật Đất đai 2024: Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài được phép nhập cảnh vào Việt Nam thì được nhận thừa kế quyền sử dụng đất ở và các loại đất khác trong cùng thửa đất có nhà ở theo quy định của pháp luật về dân sự.

Điều kiện tiên quyết là bà H. phải “được phép nhập cảnh vào Việt Nam” — tức hộ chiếu nước ngoài hoặc giấy tờ đi lại quốc tế của bà còn giá trị và có dấu kiểm chứng nhập cảnh hợp lệ. Nếu đáp ứng điều kiện này, sau khi hoàn tất thủ tục khai nhận di sản thừa kế, bà H. hoàn toàn có quyền được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất đứng tên chính mình, không phải phụ thuộc vào việc nhờ người khác đứng tên hộ.

2.3. Quy trình chứng minh nguồn gốc Việt Nam

Vì đã thôi quốc tịch Việt Nam và không còn hộ chiếu Việt Nam, để chứng minh mình là “người gốc Việt Nam” theo đúng quy định, bà H. cần thực hiện thủ tục xin cấp Giấy xác nhận là người gốc Việt Nam theo Nghị định 16/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 07/2025/NĐ-CP), với hồ sơ gồm:

– Tờ khai theo mẫu quy định, kèm 02 ảnh 4×6 chụp trong vòng 6 tháng gần nhất;

– Bản sao giấy tờ nhân thân hiện tại (hộ chiếu Séc, thẻ cư trú…);

– Bản sao giấy khai sinh của bà H. hoặc giấy tờ chứng minh cha, mẹ (ông T., bà M.) từng có quốc tịch Việt Nam theo huyết thống.

Hồ sơ được nộp tại Sở Tư pháp nơi bà H. còn thân nhân cư trú tại Việt Nam, hoặc tại Cơ quan đại diện Việt Nam ở Séc, hoặc Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài thuộc Bộ Ngoại giao. Sau khi được cấp Giấy xác nhận này, kết hợp với hộ chiếu có đóng dấu nhập cảnh Việt Nam, bà H. có đủ căn cứ pháp lý để cùng các đồng thừa kế lập Văn bản khai nhận di sản thừa kế có công chứng và nộp hồ sơ đăng ký biến động đất đai, đề nghị đứng tên trực tiếp phần diện tích được chia.

Trường hợp thời điểm làm thủ tục bà H. không thể nhập cảnh (ví dụ không đủ điều kiện về visa, sức khỏe), pháp luật vẫn cho phép các đồng thừa kế còn lại nộp hồ sơ nhận thừa kế, cập nhật vào Sổ địa chính phần của bà H., để dành quyền đứng tên khi đủ điều kiện, hoặc bà H. có thể ủy quyền bằng văn bản hợp pháp cho người thân trông nom, sử dụng đất trong thời gian chờ.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý

Với nhiều người Việt xa xứ, mảnh đất của cha mẹ không đơn thuần là tài sản mà là biểu tượng của cội nguồn, nơi lưu giữ ký ức tuổi thơ. Việc bị anh chị em trong nước mặc định rằng “đã thôi quốc tịch thì không còn quyền gì” dễ khiến người con xa xứ như bà H. rơi vào cảm giác bị gạt ra ngoài lề gia đình, tổn thương về mặt tình cảm nhiều hơn là thiệt hại vật chất. Sự thiếu hiểu biết pháp luật của các thành viên trong gia đình đôi khi vô tình tạo ra rạn nứt không đáng có giữa những người thân ruột thịt.

Về khía cạnh quản trị rủi ro gia đình

Bài học quản trị quan trọng ở đây là các gia đình có thành viên định cư nước ngoài nên chủ động chuẩn bị hồ sơ chứng minh nguồn gốc Việt Nam càng sớm càng tốt, không đợi đến khi phát sinh thừa kế mới thực hiện. Thủ tục xin Giấy xác nhận là người gốc Việt Nam thường mất một khoảng thời gian nhất định qua cơ quan đại diện ngoại giao, nếu để đến lúc chia thừa kế mới bắt đầu sẽ dễ kéo dài thời gian phân chia di sản, làm gia tăng nguy cơ mâu thuẫn giữa các đồng thừa kế vì tâm lý sốt ruột, nghi ngờ lẫn nhau.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để bà H. và các gia đình trong hoàn cảnh tương tự thực hiện quyền lợi của mình một cách trọn vẹn, êm thấm cả về pháp lý lẫn tình cảm gia đình, cần thực hiện theo 3 bước sau:

Bước 1 – Chuẩn bị pháp lý sớm: Ngay khi biết cha mẹ có tài sản đất đai tại Việt Nam, người con định cư nước ngoài nên chủ động liên hệ Cơ quan đại diện Việt Nam nơi cư trú để xin Giấy xác nhận là người gốc Việt Nam, đồng thời chuẩn bị các giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống (giấy khai sinh, giấy tờ hộ tịch cũ).

Bước 2 – Đối thoại minh bạch trong gia đình: Người con ở nước ngoài nên chủ động chia sẻ với anh chị em trong nước về quy định mới của Luật Đất đai 2024, tránh để sự hiểu lầm về pháp luật cũ (Luật Đất đai 2013) tạo ra khoảng cách không đáng có. Việc thống nhất phương án phân chia và thời điểm làm thủ tục ngay từ đầu sẽ giúp quá trình khai nhận di sản diễn ra thuận lợi.

Bước 3 – Hoàn tất thủ tục đăng ký: Sau khi có đủ giấy tờ chứng minh nguồn gốc và hộ chiếu có dấu nhập cảnh hợp lệ, các đồng thừa kế lập văn bản khai nhận di sản thừa kế tại tổ chức công chứng, sau đó nộp hồ sơ đăng ký biến động tại Văn phòng đăng ký đất đai để được cấp Giấy chứng nhận đứng tên trực tiếp.

Pháp luật đất đai hiện hành đã mở ra cánh cửa để những người con xa xứ như bà H. được giữ trọn phần đất đai, kỷ niệm của cha mẹ dưới chính tên mình. Điều quan trọng nhất vẫn là sự chuẩn bị chu đáo về giấy tờ và sự thấu hiểu, sẻ chia giữa các thành viên trong gia đình, để đồng tiền và thủ tục không trở thành rào cản của tình thân.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.