Học phí là một trong những nội dung quan trọng được nhà trường và phụ huynh thống nhất trước khi nhập học. Tuy nhiên, nếu trường tư thục bất ngờ tăng học phí giữa năm học với lý do bù lỗ chi phí vận hành thì có phù hợp quy định pháp luật hay không? Phụ huynh có quyền yêu cầu hủy bỏ việc tăng học phí hoặc khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình? Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích dưới góc nhìn pháp lý, tâm lý, giáo dục và quản trị để tìm ra hướng giải quyết phù hợp.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Đầu năm học, một trường THCS tư thục thông báo mức học phí cố định theo kế hoạch tuyển sinh và được phụ huynh đồng thuận khi hoàn tất thủ tục nhập học. Tuy nhiên, giữa học kỳ II, nhà trường bất ngờ thông báo tăng học phí thêm 30% với lý do chi phí vận hành, tiền lương giáo viên và vật giá tăng cao. Nhiều phụ huynh phản đối vì cho rằng mức học phí đã được cam kết từ đầu năm học, việc điều chỉnh đột ngột khiến gia đình gặp khó khăn về tài chính và ảnh hưởng đến kế hoạch học tập của con em. Một số phụ huynh đặt câu hỏi liệu họ có quyền yêu cầu hủy quyết định tăng học phí hoặc khởi kiện nhà trường vì vi phạm cam kết hay không.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về việc thu và công khai học phí của cơ sở giáo dục

Theo khoản 1 Điều 99 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), cơ sở giáo dục có trách nhiệm thực hiện việc thu, quản lý và sử dụng học phí theo quy định của pháp luật, bảo đảm công khai, minh bạch đối với người học.

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 5 Luật Giá năm 2023 quy định việc định giá và điều chỉnh giá phải bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của các bên theo quy định của pháp luật.

2. Nguyên tắc tôn trọng cam kết và thiện chí trong quan hệ dân sự

Khoản 2 Điều 3 Bộ luật Dân sự năm 2015:

“ Điều 3. Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự

1. Mọi cá nhân, pháp nhân đều bình đẳng, không được lấy bất kỳ lý do nào để phân biệt đối xử; được pháp luật bảo hộ như nhau về các quyền nhân thân và tài sản.

2. Cá nhân, pháp nhân xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của mình trên cơ sở tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận. Mọi cam kết, thỏa thuận không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội có hiệu lực thực hiện đối với các bên và phải được chủ thể khác tôn trọng.”

Áp dụng vào tình huống

• Nếu mức học phí đã được công bố, thỏa thuận và là căn cứ để phụ huynh cho con nhập học thì việc thay đổi giữa năm học cần có căn cứ pháp lý và thực hiện đúng trình tự theo quy định.
• Nhà trường không thể chỉ viện dẫn lý do tăng chi phí vận hành để đơn phương áp đặt mức học phí mới nếu chưa bảo đảm tính minh bạch, chưa có sự thông báo, giải trình và trao đổi phù hợp với phụ huynh.
• Trường hợp việc tăng học phí làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của phụ huynh, các bên nên ưu tiên thương lượng, hòa giải; nếu không đạt được thỏa thuận thì phụ huynh có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án giải quyết theo quy định của pháp luật.

Kết luận pháp lý: Việc trường THCS tư thục tăng học phí giữa năm học không đương nhiên là hợp pháp chỉ vì phát sinh chi phí vận hành. Nhà trường phải bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, thực hiện đúng quy định về học phí theo khoản 1 Điều 99 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), đồng thời tuân thủ nguyên tắc thiện chí, trung thực trong quan hệ dân sự theo khoản 2 Điều 3 Bộ luật Dân sự năm 2015 và nguyên tắc về giá theo khoản 1 Điều 5 Luật Giá năm 2023. Nếu quyền lợi hợp pháp bị xâm phạm, phụ huynh có quyền sử dụng các phương thức bảo vệ quyền lợi theo quy định của pháp luật.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Khủng hoảng dòng tiền gia đình: Việc tăng học phí đột ngột khiến nhiều gia đình bị đảo lộn kế hoạch tài chính, tạo áp lực tâm lý cho phụ huynh và gián tiếp ảnh hưởng đến việc học của học sinh. Sự thất vọng về tính thương mại hóa giáo dục: Khi các quyết định tài chính thiếu sự chia sẻ và đồng thuận, phụ huynh dễ mất niềm tin vào môi trường giáo dục, làm suy giảm mối quan hệ hợp tác giữa gia đình và nhà trường.

Về khía cạnh quản trị rủi ro

Quản trị rủi ro hợp đồng đào tạo: Nhà trường cần quy định rõ trong thỏa thuận nhập học các trường hợp được điều chỉnh học phí, điều kiện áp dụng và cơ chế lấy ý kiến nhằm hạn chế tranh chấp. Lộ trình tài chính minh bạch: Việc xây dựng kế hoạch tài chính dài hạn, công khai cơ sở điều chỉnh học phí và thông báo trước trong thời gian hợp lý sẽ giúp tăng tính minh bạch, tạo sự đồng thuận và củng cố niềm tin của phụ huynh.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

1. Bước 1 – Công khai và đối thoại: Nhà trường cần tổ chức đối thoại với phụ huynh, công khai căn cứ điều chỉnh học phí, giải trình các khoản chi phí phát sinh và lắng nghe ý kiến từ người học.
2. Bước 2 – Thống nhất phương án phù hợp: Trường hợp thật sự cần điều chỉnh học phí, các bên nên thống nhất lộ trình áp dụng hợp lý hoặc có chính sách hỗ trợ đối với những gia đình gặp khó khăn.
3. Bước 3 – Chuẩn hóa cơ chế quản trị tài chính: Xây dựng quy chế công khai học phí, quy trình điều chỉnh minh bạch và điều khoản rõ ràng trong hợp đồng đào tạo nhằm phòng ngừa tranh chấp trong tương lai.

Thông điệp: Giáo dục không chỉ được xây dựng trên chất lượng giảng dạy mà còn trên sự minh bạch, tôn trọng cam kết và niềm tin giữa nhà trường với phụ huynh. Mọi thay đổi về học phí cần được thực hiện đúng pháp luật, công khai và hướng đến lợi ích lâu dài của người học.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.