Trong hoạt động đầu tư mạo hiểm, các bên thường tập trung đàm phán về mức định giá, tỷ lệ sở hữu, quyền biểu quyết và nghĩa vụ góp vốn, nhưng lại bỏ qua một nội dung rất quan trọng là Exit Strategy (Chiến lược thoái vốn).

Khi doanh nghiệp phát triển hoặc nhà đầu tư muốn thu hồi vốn, việc Thỏa thuận đầu tư không quy định rõ phương thức, thời điểm và điều kiện thoái vốn rất dễ dẫn đến mâu thuẫn giữa Founder và nhà đầu tư. Vậy trường hợp này có được pháp luật điều chỉnh hay không?

“Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình” .

I. Tóm tắt tình huống thực tế

Một startup trong lĩnh vực công nghệ giáo dục nhận khoản đầu tư 40 tỷ đồng từ một quỹ đầu tư mạo hiểm để đổi lấy 25% cổ phần.

Thỏa thuận đầu tư quy định về số tiền đầu tư, tỷ lệ sở hữu, quyền quản trị và nghĩa vụ báo cáo của doanh nghiệp. Tuy nhiên, các bên không thỏa thuận về Exit Strategy, không quy định thời điểm thoái vốn, phương thức chuyển nhượng cổ phần, cơ chế xác định giá bán hoặc nghĩa vụ hỗ trợ nhà đầu tư tìm kiếm bên nhận chuyển nhượng.

Sau hơn năm năm hoạt động, doanh nghiệp tăng trưởng ổn định nhưng chưa đủ điều kiện niêm yết trên thị trường chứng khoán. Quỹ đầu tư muốn thoái vốn để hoàn tất chu kỳ đầu tư và yêu cầu Founder mua lại toàn bộ số cổ phần của mình theo mức giá do quỹ đưa ra.

Founder không đồng ý vì cho rằng pháp luật không buộc mình phải mua lại cổ phần của nhà đầu tư, đồng thời doanh nghiệp cũng không đủ nguồn lực tài chính để thực hiện giao dịch.

Hai bên phát sinh tranh chấp về quyền và nghĩa vụ khi nhà đầu tư muốn rút vốn khỏi doanh nghiệp.

II. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định của pháp luật

Theo khoản 2 Điều 3 Bộ luật Dân sự năm 2015, cá nhân, pháp nhân có quyền tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận về việc xác lập, thực hiện hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự, miễn là không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội.

Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015, giao dịch dân sự có hiệu lực khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể, sự tự nguyện, mục đích, nội dung và hình thức theo quy định của pháp luật.

Theo khoản 1 Điều 127 Luật Doanh nghiệp năm 2020, cổ phần được tự do chuyển nhượng, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác hoặc Điều lệ công ty có quy định hạn chế chuyển nhượng theo quy định của luật.

Hiện nay, Luật Doanh nghiệp năm 2020 không có quy định bắt buộc Thỏa thuận đầu tư phải có điều khoản về Exit Strategy, cũng không mặc nhiên buộc Founder hoặc công ty phải mua lại cổ phần của nhà đầu tư khi nhà đầu tư có nhu cầu thoái vốn.

2. Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống trên, Thỏa thuận đầu tư không quy định cơ chế thoái vốn của nhà đầu tư.

Việc không có điều khoản Exit Strategy không mặc nhiên là vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, khi phát sinh nhu cầu rút vốn, các bên sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc xác định phương thức thoái vốn, giá chuyển nhượng, đối tượng nhận chuyển nhượng và trách nhiệm của từng bên.

Nếu Thỏa thuận đầu tư, Thỏa thuận cổ đông hoặc Điều lệ công ty không quy định Founder có nghĩa vụ mua lại cổ phần, thì nhà đầu tư không có quyền đơn phương yêu cầu Founder phải mua lại chỉ vì muốn chấm dứt khoản đầu tư.

Ngược lại, nếu các bên đã thỏa thuận về quyền yêu cầu mua lại cổ phần (Buy-back), quyền thoái vốn hoặc các cơ chế Exit khác thì việc thực hiện sẽ được xác định theo đúng nội dung đã cam kết, trên cơ sở khoản 2 Điều 3 và Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015.

3. Kết luận pháp lý

Việc Thỏa thuận đầu tư không quy định Exit Strategy không phải là hành vi vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, đây là thiếu sót lớn trong quá trình đàm phán, có thể dẫn đến tranh chấp khi nhà đầu tư muốn thoái vốn. Vì vậy, các bên nên quy định rõ ngay từ đầu về điều kiện, phương thức, thời điểm, giá chuyển nhượng và trách nhiệm của từng bên khi thực hiện việc rút vốn để hạn chế rủi ro pháp lý.

III. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn pháp lý

Exit Strategy không chỉ bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư mà còn giúp Founder chủ động xây dựng kế hoạch tài chính và cơ cấu sở hữu khi doanh nghiệp bước sang giai đoạn phát triển mới. Việc thiếu điều khoản này thường khiến tranh chấp phát sinh ngay khi doanh nghiệp đạt được thành công.

Góc nhìn tâm lý – giáo dục

Nhiều Founder cho rằng mục tiêu duy nhất là gọi được vốn nên chưa quan tâm đến việc nhà đầu tư sẽ rút vốn bằng cách nào trong tương lai. Trong khi đó, nhà đầu tư luôn coi khả năng thoái vốn là một trong những tiêu chí quan trọng nhất trước khi quyết định đầu tư.

Góc nhìn quản trị

Startup nên quy định rõ trong Thỏa thuận đầu tư hoặc Thỏa thuận cổ đông về các phương án thoái vốn như chuyển nhượng cổ phần cho bên thứ ba, IPO, mua lại cổ phần, bán doanh nghiệp hoặc các cơ chế khác; đồng thời xác định rõ quy trình, điều kiện và phương pháp định giá để tránh tranh chấp.

IV. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 Xây dựng điều khoản Exit Strategy ngay trong giai đoạn đàm phán đầu tư, quy định rõ thời điểm, điều kiện và phương thức thoái vốn của nhà đầu tư.

Bước 2 Thỏa thuận cụ thể về cơ chế xác định giá chuyển nhượng, quyền ưu tiên mua, quyền yêu cầu mua lại và trách nhiệm của Founder, công ty hoặc các cổ đông khác khi nhà đầu tư thực hiện việc thoái vốn.

Bước 3 Định kỳ rà soát Thỏa thuận đầu tư, Thỏa thuận cổ đông và Điều lệ công ty để kịp thời sửa đổi, bổ sung các điều khoản phù hợp với từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Chuyên gia Nguyễn Hữu Long cho rằng, gọi vốn thành công chỉ là điểm khởi đầu của một mối quan hệ đầu tư, còn Exit Strategy mới là “lối ra” quyết định sự thành công của mối quan hệ đó. Một thỏa thuận đầu tư chuyên nghiệp không chỉ quy định cách góp vốn mà còn phải dự liệu rõ cách các bên kết thúc khoản đầu tư một cách minh bạch, công bằng và hạn chế tối đa tranh chấp.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

Một thương vụ đầu tư chỉ thực sự hoàn chỉnh khi các bên thống nhất được cả con đường đi vào và con đường đi ra. Founder khôn ngoan không chỉ biết gọi vốn, mà còn biết thiết kế một cơ chế thoái vốn rõ ràng để bảo vệ lợi ích của tất cả các bên trong suốt vòng đời của doanh nghiệp.

!Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.