Việc liên kết tổ chức các kỳ thi chứng chỉ là hoạt động được pháp luật cho phép khi bảo đảm tính tự nguyện. Tuy nhiên, nếu nhà trường dùng danh hiệu thi đua làm công cụ buộc học sinh tham gia một kỳ thi có thu phí thì có còn đúng với mục tiêu giáo dục và quy định của pháp luật?

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Một trường THCS công lập ký kết hợp tác với một trung tâm tin học để tổ chức kỳ thi lấy chứng chỉ tin học quốc tế ngay tại trường. Nhà trường thông báo toàn bộ học sinh khối 8 và khối 9 phải đăng ký dự thi với mức lệ phí hàng triệu đồng.

Trong buổi họp phụ huynh, giáo viên chủ nhiệm cho biết nếu học sinh không đăng ký tham gia kỳ thi sẽ không được xét danh hiệu học sinh xuất sắc, học sinh tiêu biểu hoặc ảnh hưởng đến kết quả thi đua cuối năm của lớp. Nhiều phụ huynh dù điều kiện kinh tế khó khăn vẫn buộc phải đóng tiền vì lo con bị ảnh hưởng thành tích.

Sau khi tiếp nhận phản ánh, nhiều ý kiến cho rằng việc gắn kết quả hoặc việc tham gia một kỳ thi chứng chỉ tự nguyện với tiêu chí xét thi đua là không phù hợp với quy định của pháp luật về giáo dục.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về nguyên tắc tổ chức hoạt động giáo dục

Theo khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2025), hoạt động giáo dục phải bảo đảm không được lợi dụng hoạt động giáo dục để ép buộc người học tham gia các hoạt động ngoài chương trình hoặc thu các khoản trái quy định, đồng thời phải bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người học.

2. Nguyên tắc bảo đảm quyền lựa chọn và sự công bằng trong giáo dục

Tại khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2025):

“ 6. Lợi dụng việc tài trợ, ủng hộ giáo dục để ép buộc đóng góp tiền hoặc hiện vật.”

Áp dụng vào tình huống

• Trong vụ việc này, nếu nhà trường hoặc giáo viên sử dụng danh hiệu thi đua để buộc học sinh đăng ký thi chứng chỉ tin học quốc tế thì bản chất đã làm mất tính tự nguyện của hoạt động. Việc gắn một chứng chỉ có thu phí với tiêu chí xét thi đua có thể tạo áp lực tài chính cho phụ huynh, đồng thời dẫn đến sự thiếu công bằng giữa học sinh có điều kiện và học sinh có hoàn cảnh khó khăn.
• Nếu nội dung phản ánh được xác minh là đúng, cơ quan quản lý giáo dục có quyền yêu cầu chấm dứt việc áp dụng tiêu chí trái quy định, thanh tra việc liên kết tổ chức thi và xử lý trách nhiệm đối với tập thể, cá nhân có liên quan theo quy định của pháp luật.

Kết luận pháp lý: Theo khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2025), việc dùng danh hiệu thi đua để tạo áp lực buộc học sinh tham gia kỳ thi chứng chỉ tin học quốc tế có thu phí là không phù hợp với nguyên tắc tổ chức hoạt động giáo dục. Hoạt động liên kết chỉ được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, minh bạch và không làm ảnh hưởng đến quyền lợi học tập, đánh giá, thi đua của người học.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Việc gắn danh hiệu thi đua với một kỳ thi có thu phí khiến học sinh và phụ huynh rơi vào trạng thái áp lực, lo sợ bị đánh giá thấp hoặc mất thành tích nếu không tham gia. Điều này làm sai lệch ý nghĩa của giáo dục, khi động lực học tập không còn xuất phát từ sự phát triển năng lực mà từ tâm lý bị ép buộc. Một môi trường giáo dục lành mạnh cần tôn trọng quyền lựa chọn của người học, bảo đảm sự công bằng và không tạo ra khoảng cách giữa học sinh có điều kiện kinh tế với những em có hoàn cảnh khó khăn.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Việc sử dụng danh hiệu thi đua để thúc đẩy học sinh tham gia kỳ thi chứng chỉ có dấu hiệu lạm quyền hành chính, dùng danh hiệu thi đua ép buộc thương mại hóa học đường, làm phát sinh bức xúc về tài chính đối với gia đình học sinh và ảnh hưởng đến uy tín của nhà trường. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, Sở Giáo dục và Đào tạo có thể tiến hành thanh tra, kiểm tra hoạt động liên kết, yêu cầu hủy bỏ quy định trái pháp luật, chấn chỉnh quy trình tổ chức và xử lý trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan nếu có vi phạm.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để bảo đảm hoạt động liên kết giáo dục đúng pháp luật, minh bạch và vì lợi ích của người học, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất 03 giải pháp:

1. Bước 1 – Bảo đảm tính tự nguyện trong hoạt động liên kết

Mọi kỳ thi chứng chỉ ngoài chương trình chính khóa chỉ được triển khai trên cơ sở học sinh và phụ huynh tự nguyện đăng ký; tuyệt đối không gắn với điều kiện xét thi đua hoặc đánh giá kết quả rèn luyện.

2. Bước 2 – Tăng cường kiểm tra, giám sát các khoản thu và hoạt động liên kết

Nhà trường cần công khai đầy đủ nội dung hợp tác, chi phí, quyền lợi của học sinh; cơ quan quản lý giáo dục thường xuyên thanh tra nhằm kịp thời phát hiện và xử lý các biểu hiện thương mại hóa hoạt động giáo dục.

3. Bước 3 – Hoàn thiện cơ chế tiếp nhận phản ánh của phụ huynh và học sinh

Thiết lập kênh phản ánh minh bạch để phụ huynh, học sinh có thể kiến nghị khi phát hiện dấu hiệu ép buộc hoặc lạm thu; từ đó xử lý sớm các vi phạm và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người học.

Thông điệp: “Giá trị của giáo dục được đo bằng tri thức và sự phát triển của người học, không phải bằng những chứng chỉ đạt được dưới áp lực hay sự ép buộc.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.