Một quyết định hạ hạnh kiểm học sinh chỉ vì không đóng khoản quỹ mang tính tự nguyện không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý, danh dự của người học mà còn có thể tước đi cơ hội xét tốt nghiệp, xét tuyển đại học. Liệu nhà trường có được phép sử dụng kết quả rèn luyện để gây sức ép thu các khoản đóng góp ngoài quy định.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Ngay trước kỳ thi tốt nghiệp THPT, một học sinh lớp 12 bất ngờ nhận thông báo bị xếp loại hạnh kiểm yếu. Lý do được giáo viên chủ nhiệm nêu ra là em nhiều lần không hoàn thành nghĩa vụ đóng “quỹ lớp tự nguyện xây trường” theo vận động của lớp.

Gia đình học sinh cho rằng đây là khoản đóng góp hoàn toàn tự nguyện, không phải nghĩa vụ bắt buộc. Việc lấy lý do không đóng quỹ để hạ hạnh kiểm khiến học sinh hoang mang, lo lắng có thể ảnh hưởng đến việc dự thi, xét tốt nghiệp và xét tuyển đại học.

Nhiều phụ huynh khác cũng phản ánh tình trạng vận động đóng góp mang tính ép buộc dưới hình thức “tự nguyện”, đồng thời lo ngại việc đánh giá hạnh kiểm đang bị sử dụng như công cụ gây áp lực đối với học sinh và gia đình.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Việc đánh giá kết quả rèn luyện của học sinh phải dựa trên phẩm chất, ý thức chấp hành nội quy và quá trình học tập; tuyệt đối không được gắn với khả năng đóng góp tài chính của gia đình.

1. Quy định về bảo đảm quyền học tập và đối xử bình đẳng trong giáo dục

Khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục năm 2019 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) nghiêm cấm hành vi lợi dụng hoạt động giáo dục để thu tiền trái quy định hoặc thực hiện các hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người học.

Quy định này nhằm bảo đảm mọi học sinh được đối xử bình đẳng, không bị phân biệt vì điều kiện kinh tế hoặc việc tham gia các khoản đóng góp tự nguyện.

2. Nguyên tắc đánh giá kết quả rèn luyện của học sinh

Tại khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục năm 2019 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025):

“ Điều 22. Các hành vi bị nghiêm cấm trong cơ sở giáo dục

1. Xúc phạm nhân phẩm, danh dự, xâm phạm thân thể nhà giáo, cán bộ, người lao động của cơ sở giáo dục và người học.

2. Xuyên tạc nội dung giáo dục.

3. Gian lận trong học tập, kiểm tra, thi, tuyển sinh.

4. Hút thuốc; uống rượu, bia; gây rối an ninh, trật tự.

5. Ép buộc học sinh học thêm để thu tiền.

6. Lợi dụng việc tài trợ, ủng hộ giáo dục để ép buộc đóng góp tiền hoặc hiện vật.”

Áp dụng vào tình huống

• Trong vụ việc này: Khoản “quỹ lớp tự nguyện xây trường” không phải là tiêu chí đánh giá kết quả rèn luyện.Học sinh và cha mẹ học sinh có quyền yêu cầu xem xét lại quyết định đánh giá; khi cần thiết có thể khiếu nại đến hiệu trưởng, cơ quan quản lý giáo dục hoặc cơ quan có thẩm quyền theo quy định.

Kết luận pháp lý: Theo khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), việc hạ hạnh kiểm học sinh chỉ vì không đóng khoản quỹ tự nguyện là không phù hợp với tinh thần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người học. Nếu xác định có căn cứ cho thấy việc đánh giá bị sử dụng để ép buộc đóng góp hoặc trù dập học sinh thì quyết định đó cần được xem xét hủy bỏ, đồng thời cá nhân, tổ chức có liên quan phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Đối với học sinh lớp 12, giai đoạn trước kỳ thi tốt nghiệp là thời điểm chịu áp lực tâm lý rất lớn. Một quyết định hạ hạnh kiểm ngay sát kỳ thi có thể khiến các em rơi vào trạng thái lo âu, mất tự tin, ảnh hưởng nghiêm trọng đến kết quả học tập và định hướng nghề nghiệp.

Giáo dục không thể vận hành bằng sự trừng phạt dựa trên điều kiện kinh tế của gia đình học sinh. Việc sử dụng hạnh kiểm như một công cụ gây sức ép thu tiền không chỉ làm tổn hại lòng tin của học sinh đối với nhà trường mà còn đi ngược lại các giá trị công bằng, nhân văn và tôn trọng quyền học tập.

Về khía cạnh quản trị rủi ro

Vụ việc phản ánh nhiều rủi ro nghiêm trọng trong quản trị nhà trường: Trù dập học sinh, lạm thu biến tướng trái pháp luật nghiêm trọng: Khi các khoản đóng góp tự nguyện bị biến thành nghĩa vụ bắt buộc và gắn với việc đánh giá hạnh kiểm, nguy cơ phát sinh khiếu nại, tố cáo và tranh chấp hành chính là rất lớn. Thiếu cơ chế kiểm soát việc vận động các khoản đóng góp: Nhà trường cần công khai nguyên tắc tự nguyện, minh bạch và tuyệt đối không để giáo viên chủ nhiệm tự ý gây áp lực đối với học sinh hoặc phụ huynh.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để phòng ngừa các vụ việc tương tự, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất ba nhóm giải pháp:

1. Bước 1 – Minh bạch toàn bộ các khoản vận động: Mọi khoản tài trợ, đóng góp phải được thực hiện trên nguyên tắc hoàn toàn tự nguyện, công khai và tuyệt đối không được gắn với quyền lợi học tập hoặc kết quả rèn luyện của học sinh.
2. Bước 2 – Chuẩn hóa quy trình đánh giá hạnh kiểm: Việc đánh giá kết quả rèn luyện phải dựa trên các tiêu chí do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định; mọi quyết định phải có căn cứ khách quan, được lưu hồ sơ và bảo đảm quyền giải trình của học sinh.
3. Bước 3 – Thiết lập cơ chế bảo vệ quyền người học: Nhà trường cần xây dựng quy trình tiếp nhận phản ánh, giải quyết khiếu nại độc lập, kịp thời xử lý các hành vi lạm thu, trù dập hoặc lợi dụng quyền đánh giá học sinh để gây áp lực đối với phụ huynh.

Thông điệp: Không một khoản đóng góp tự nguyện nào được phép trở thành “giấy thông hành” cho hạnh kiểm của học sinh. Công bằng trong giáo dục phải được bảo vệ bằng pháp luật, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm quản trị nhà trường.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.