Trong giai đoạn đầu khởi nghiệp, nhiều startup lựa chọn hình thức khoản vay chuyển đổi (Convertible Loan/Convertible Note) thay vì phát hành cổ phần ngay để tiết kiệm thời gian và chi phí. Theo đó, nhà đầu tư cho doanh nghiệp vay tiền và có quyền chuyển đổi khoản vay thành cổ phần trong tương lai theo các điều kiện đã được các bên thỏa thuận.

Tuy nhiên, sau một thời gian hoạt động, doanh nghiệp tăng trưởng mạnh, giá trị tăng gấp nhiều lần so với thời điểm nhận khoản vay. Khi nhà đầu tư yêu cầu chuyển đổi khoản vay thành cổ phần theo mức định giá cũ, Founder cho rằng điều này không còn công bằng và đặt câu hỏi liệu yêu cầu của nhà đầu tư có phù hợp với quy định pháp luật hay không.

“Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình” .

 

I. Tóm tắt tình huống thực tế

Một startup trong lĩnh vực công nghệ tài chính được thành lập bởi ba Founder. Khi doanh nghiệp mới đi vào hoạt động, một nhà đầu tư thiên thần đồng ý cho startup vay 10 tỷ đồng theo hình thức Convertible Loan.

Theo thỏa thuận được ký kết, nếu startup thực hiện vòng gọi vốn tiếp theo hoặc sau 24 tháng kể từ ngày giải ngân thì nhà đầu tư có quyền chuyển đổi toàn bộ khoản vay thành cổ phần theo mức định giá doanh nghiệp là 50 tỷ đồng.

Hai năm sau, startup phát triển vượt kỳ vọng, doanh thu tăng mạnh, sở hữu hàng triệu người dùng và được nhiều quỹ đầu tư định giá khoảng 500 tỷ đồng, cao gấp mười lần so với thời điểm ký kết khoản vay.

Đến thời điểm thực hiện quyền chuyển đổi, nhà đầu tư yêu cầu chuyển đổi khoản vay thành cổ phần theo đúng mức định giá 50 tỷ đồng đã thỏa thuận trước đây. Founder phản đối vì cho rằng việc áp dụng mức định giá cũ sẽ khiến nhà đầu tư sở hữu tỷ lệ cổ phần quá lớn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của các cổ đông sáng lập.

Hai bên phát sinh tranh chấp về việc liệu nhà đầu tư có quyền yêu cầu chuyển đổi theo mức định giá cũ hay không.

II. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định của pháp luật

Theo khoản 2 Điều 3 Bộ luật Dân sự năm 2015, cá nhân, pháp nhân có quyền tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận về việc xác lập, thực hiện hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự, miễn là không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội.

Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015, giao dịch dân sự có hiệu lực khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể, sự tự nguyện, mục đích, nội dung và hình thức theo quy định của pháp luật.

Theo khoản 1 Điều 115 Luật Doanh nghiệp năm 2020, cổ đông phổ thông được thực hiện các quyền theo quy định của pháp luật và Điều lệ công ty.

Hiện nay, Luật Doanh nghiệp năm 2020 chưa có quy định riêng điều chỉnh cơ chế Convertible Loan hoặc việc chuyển đổi khoản vay thành cổ phần. Vì vậy, quyền chuyển đổi, mức định giá, thời điểm chuyển đổi và tỷ lệ cổ phần sau chuyển đổi chủ yếu được xác định theo nội dung thỏa thuận giữa các bên và các quy định của Bộ luật Dân sự.

2. Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống trên, việc công ty tăng giá trị gấp mười lần không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư mất quyền chuyển đổi theo mức định giá đã thỏa thuận.

Nếu hợp đồng quy định rõ nhà đầu tư được quyền chuyển đổi khoản vay thành cổ phần theo mức định giá 50 tỷ đồng, điều khoản đó được các bên tự nguyện ký kết và đáp ứng các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự theo Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì về nguyên tắc, nhà đầu tư có quyền yêu cầu thực hiện đúng cam kết.

Ngược lại, nếu các bên có thỏa thuận cho phép điều chỉnh định giá khi doanh nghiệp đạt được các mốc tăng trưởng nhất định hoặc hợp đồng quy định cơ chế xác định lại giá trị doanh nghiệp tại thời điểm chuyển đổi thì việc chuyển đổi phải được thực hiện theo đúng cơ chế đó.

Do đó, việc Founder cho rằng định giá cũ không còn phù hợp không phải là căn cứ để đơn phương từ chối thực hiện thỏa thuận nếu hợp đồng không có quy định khác.

3. Kết luận pháp lý

Nhà đầu tư có thể yêu cầu chuyển đổi khoản vay thành cổ phần theo mức định giá cũ nếu đây là nội dung đã được các bên thỏa thuận hợp pháp trong hợp đồng.

Việc công ty tăng trưởng mạnh sau thời điểm ký kết không làm mất hiệu lực của điều khoản chuyển đổi, trừ trường hợp các bên thống nhất sửa đổi hợp đồng hoặc có căn cứ để giao dịch bị vô hiệu theo quy định của Bộ luật Dân sự.

III. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn pháp lý

Convertible Loan là công cụ đầu tư phổ biến nhằm cân bằng lợi ích giữa Founder và nhà đầu tư. Mức định giá ưu đãi hoặc chiết khấu khi chuyển đổi chính là phần thưởng cho việc nhà đầu tư chấp nhận rủi ro từ giai đoạn rất sớm của startup.

Góc nhìn tâm lý – giáo dục

Nhiều Founder chỉ tập trung vào việc nhận được vốn mà chưa đánh giá đầy đủ tác động lâu dài của điều khoản chuyển đổi. Khi doanh nghiệp phát triển vượt kỳ vọng, cảm giác “thiệt thòi” rất dễ dẫn đến mâu thuẫn với nhà đầu tư nếu các bên không hiểu rõ những gì mình đã cam kết.

Góc nhìn quản trị

Trước khi ký Convertible Loan, startup cần xây dựng cơ chế chuyển đổi rõ ràng, bao gồm mức định giá, tỷ lệ chiết khấu, định giá tối đa (Valuation Cap), thời điểm chuyển đổi và các trường hợp điều chỉnh. Một hợp đồng chặt chẽ sẽ giúp hạn chế tranh chấp khi doanh nghiệp tăng trưởng mạnh.

IV. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 Rà soát kỹ hợp đồng vay chuyển đổi để xác định rõ điều kiện chuyển đổi, mức định giá, thời điểm thực hiện quyền chuyển đổi và các điều khoản điều chỉnh nếu có.

Bước 2 Nếu doanh nghiệp tăng trưởng vượt xa dự kiến, Founder và nhà đầu tư nên chủ động đàm phán điều chỉnh một số điều khoản trên cơ sở hài hòa lợi ích, thay vì để tranh chấp phát sinh khi thực hiện quyền chuyển đổi.

Bước 3 Trước khi ký bất kỳ hợp đồng Convertible Loan nào, startup cần tham vấn luật sư hoặc chuyên gia pháp lý để đánh giá tác động của các điều khoản chuyển đổi đối với cơ cấu sở hữu trong tương lai.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Chuyên gia Nguyễn Hữu Long cho rằng, giá trị lớn nhất của Convertible Loan không nằm ở khoản tiền nhà đầu tư bỏ ra mà ở cơ chế chuyển đổi đã được các bên thống nhất ngay từ đầu. Khi startup thành công, việc áp dụng đúng thỏa thuận không chỉ bảo đảm tính pháp lý mà còn thể hiện sự tôn trọng cam kết giữa các bên. Tuy nhiên, một Founder chuyên nghiệp cũng cần biết thương lượng các điều khoản chuyển đổi hợp lý ngay từ giai đoạn gọi vốn để tránh những hệ quả bất lợi khi doanh nghiệp tăng trưởng vượt kỳ vọng.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

Trong khởi nghiệp, điều đáng sợ không phải là chia sẻ thành quả với nhà đầu tư, mà là ký một thỏa thuận khi chưa hiểu hết giá trị của doanh nghiệp trong tương lai. Một điều khoản được đọc kỹ hôm nay có thể bảo vệ nhiều năm nỗ lực của Founder sau này.

!Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.